ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η συμφιλίωση με τη φύση

Σε παρωδία, όπως αναμενόταν άλλωστε, εξελίχθηκε και αυτή η διεθνής διάσκεψη
για το περιβάλλον. Μήπως πρέπει να αφήσουμε τα συνέδρια και να επισκεφθούμε
τους Ζιβάρο;

Στο Μπανγκλαντές. Ταξίδι με το τρένο στη διάρκεια πλημμύρας

ΘΑ ήταν κωμικό αν δεν ήταν τόσο εξοργιστικό: το βασικότερο σημείο διαφωνίας
ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες στη διάσκεψη για το κλίμα που
ολοκληρώθηκε χθες στο Μπουένος Άιρες αφορά το «δικαίωμα στη μόλυνση».
Επικαλούμενοι το πνεύμα της ελεύθερης αγοράς, οι Αμερικανοί επιμένουν να
μπορεί όποια χώρα το επιθυμεί να αγοράσει «περίσσευμα» εκπομπής ρύπων από
χώρες οι οποίες υπερκαλύπτουν το ποσοστό που αποφασίστηκε πέρυσι στο Κιότο:
μείωση μέχρι το 2012 των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου
κατά 5,2% σε σχέση με το 1990. Οι Ευρωπαίοι, από την πλευρά τους, τάσσονται
υπέρ της επιβολής ενός φόρου που θα καθιστά ασύμφορο για μια πλούσια χώρα να
αγοράζει τέτοιες άδειες. Όσο για τη δέσμευση των ΗΠΑ ότι θα σεβαστούν και
αυτές το πρωτόκολλο του Κιότο, το πιθανότερο είναι να μείνει κενό γράμμα αφού
το Κονγκρέσο έχει προειδοποιήσει ότι δεν θα την επικυρώσει.

Μαθητής του Κλωντ-Λεβί Στρως και συγγραφέας του βιβλίου «Οι λόγχες του
λυκόφωτος», ο γάλλος εθνολόγος Φιλίπ Ντεσκολά δεν ασχολείται με τέτοιους
μικροπολιτικούς ανταγωνισμούς. Τα τελευταία χρόνια έχει περάσει μεγάλες
περιόδους με τους Ινδιάνους Ασουάρ της Αμαζονίας (γνωστούς στη Δύση ως Ζιβάρο)
και έχει μαγευτεί από την κουλτούρα τους και τον τρόπο ζωής τους. Όχι, δεν τον
τράβηξε η πατροπαράδοτη συνήθειά τους να συρρικνώνουν ανθρώπινα κεφάλια
προκειμένου να τα ταριχεύσουν. Αυτό που του διήγειρε το ενδιαφέρον, λέει στη
«Λιμπερασιόν», είναι το γεγονός ότι για τη φυλή αυτή η «φύση» δεν υπάρχει. Οι
Ασουάρ δεν δέχονται τη διάκριση ανάμεσα στη «φύση» και την «κουλτούρα» που
αποτελεί τη βάση της δυτικής κοσμολογίας. Στα ζώα και τα φυτά αποδίδουν
χαρακτηριστικά της κοινωνικής ζωής, τα θεωρούν «υποκείμενα», όχι «αντικείμενα».

Και γιατί αυτός ο τρόπος ζωής ενδιαφέρει εμάς τους Δυτικούς, που θεωρούμαστε
πολιτισμένοι παρ’ όλο που δεν ξέρουμε να συρρικνώνουμε κεφάλια; «Με το να
υπογράφουμε συμφωνίες για την προστασία της βιόσφαιρας, όπως στο Κιότο ή το
Μπουένος Άιρες, ή να νομοθετούμε για την ανθρώπινη κλωνοποίηση και το γενετικά
τροποποιημένο καλαμπόκι, παραδεχόμαστε ότι η αντίληψή μας για τη φύση δεν
λειτουργεί πλέον. Αντιμετωπίζοντας τη φύση όλο και λιγότερο ως αυτόνομο πεδίο,
προσεγγίζουμε λαούς που ως τώρα θεωρούσαμε πρωτόγονους, λαούς που δεν θεωρούν
ότι η γλώσσα διακρίνει τον άνθρωπο από τους υπόλοιπους οργανισμούς, αλλά
αξιολογούν τα όντα με βάση τις σχέσεις που καλλιεργούν μεταξύ τους».

Όποιος πιστεύει ότι η ζωή των φυτών και των ζώων χαρακτηρίζεται από σχέσεις
εξουσίας, πατρότητας ή αλληλεγγύης αποκαθιστά μαζί τους μια επαφή ανάλογη μ’
εκείνη που έχει με τους συνανθρώπους του, λέει ο Ντασκολά. Δεν παίρνει μόνο,
αλλά και δίνει. Σέβεται τα ζώα, έχει ευθύνες και υποχρεώσεις απέναντί τους.
Αυτή είναι η πεμπτουσία της οικολογίας.