Η μόνη στροφή είναι η ζωή

Πηγαίνουν κανονικά στο σχολείο τους, το απόγευμα συναντούν την παρέα, πάνε
βόλτες και σινεμά, το σαββατόβραδο σε κλαμπ για χορό. Φοράνε «φλις», αθλητικά
παπούτσια, μπορεί και γυαλιά.

Γιώργος Καλαρρύτης. «Το συγκεκριμένο πρόγραμμα βοηθάει τους εφήβους που μόλις έκαναν την πρώτη “γνωριμία” με τον κόσμο των ναρκωτικών»

ΕΙΝΑΙ καλοί, κακοί ή μέτριοι μαθητές, ζουν με χαρτζιλίκι, δύσκολα ξεχωρίζουν
μέσα στο πλήθος, δεν έχουν σκουλαρίκι στη μύτη ούτε κόκκινα μαλλιά, δεν θα
άφηναν εύκολα την προστασία της οικογενειακής στέγης και την πρώτη φορά που
«πιάστηκαν επ’ αυτοφώρω» από τους γονείς τους με χασίς ή χάπια, αποποιήθηκαν
την ευθύνη λέγοντας «είναι κάποιου φίλου».

Σε αυτούς ακριβώς τους εφήβους απευθύνεται το Πρόγραμμα Δευτερογενούς Πρόληψης
της Θεραπευτικής Κοινότητας «Στροφή», το οποίο παρακολούθησαν μέχρι σήμερα 165
ανήλικοι, ηλικίας από 14 έως 21 χρόνων.

Ένα πρόγραμμα που ξεκίνησε τον Μάιο του ’96 για πρώτη φορά στη χώρα μας, με
στόχο να καλύψει το πρόβλημα ακριβώς αυτής της κατηγορίας που οι ειδικοί
αποκαλούν «περιστασιακούς χρήστες», αλλά η κ. Πόπη Σαράντη, που κατάφερε να
πείσει τον γιο της να ενταχθεί ύστερα από χίλιους κόπους, περιγράφει ως «ένα
βήμα προς τον θάνατο».

Στο νεοκλασικό της οδού Φλωρίνης, με τη διακριτική ταμπέλα της «Στροφής» ­ μία
από τις θεραπευτικές κοινότητες του ΚΕΘΕΑ ­ οι έφηβοι που μπαινοβγαίνουν δεν
έχουν κανένα κοινό στοιχείο με τις φιγούρες της Ομόνοιας, της πλατείας
Κουμουνδούρου, τον χώρο της Βαρβακείου.

Στα χέρια τους δεν υπάρχουν τρυπημένες φλέβες, τα ρούχα τους είναι καθαρά και
σιδερωμένα, κάποιος τους φροντίζει ­ είναι εμφανές αυτό ­ και μοιάζουν
περισσότερο με μαθητές φροντιστηρίου.

«Ξέρετε, τα πράγματα έχουν αλλάξει» παρατηρεί κάποια στιγμή ο Νίκος που έχει
μπει εδώ και λίγους μήνες στο Πρόγραμμα της Δευτερογενούς Πρόληψης.

Οι γονείς του, για παράδειγμα, δεν θα είχαν κανένα δείγμα αποκλίνουσας
συμπεριφοράς να παρατηρήσουν, καμία «ύποπτη» κίνηση για να ανησυχήσουν, τίποτε
το παράξενο, αν … αν κάποια στιγμή δεν έβρισκε η μητέρα του τυχαία, επάνω
του χασίς.

«Φυσικά και δεν παραδέχτηκα τίποτα» λέει σήμερα ο Νίκος, χαμογελώντας και το
χαμόγελό του προδίδει τα συναισθήματα της «ενοχής» για «εκείνη τη στάση τότε».

«Ποτέ δεν θα παραδεχτείς στους γονείς σου ότι έχεις δοκιμάσει, ότι κάνεις
χρήση, έστω και περιστασιακά».

Όταν, όμως, λίγο αργότερα η μητέρα του δέχτηκε το τηλέφωνημα από το αστυνομικό
τμήμα με την πληροφορία ότι ο γιος της βρέθηκε με μικροποσότητα και θα περάσει
τη νύχτα του στο κελί, τότε δεν υπήρχε το ίδιο περιθώριο. «Τότε ακούσαμε για
το πρόγραμμα και αποφασίσαμε να το ξεκινήσουμε».

Η πόρτα του Κέντρου είναι ανοιχτή σε όλους τους έφηβους χρήστες που δεν έχουν
προχωρήσει στα σκληρά ναρκωτικά, που δεν έχουν εξαρτηθεί από τις ουσίες αλλά,
όπως εξηγεί ο υπεύθυνος του Θεραπευτικού Προγράμματος «Στροφή» κ. Γιώργος
Καλαρρύτης, «έχουν δοκιμάσει και εξακολουθούν, χωρίς κατ’ ανάγκη να είναι
καθημερινοί χρήστες». Το εν λόγω πρόγραμμα «συμπληρώνει», σύμφωνα με το κ.
Καλαρρύτη, ένα σοβαρότατο κενό που υπήρχε.

«Η “Στροφή” απευθύνεται σε ανήλικους χρήστες. Όμως δεν είναι όλες οι
περιπτώσεις ίδιες.

Τι θα κάναμε με όσους απευθύνονταν σε εμάς γιατί το παιδί τους κάνει χρήση,
αλλά δεν είναι εξαρτημένο.

Τα παιδιά αυτά πηγαίνουν κανονικά στο σχολείο τους, ζουν στην οικογένεια και
οι δεσμοί τους είναι ακόμα ισχυροί.

Έτσι, λοιπόν, δεν θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε θεραπευτικά τις
περιπτώσεις τους όπως ενός ανήλικου που κάνει χρήση ηρωίνης, έχει εξαρτηθεί
και έχει εγκαταλείψει την οικογένεια.

Και αυτές οι περιπτώσεις, χωρίς να έχουμε στατιστική καταγραφή, πιστεύουμε πως
είναι χιλιάδες».

Ο Γιώργος, ο Γρηγόρης, η Γεωργία, ο Νίκος και ο Ξενοφώντας αποτελούν μάλλον
μειονότητα σε σύγκριση με τον αριθμό των συνομηλίκων τους που βιώνουν την ίδια
εμπειρία, αλλά «δεν έχουν ακούσει ή σκεφτεί καν να αντιμετωπίσουν το
πρόβλημα».

Η απόφασή τους να μπουν στο πρόγραμμα, παρότι δεν απαιτείται η 24ωρη παρουσία
τους εκεί, «δεν ήταν ό,τι πιο εύκολο».

Και, ναι, έχουν ακούσει για τους γονείς που αναθέτουν σε ντετέκτιβ την
παρακολούθηση του παιδιού τους για να διαπιστώσουν αν κάνει χρήση, αλλά οι
δικοί τους γονείς προτίμησαν να απευθυνθούν σε ειδικούς και «τούς είναι
ευγνώμονες για αυτό».

Οι μητέρες: «Ήταν μονόδρομος για εμάς η λύση της “Στροφής”», λένε οι μανάδες που έζησαν το πρόβλημα στο σπίτι τους. «Σοκαριστήκαμε, ντραπήκαμε, φοβηθήκαμε, αλλά φτάσαμε μέχρι εδώ». Ο Γιώργος, 18 χρόνων σήμερα, τις ακούει με προσοχή βιώνοντας τα συναισθήματά τους από την άλλη πλευρά

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ είναι το «προνόμιο του τηλεφώνου». Μετά το χαρτζιλίκι, ακολουθεί η
έξοδος με συνοδεία, μετά οι «τρεις ώρες μόνος στο σπίτι» και όταν ο ανήλικος
προχωρήσει αρκετά στο πρόγραμμα, χωρίς «πισωγυρίσματα», κατακτάει την
πολυπόθητη έξοδο.

Μπορεί οι έφηβοι να περνούν στο Κέντρο μόνο τα απογεύματά τους, αλλά η ζωή
τους δεν έχει καμία σχέση με το παρελθόν όταν περάσουν στη φάση της προετοιμασίας.

«Κόβονται» οι παρέες, εξαφανίζονται από τα στέκια, μιλάνε μόνο με «καθαρούς»
φίλους, δεν έχουν πάνω τους χαρτζιλίκι, χάνουν το δικαίωμα της εξόδου και όταν
το αποκτούν, συνοδεύονται από τους γονείς τους. «Να σου πω ποιο ήταν το
χειρότερο; Όταν στην αρχή του προγράμματος ήμουν στη φάση “κόβω μαχαίρι την
επικοινωνία”. Μπορείς να φανταστείς τον εαυτό σου να μην κάνει τηλέφωνα; Όταν
θέλεις να μιλήσεις κάπου, να παίρνουν μόνο οι γονείς σου τηλέφωνο για να
ελέγχουν το νούμερο; Ήταν όμως αναγκαίο. Και στην τελική, αν σου μένει και
κάτι άλλο από το πρόγραμμα, εκτός του ότι σταματάς τη χρήση και ψάχνεις τον
εαυτό σου, είναι ότι μαθαίνεις να εκτιμάς ορισμένα πολύ απλά πράγματα στην
ζωή, όπως η ελευθερία τού να τηλεφωνείς όπου θέλεις ή να είσαι μόνος στο σπίτι».

Έξω κάνει κρύο, μέσα στο ροδακινί δωμάτιο υποδοχής των επισκεπτών, στο κτίριο
­ δωρεά του Ιδρύματος «Λέων Λαιμός» ­ η ατμόσφαιρα είναι οικεία. Συγκρατημένη
λίγο στην αρχή, ­ άλλωστε ο Νίκος, η Γεωργία, ο Γιώργος και οι δύο μαμάδες, η
κ. Πόπη Σαράντη και η κ. Κατερίνα Πορικού, αποφάσισαν να κάνουν κάτι θαρραλέο
«μιλώντας δημόσια για την εμπειρία τους» ­, αλλά ζεστή και φιλική λίγο
αργότερα. Γύρω από ένα τραπεζάκι φορτωμένο γλυκά και αναψυκτικά εξηγεί ο
καθένας από την πλευρά του, πόσο εύκολο ήταν να φτάσει μέχρι εκεί. Καταθέτουν
τα «πισωγυρίσματα» και τις δυσκολίες.

Ο Γιώργος, που μετά δύο «πισωγυρίσματα» παρέμεινε στο Κέντρο, και σήμερα ­
ετών 18 ­ μπορεί να μιλάει με τη σιγουριά και τη δύναμη της απόφασής του,
θυμάται τη φορά που κέρδισε το προνόμιο «τρεις ώρες μόνος στο σπίτι».

Ήταν σαν να τού έκαναν ένα μεγάλο δώρο: «άνοιξα την ένταση της μουσικής γιατί
ο πατέρας μου πάντα γκρίνιαζε και ήταν υπέροχα». Το σκέφτεται, χαμογελάει,
ξέρει ότι οι λέξεις του ακούγονται παράξενες, το ίδιο θα ένιωθε και αυτός αν
του έλεγαν δύο χρόνια πριν για «θεραπευτικά προγράμματα», «Στροφή», «προνόμια»
και «όρια».

Δίπλα του η κ. Σαράντη δεν θα ξεχάσει ποτέ ένα απόγευμα που ο γιος της
Γρηγόρης επισκέφθηκε μία φίλη του που δούλευε σε έναν φούρνο. «Στεκόμουν έξω
στο πεζοδρόμιο και έριχνε χιονόνερο. Ήταν τέσσερις το απόγευμα και ο Γρηγόρης
βγήκε έξω στις οκτώ το βράδυ. Με κοίταξε χωρίς να μιλήσει, ήμουν συνέχεια στο
πεζοδρόμιο και τον έβλεπα μέσα. Ξέρω πως ακούγονται ακραία όλα αυτά, αλλά μία
άλλη φορά που ήμουν πάλι μαζί του και δεν με έβλεπε, βγήκε έξω στο πεζοδρόμιο
και με έψαχνε. Το παιδί νιώθει μία ασφάλεια, είναι σκληρό σε αυτή την ηλικία,
αλλά αν δεν το βοηθήσεις με κάθε τρόπο να ξεκόψει, τότε είναι σαν να το
οδηγείς στον θάνατο».