ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τρεις άξονες για τα… τρισ.

Πριν ακόμη ολοκληρωθεί το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την Εκπαίδευση και την
Αρχική Επαγγελματική Κατάρτιση (ΕΠΕΑΕΚ, 1994-1999), το ΥΠΕΠΘ διαμορφώνει τις
κατευθύνσεις του Προγράμματος για την εκπαίδευση και κατάρτιση που θα
χρηματοδοτηθεί από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης την περίοδο 2000-2006.
Όπως μάλιστα ανακοινώθηκε στον Τύπο, αυξάνεται σημαντικά το ύψος των πόρων που
θα διατεθεί στην Παιδεία, πάνω από 8 τρισ.

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ όμως που θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι ποιους στρατηγικούς
στόχους θα θέσει η πολιτική του ΥΠΕΠΘ για την Παιδεία για την επόμενη εξαετία
και κατά πόσο θα διδαχθούμε από τα λάθη του παρελθόντος. Πού εντοπίζονται όμως
τα κυριότερα προβλήματα;

1. Ο σχεδιασμός του ΕΠΕΑΕΚ (’93-’94) έγινε χωρίς να εντάσσεται στο
πλαίσιο ενός συνολικού εκπαιδευτικού προγραμματισμού και χωρίς διάλογο με τους
φορείς που κλήθηκαν να υλοποιήσουν τις δράσεις του Προγράμματος. Παράλληλα, οι
ελλείψεις των φορέων υλοποίησης όσον αφορά την αποτελεσματική και διαφανή
διαχείριση των πόρων (π.χ. εσωτερικοί κανονισμοί λειτουργίας, επιτροπές
παρακολούθησης και ελέγχου) έχει οδηγήσει όχι μόνο σε προβλήματα χαμηλής
απορρόφησης (περικοπές ύψους 140 εκατ. ECU) αλλά και σε εσωτερικές εντάσεις
και πολώσεις.

2. Ενώ οι πόροι του ΕΠΕΑΕΚ (περίπου 0,7 τρισ. δρχ.) θα έπρεπε να
λειτουργήσουν προσθετικά στις δαπάνες για την Παιδεία, στην πραγματικότητα
υποκατέστησαν εθνικούς πόρους (τακτικός προϋπολογισμός, δημόσιες επενδύσεις)
με αποτέλεσμα η χώρα μας να εξακολουθεί σήμερα να διαθέτει τις χαμηλότερες
δαπάνες ανά μαθητή και φοιτητή από όλες τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1995),
η Ελλάδα δαπανά μόλις το 2,9% του ΑΕΠ, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση
είναι 5,2%.

3. Το ΕΠΕΑΕΚ κάλυψε χρόνιες ελλείψεις σε έργα βασικής υποδομής στα
σχολεία και στα Ιδρύματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (π.χ. βιβλιοθήκες, δίκτυα,
νέες τεχνολογίες κ.ά.). Όμως, ο προσανατολισμός του ΕΠΕΑΕΚ στην προώθηση της
επαγγελματικής κατάρτισης δεν συνέβαλλε στην αναβάθμιση της ποιότητας της
εγκύκλιας παιδείας και στην προώθηση της επιστήμης και της έρευνας. Αναφέρουμε
χαρακτηριστικά τα Προγράμματα Σπουδών Επιλογής που έχουν πυροδοτήσει ήδη
μεγάλες εντάσεις σε πολλά Ιδρύματα.

4. Πολλές φορές σημαντικοί στόχοι και δράσεις του Προγράμματος
ακυρώνονται ή αλλοιώνονται, όχι από τις αντιδράσεις των ενδιαφερομένων
(δάσκαλοι, καθηγητές, μαθητές, φοιτητές) που αβασάνιστα τους αποδίδεται ο
χαρακτηρισμός «συντεχνίες», αλλά από την ίδια την αντιφατικότητα της
εκπαιδευτικής πολιτικής, την αναποτελεσματικότητα των μηχανισμών επιβολής της
και την έλλειψη διαλόγου με τους συλλογικούς φορείς.

Οι ραγδαίες εξελίξεις που συντελούνται διεθνώς στον χώρο της εκπαίδευσης
δείχνουν ότι οι χώρες εκείνες (π.χ. Αγγλία, Ολλανδία κ.ά.) που υιοθέτησαν
πολιτικές μονόπλευρου προσανατολισμού της εκπαίδευσης στις βραχυπρόθεσμες
ανάγκες της αγοράς δεν οδηγήθηκαν σε συνολική αναβάθμιση της ποιότητας της
Παιδείας. Αντίθετα, η στροφή σε μια μορφή αγοραίας Παιδείας επέφερε μέσα από
την εμπορευματοποίηση μεγάλες ανισότητες και πολώσεις, ενώ τέλος η πρόωρη
εξειδίκευση και κατάρτιση ακόμη και από την πλευρά των επιχειρήσεων θεωρούνται
μακροπρόθεσμα ανεπαρκείς.

Οφείλουμε να προβληματιστούμε σε τρεις άξονες:

Πρώτον, είναι απαραίτητη η διαμόρφωση μιας συνολικής πολιτικής μακροπρόθεσμου
προγραμματισμού για την Παιδεία, μέσα στον οποίο θα εντάσσεται η όποια
κοινοτική χρηματοδότηση, η οποία θα πρέπει να λειτουργεί προσθετικά και όχι ως
υποκατάστατο εθνικών πόρων. Αυτό προϋποθέτει σημαντική αύξηση της δημόσιας
εθνικής χρηματοδότησης, που σήμερα παραμένει σε απαράδεκτα χαμηλά επίπεδα.

Δεύτερον, στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής και στον σχεδιασμό του
επόμενου επιχειρησιακού προγράμματος για την Παιδεία (ΚΠΣ, ΙΙΙ, 2000-2006)
οφείλουν να συμμετέχουν ενεργά όλοι οι σχετικοί αρμόδιοι φορείς, οι οποίοι και
θα κληθούν να υλοποιήσουν την πολιτική αυτή.

Τρίτον, θα πρέπει να αναστραφεί ο προσανατολισμός της τρέχουσας πολιτικής που
εξισώνει την εκπαίδευση με την κατάρτιση, προς την κατεύθυνση της γενικής
παιδείας, της επιστήμης και της βασικής έρευνας.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.