Όπλο… διαρκείας οι γερμανικές αποζημιώσεις

«Κοιτάξτε, η διεκδίκηση της επιστροφής του κατοχικού δανείου είναι λιγάκι
σαν την υπόθεση της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια: είναι ένα
δικαίωμά μας από το οποίο δεν έχουμε ποτέ παραιτηθεί ­ και επιφυλασσόμεθα πότε
θα κάνουμε χρήση του».

ΚΑΠΩΣ έτσι περιγράφει διπλωμάτης του υπουργείου Εξωτερικών το θέμα των
οικονομικών διεκδικήσεων του ελληνικού κράτους από την ενοποιημένη Γερμανία ­
ένα θέμα που βρέθηκε και πάλι στην επικαιρότητα για δύο, συμπληρωματικούς,
λόγους: α) την αλλαγή κυβερνητικής φρουράς στη Γερμανία και β) τις δημόσιες
δηλώσεις του Θόδωρου Πάγκαλου ­ αλλά και του Πρωθυπουργού ­ που επιβεβαίωσαν
ότι… ο φάκελος είναι ανοικτός. Το γεγονός ότι στη νέα γερμανική κυβέρνηση
μετέχουν δύο κόμματα τα οποία, όταν ήταν στην αντιπολίτευση, είχαν εκφραστεί
θετικότερα από τους Χριστιανοδημοκράτες του Χέλμουτ Κολ για την αποζημίωση των
θυμάτων του ναζισμού, δημιούργησε ελπίδες για διευθέτηση του ζητήματος.
Ωστόσο, οι ελπίδες αυτές κινδυνεύουν να αποκτήσουν χαρακτήρα υπερβολικό, εάν
δεν λάβει κανείς υπόψη του ένα βασικό στοιχείο: ότι τόσον οι Πράσινοι όσο και
οι Σοσιαλδημοκράτες του κυβερνητικού συνασπισμού αναφέρονται αποκλειστικά σε
αποζημίωση ατόμων ­ και όχι του ελληνικού κράτους.

Ίσως γι’ αυτό ο Θόδωρος Πάγκαλος έκανε σαφές πως «οι μεν αποζημιώσεις είναι
θέμα δικαστηρίων», «η υπόθεση, όμως, του δανείου είναι διακρατική υπόθεση. Και
η υπόθεση αυτή παραμένει ανοικτή». Ο υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε και την
ελπίδα ότι ο νέος, Πράσινος, ομόλογός του στη Γερμανία, Γιόσκα Φίσερ, θα
ανταποκριθεί θετικά στο ελληνικό αίτημα.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Η δημόσια τοποθέτηση του κ. Πάγκαλου προκάλεσε πλήθος αντιδράσεων ­ και
ερμηνειών. Κάποιοι διείδαν μια έμμεση απάντηση του υπουργού στις τελευταίες
φιλοτουρκικές ενέργειες της Γερμανίας. Η απόφαση της Βόννης να συνυπογράψει
μαζί με το Παρίσι τη δήλωση σχετικά με τη σύνδεση της επίλυσης του πολιτικού
προβλήματος της Κύπρου με την ένταξη χαρακτηρίζεται από το υπουργείο
Εξωτερικών μέχρι και «ανήθικη». Επιπλέον, η προσπάθεια της Γερμανίας να
αναβαθμίζει την Τουρκία σε υποψήφια χώρα δεν προκαλεί ιδιαίτερη χαρά στην
Αθήνα ­ όπου ανησυχούν και για έναν ακόμη λόγο: ότι παρά τη ρητορική ετών,
στην πράξη οι Σοσιαλιστές και οι Σοσιαλδημοκράτες που εξελέγησαν εσχάτως σε
ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν κάνει και… σημαία τους τα ανθρώπινα δικαιώματα.

ΠΡΩΤΟΦΑΝΗΣ

Υπήρξε, λοιπόν, η δήλωση του Θόδωρου Πάγκαλου ένα διαπραγματευτικό τρικ;
Ενδεχομένως όχι, να ήταν απλώς η επιβεβαίωση του αυτονόητου. Η Βόννη, ωστόσο,
το εξέλαβε ως κάτι παραπάνω ­ και έδωσε μια μάλλον πρωτοφανή, επίσης δημόσια,
απάντηση: Ότι, εκτός των άλλων, η Γερμανία δεν οφείλει τίποτε στην Ελλάδα
διότι παίρνουμε πολλά χρήματα… από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου πράγματι η
Βόννη δίνει τη μερίδα του λέοντος.

Ο ισχυρισμός του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών, πέρα από απαράδεκτος για
την Ελλάδα ­ η Ε.Ε. δεν ανήκει σε κανέναν, ούτε στην Ελλάδα ούτε στη Γερμανία,
όπως επισήμανε η Αθήνα ­ είναι και άκρως ανησυχητικός: Δείχνει πως η όλη
συζήτηση που διεξάγεται στους κόλπους της Ένωσης περί του «ποιος πληρώνει»,
«ποιος λαμβάνει» και «πόσα» πρέπει να είναι αυτά, αντιμετωπίζεται από τη
Γερμανία ως ένα «παζάρι» που μπορεί να έχει και άλλες ­ πολιτικές ­
παραμέτρους. Εν ολίγοις, «πλασάρεται» μια λογική που λέει «εφόσον πληρώνω, θα
κάνετε αυτό που θέλω». Κι αυτή, βεβαίως, είναι μια επικίνδυνη στάση όχι μόνο
για την Ελλάδα, αλλά για το σύνολο της Ένωσης.

ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ

Όμως ­ και για εντελώς διαφορετικούς λόγους ­ η δημόσια δήλωση του κ. Πάγκαλου
έχει προκαλέσει, σύμφωνα με πληροφορίες, και την αντίδραση υψηλόβαθμων
διπλωματικών παραγόντων. Οι τελευταίοι υποστηρίζουν πως ο υπουργός Εξωτερικών
επαναλαμβάνει «το λάθος του Ανδρέα Παπανδρέου». Ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ είχε
«διεκδικήσει» την επιστροφή του κατοχικού δανείου επίσης δημόσια ­ πριν δοθεί
η σχετική διακοίνωση από τον τότε πρέσβη στη Βόννη κ. Μπουρλογιάννη. Το
αποτέλεσμα, λένε οι ίδιοι διπλωμάτες, ήταν και η Γερμανία να απαντήσει δημόσια
­ και, βεβαίως, απορριπτικά. «Άμα θέλεις πραγματικά να πάρεις χρήματα,
διαπραγματεύεσαι πιο διακριτικά, με περισσότερο σχεδιασμό και μεγαλύτερη
αποτελεσματικότητα», λένε με νόημα.

Πάντως, το θέμα του κατοχικού δανείου ανέφερε δημόσια και ο Πρωθυπουργός ­ ο
οποίος πρόκειται, στις 7 Δεκεμβρίου, να συναντηθεί με τον καγκελάριο Γκέρχαρντ
Σρέντερ. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Κ. Σημίτης δεν «καίγεται» να θέσει το
θέμα της επιστροφής του δανείου ­ υπάρχουν άλλα, πιο επείγοντα θέματα, εξάλλου.

Και το δάνειο έχει μείνει «ανοικτό θέμα» πολλά χρόνια…

* Πολεμικές επανορθώσεις: Με συντηρητικούς υπολογισμούς, το πραγματικό
ποσό της οφειλής της Γερμανίας προς τη χώρα μας ξεπερνά τα 14,4 δισ. δολάρια,
σε τιμές 1938. Ο καθηγητής Α. Αγγελόπολος για τους υπολογισμούς του έκανε
χρήση ενός επιτοκίου 3%. Αυτό σημαίνει πως το διεκδικούμενο ποσό ξεπερνά
σήμερα τα 60 δισ. δολάρια ­ ή 17 τρισεκατομμύρια δραχμές.

*Κατοχικό δάνειο: Οι δυνάμεις κατοχής, Γερμανοί και Ιταλοί, πήραν από
την Τράπεζα της Ελλάδος 4,05 δισ. δολάρια, σε τιμές 1938. Από το ποσό αυτό,
άνω των 3,5 δισ. δολαρίων πήρε η Γερμανία. Με το επιτόκιο του 3%, το ποσό
ξεπερνά τα 18 δισ. δολάρια (οι διεκδικήσεις από την Ιταλία έχουν ρυθμιστεί με
συμφωνία του 1947). Σε αυτά τα ποσά θα πρέπει να προστεθούν οι οφειλές για
αποζημιώσεις της Γερμανίας προς την Ελλάδα από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ­ και
να αφαιρεθούν τα 115 εκατομμύρια μάρκα που δόθηκαν με τη συμφωνία του 1960.

1. Υπόλοιπο επανορθώσεων από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

2. Απαιτήσεις για ζημιές που προκλήθηκαν κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

3. Αποκατάσταση πάσης φύσεως υλικών ζημιών, δαπανών προϋπολογισμού και
δαπανών κατοχής, που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου
και της γερμανικής κατοχής.

4. Αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν στην ελληνική εμπορική ναυτιλία
κατά την περίοδο που η Ελλάδα δεν είχε εισέλθει στον Πόλεμο (1-9-39 έως 28-10-40).

5. Αποζημιώσεις για τα πάσης φύσεως θύματα, νεκρούς, αναπήρους, ομήρους
κατά τη γερμανική κατοχή.

6. Αποζημιώσεις για την αναγκαστική εργασία σε γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

7. Αποζημειώσεις θυμάτων για το μερίδιο που βαρύνει την πρώην Γερμανική
Λαοκρατική Δημοκρατία.

8. Αποζημιώσεις για τα χορηγηθέντα ποσά από την Τράπεζα της Ελλάδος
προς τις γερμανικές αρχές κατοχής, υπό μορφή δανείου, πέραν των καταβληθέντων
εξόδων κατοχής. (Σ.Σ.: Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Δημήτρη Κωστόπουλου
«Ένας πόλεμος που δεν έληξε ακόμα»).

Γερμανοί στην Ακρόπολη. Για τα εγκλήματα που διέπραξαν στην Ελλάδα, οι πολεμικές επανορθώσεις ξεπερνούν τα 17 τρισεκατομμύρια δραχμές, ενώ το κατοχικό δάνειο ξεπερνά τα 5,4 τρισ. δρχ.

ΣΤΙΣ 15 Μαρτίου 1999 εκδικάζεται ενώπιον του Αρείου Πάγου η αίτηση αναίρεσης
της Γερμανίας κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς που έκανε δεκτή την
αγωγή των κατοίκων του Διστόμου για την καταβολή αποζημιώσεων.

Σύμφωνα με τον νομάρχη Βοιωτίας κ. Γιάννη Σταμούλη, που εκπροσωπεί τους
κατοίκους του Διστόμου, με την αίτηση αναίρεσης «έχουμε μια στροφή 180 μοιρών»
στην έως τώρα αδιάλλακτη θέση των Γερμανών, που ισχυρίζονταν ότι δεν
αναγνώριζαν τη δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων.

Η εξέλιξη αυτή είναι η πρώτη θετική σε μια πορεία δεκαετιών:

1946: Διάσκεψη των Συμμάχων στο Παρίσι. Αναγνωρίζουν ως οφειλή της
Γερμανίας προς την Ελλάδα ποσό 7,2 δισ. δολαρίων, αγοραστικής αξίας 1938.

1952: Υπογράφεται στη Βόννη Συμφωνία μεταξύ Δυτικής Γερμανίας, από τη
μια, και ΗΠΑ, Αγγλίας, Γαλλίας, από την άλλη. Διάδοχος του Γ’ Ράιχ ορίζεται η
ενοποιημένη Γερμανία ­ το κράτος, δηλαδή, που θα εδημιουργείτο εάν
συνενώνονταν η Ανατολική και η Δυτική Γερμανία. Προβλέπεται η σχετική αναβολή
των υποχρεώσεων της Γερμανίας για πολεμικές επανορθώσεις μέχρι την υπογραφή
συνθήκης ειρήνης.

1953: Οι ίδιες δυνάμεις υπογράφουν τη Συμφωνία του Λονδίνου. Προβλέπει
τη σύναψη διμερών συμβάσεων με τη Γερμανία για το διακανονισμό των
επανορθώσεων που οφείλει. Η Γερμανία, όμως, αρνείται να υπογράψει με την
Ελλάδα συνθήκη ειρήνης, που αποτελεί προϋπόθεση για διακανονισμό.

1959: Ψηφίζεται από την ελληνική Βουλή νόμος με τον οποίο διακόπτεται
η δίωξη των Γερμανών εγκληματιών πολέμου και αποφυλακίζεται ο Γερμανός σφαγέας
των Εβραίων της Θεσσαλονίκης Μέρτεν.

1960: Υπογράφεται μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας σύμβαση, με την οποία η
Γερμανία καταβάλλει 115 εκατομμύρια μάρκα «υπέρ των υπό εθνικοσοσιαλιστικών
μέτρων διώξεως, δια λόγους φυλής, θρησκείας ή κοσμοθεωρίας, θιγέντων Ελλήνων υπηκόων».

1990: Υπογράφεται στη Μόσχα η συμφωνία «2+4», μεταξύ των δύο τυπικά
γερμανικών κρατών, από τη μια, και ΗΠΑ, Ρωσίας, Αγγλίας, Γαλλίας, από την
άλλη. Για πολλούς επέχει θέση συνθήκης ειρήνης και άρα με την εκπνοή της
προθεσμίας των πέντε ετών που όριζε παραγράφονται όλες οι οφειλές της
Γερμανίας προς τα θύματά της, εκτός και αν κάποια ενδιαφερόμενη χώρα
ανακινούσε θέμα διεκδίκησης.

Βάσει της συμφωνίας «2+4», η Γερμανία καταβάλλει στη Ρωσία 16 δισ. μάρκα.
Παρόμοιες συμφωνίες υπογράφονται με την Πολωνία και το Ισραήλ.

1990: Υπηρεσιακό σημείωμα του υπουργείου Εξωτερικών εισηγείται «να
τεθούν αμέσως στη γερμανική κυβέρνηση οι ελληνικές απαιτήσεις επανορθώσεων».

1991: Ο Χέλμουτ Κολ υποστηρίζει πως η Ελλάδα δεν μπορεί να ζητεί
τίποτε «γιατί με μυστικά πρωτόκολλα και με μυστικές συμφωνίες που υπέγραψε η
κυβέρνησή της το 1959 έχει παραιτηθεί από όλες τις αξιώσεις». Ο Κωνσταντίνος
Καραμανλής ­ ως Προεδρία της Δημοκρατίας ­ απαντά: «Δεν υπάρχουν μυστικές
συμφωνίες και μυστικά πρωτόκολλα με τη Γερμανία».

1995: Λίγο πριν από την παρέλευση της πενταετίας από τη συμφωνία της
Μόσχας, ο πρέσβης στη Βόννη επιδίδει διακοίνωση με τις ελληνικές διεκδικήσεις
­ η οποία δεν απαντάται ποτέ γραπτώς, αλλά απορρίπτεται με δημόσια δήλωση.

1997: Ο Χέλμουτ Κολ δηλώνει: «Η Γερμανία δεν προτίθεται να δώσει
αποζημιώσεις στην Ελλάδα».