Αφοσιωμένη στην έρευνα

Είναι κάποιες στιγμές, που ακόμη και οι «κυρίες των επιστημών» κουράζονται.
Όσο και να τις συνεπαίρνει η επιστήμη τους, φτάνουν κάποτε στον «απολογισμό
ζωής», στο τι έβαλαν σε πρώτη μοίρα και τι σε δεύτερη. Για την κ. Ιωάννα
Παπούλια, δρα Γεωλογίας με ειδίκευση στη Σεισμολογία, πρώτη ερχόταν πάντα η
αφοσίωση στην επιστήμη και μετά όλα τα υπόλοιπα.

Το να μην κάνει οικογένεια, μπορεί να ήταν προσωπική επιλογή. Οι απαιτήσεις
της καριέρας όμως έχουν κι αυτές μερίδιο ευθύνης. Επένδυσε πάρα πολύ χρόνο και
κόπο σε μια επιστήμη που τη μάγεψε και τη μαγεύει ακόμη. Αγαπά με πάθος τη
δουλειά της, όμως αν γυρνούσε τον χρόνο πίσω… «με το μυαλό που έχω σήμερα
ίσως μην επέλεγα την ίδια πορεία. Μάλλον θα έκανα κάτι πιο “ελαφρύ”».

Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω κι εκείνη, στα 39 της χρόνια, έχει ακόμη δύναμη
και ενέργεια για να ολοκληρώσει έναν κύκλο ζωής. Στην επαγγελματική της ζωή,
στη διάρκεια ενός επιστημονικού ταξιδιού για παράδειγμα, χαλαρώνει κοιτάζοντας
τη θάλασσα ή θαυμάζοντας την ηρεμία και την απλότητα ανθρώπων που έμειναν
μακριά από τη «ζαλάδα της καριέρας». Στην προσωπική της ζωή, οι στιγμές που
«ξεφεύγει» είναι οι ωραιότερες της εβδομάδας, εκείνες που ασχολείται με το
χορό, μια «παλιά αγάπη» που την παραμέλησε αλλά ξαναζωντάνεψε πρόσφατα.

Δρ Ιωάννα Παπούλια. Τα πρώτα αποτελέσματα από τις μετρήσεις των υποθαλάσσιων σεισμογράφων συνεπήραν την επιστήμονα και παραμέρισαν τις δυσκολίες της έρευνας

ΜΕΣΑ στο καλοκαίρι που πέρασε, Έλληνες σεισμολόγοι και γεωλόγοι, επιστήμονες
του Εθνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, μαζί με συναδέλφους τους από το
εξωτερικό, ταξίδεψαν μέχρι την Κρήτη προκειμένου να στήσουν εκεί ένα δίκτυο
υποθαλάσσιων σεισμογράφων και σεισμογράφων ξηράς και να μελετήσουν τη
σεισμικότητα της περιοχής.

Το «Αιγαίο», το ωκεανογραφικό σκάφος του ΕΚΘΕ, είχε άλλη αποστολή.
«Επιστρατεύτηκε» λοιπόν ένα άλλο, ουκρανικό, πλοίο, για να μεταφέρει τους
ειδικούς και τον πανάκριβο εξοπλισμό τους. Γερό σκαρί το πλοίο, καλοτάξιδο, οι
χώροι για ξεκούραση όμως ανύπαρκτοι και ο ύπνος… μαρτύριο.

Σαράντα μέρες κράτησε το ταξίδι ­ κι από αυτές, τις δέκα έμεινε πάνω στο πλοίο
η κ. Ιωάννα Παπούλια, δρ Γεωλόγος και ερευνήτρια στο ΕΚΘΕ. Ήταν μία από τις
τέσσερις γυναίκες επιστήμονες, που ειδικεύονται στη Σεισμολογία, ανάμεσα σε…
τριάντα άνδρες. Το ερευνητικό ταξίδι την ενθουσίασε ­ άλλωστε το προετοίμαζε
πολύ καιρό πριν. Επέστρεψε, όμως, εξαντλημένη. Αναρωτήθηκε, για μια ακόμη
φορά, αν έκανε σωστά που επέλεξε να ασχοληθεί με τέτοιου είδους έρευνα, «που
έχει πολύ ύπαιθρο, πολλά ταξίδια…».

Επιστρέφοντας στο γραφείο της στο ΕΚΘΕ, και όταν άρχισε η επεξεργασία των
στοιχείων, όταν είδε τα πρώτα αποτελέσματα, ο ενθουσιασμός τη συνεπήρε και
πάλι. Η ταλαιπωρία έμοιαζε… πολύ μακρινή υπόθεση. Κάπως έτσι είναι η σχέση
της Ιωάννας Παπούλια με τη Σεισμολογία, τη Γεωφυσική και τη Γεωλογία, τις
επιστήμες που σπούδασε, μελέτησε και εφαρμόζει μέσα από πρωτοποριακές
εργασίες, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη.

Στο ΕΚΘΕ πήγε τον Δεκέμβριο του 1994. «Τότε προκηρύχθηκε μια θέση ερευνητή Γ’
βαθμίδας, με αντικείμενο την Τεχνική Σεισμολογία. Ζητούσαν έναν άνθρωπο που θα
τους βοηθούσε να αναπτύξουν το κομμάτι της παρακολούθησης των σεισμών μέσα στη
θάλασσα», θυμάται η ίδια. «Μου ταίριαζε αυτή η θέση. Η έρευνα, φυσικά, είχε
πολλές απαιτήσεις, για μένα όμως ήταν πρόκληση». Έκανε το βήμα, και από το
1994 μέχρι σήμερα έχει αναπτύξει μεγάλη ερευνητική δραστηριότητα. Το πιο
σημαντικό για εκείνη, όμως, είναι «το στήσιμο ενός δικτύου υποθαλάσσιων
σεισμογράφων, μια δουλειά που ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια και συνεχίζεται ακόμη».

ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΗ

Το δίκτυο αυτό έρχεται να καλύψει το κενό στην καταγραφή που αφήνουν τα
υπάρχοντα χερσαία δίκτυα σεισμογράφων, τα οποία δεν επαρκούν σε περιπτώσεις
όπου ένας σεισμός έχει επίκεντρο στη θάλασσα ή κάπου εκεί κοντά. Όπως εξηγεί η
κ. Παπούλια, «η οργάνωση και η λειτουργία αυτού του δικτύου είναι εξαιρετικά
πρωτοποριακή ερευνητική προσπάθεια, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την
Ευρώπη. Σε ολόκληρο τον κόσμο δεν υπάρχουν παρά μόνον τέσσερα ινστιτούτα που
ασχολούνται με αυτό το θέμα». Και οι γυναίκες που δραστηριοποιούνται στον
συγκεκριμένο χώρο, ελάχιστες.

«Δεν επιλέγουν εύκολα τη Σεισμολογία ή τη Γεωφυσική, ειδικότερα, οι γυναίκες.
Τα ταξίδια, οι αποστολές, ο χρόνος που χρειάζεται να αφιερώσει, τη δεσμεύουν.
Κι εγώ, αν είχα παιδιά, δεν θα είχα την άνεση να ταξιδεύω, να φεύγω κάθε τόσο
με το πλοίο».

Δεν είναι μόνο η έρευνα αυτή καθεαυτή ή το συγκεκριμένο αντικείμενο…
«Χρειάζεται επίσης πάρα πολύς χρόνος και τρέξιμο για να αναπτύξεις συνεργασία
με τρίτους, να βρεις συνεργάτες είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό, να
βρεις νέα και ενδιαφέροντα προγράμματα. Απο μακριά, απ’ έξω, τα πράγματα στην
έρευνα φαντάζουν ειδυλλιακά… Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι τόσο
ιδανικά. Η αγωνία είναι μεγάλη, πρέπει να τρέχεις διαρκώς να βρίσκεις
προγράμματα, χρηματοδότες… Παράλληλα, έχεις διοικητικό έργο που πρέπει να
γίνει. Δεν μπορείς να πεις “εγώ είμαι ερευνητής, δεν κάνω τίποτε άλλο”. Για
παράδειγμα, οι σεισμογράφοι που πήραμε δεν… προσγειώθηκαν ξαφνικά στο ΕΚΘΕ.
Πίσω από αυτό υπήρχε μια χρονοβόρα και δύσκολη διαδικασία»..

Στην Ολλανδία. Πριν από χρόνια, στη διάρκεια μιας άσκησης πυρηνικού ατυχήματος, η κ. Ιωάννα Παπούλια ήταν η μοναδική γυναίκα ανάμεσα σε άντρες συναδέλφους

ΞΕΚΙΝΗΣΕ το 1977, σπουδάζοντας Γεωλογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από εκεί,
μέχρι τη… Σεισμολογία μεσολάβησε η τύχη και μια υποτροφία του Ιδρύματος
Κρατικών Υποτροφιών.

Με τη διδακτορική της διατριβή, η Ιωάννα Παπούλια, ερευνήτρια σήμερα στο ΕΚΘΕ,
άρχισε να ασχολείται το 1983. Επιβλέπων, ο καθηγητής Δρακόπουλος. Το θέμα; Ο
σεισμικός κίνδυνος στις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας. «Το θέμα είχε μελετηθεί
αρκετές φορές. Η πρωτοτυπία της εργασίας έγκειται στο ότι για πρώτη φορά
μελετήσαμε μακροσεισμικές εντάσεις (πώς, δηλαδή, έγινε αισθητός ένας σεισμός
και τι αποτελέσματα είχε) στις διάφορες πόλεις. Δημιουργήθηκε μια πολύ καλή
βάση, χρήσιμη ακόμη και σήμερα».

Τρία χρόνια πριν τελειώσει το διδακτορικό της, το 1985, άρχισε να εργάζεται
στον ΟΑΣΠ. «Έμεινα εκεί μέχρι τον Δεκέμβριο του 1994», λέει η κ. Παπούλια.
Παράλληλα με τις υπόλοιπες δραστηριότητές της, συνέχισε την έρευνα. «Ο
Οργανισμός βοηθούσε και βοηθά τους ανθρώπους που είναι εκεί, εκτός από την
υπαλληλική τους δραστηριότητα, να έχουν και επιστημονική δραστηριότητα. Έτσι,
έκανα ανακοινώσεις σε συνέδρια και διάφορες επιστημονικές εργασίες».

Ταξίδεψε πολύ, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, είτε για να ενημερώσει τον κόσμο σε
θέματα προστασίας από τους σεισμούς, είτε για να συμμετάσχει σε ομάδες
διάσωσης ή σε ευρωπαϊκές ασκήσεις, σε σενάρια σεισμών. Σχεδόν σε όλες τις
εργασίες αυτές, ήταν η μοναδική ή μία από τις ελάχιστες γυναίκες…