ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το δόλωμα

Καθήσαμε ποτέ να σκεφτούμε σοβαρά τι είναι εκείνο που κάνει τόσο δημοφιλή τα
ποικίλα, ξένα και ντόπια, τηλεοπτικά σίριαλ; Γιατί βέβαια ούτε τυχαίο ούτε
παράλογο μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός ότι αρέσουν, πιάνουν τον σφυγμό ενός
ευρέος φάσματος ηλικίας, πνευματικότητας και εκπαιδεύσεως κοινού.

Κατ’ αρχάς πρόκειται για τυπική μίμησιν πράξεως, έστω αναπαραγωγή ή αποτύπωση
και προβολή μιας μιμητικής πράξης, που έγινε κάπου και έχεις τη δυνατότητα να
την επαναλαμβάνεις κατά βούληση.

Αν λοιπόν παρακολουθούσαμε τις αριστοτελικές προδιαγραφές για την μιμητική
πράξη, θα λέγαμε βέβαια πως είναι τέτοια το σήριαλ, πως έχει μέγεθος (αρχή,
μέση και τέλος) και εκφράζεται με αποτύπωση αναπαραστάσιμη «δρώντων». Εκείνο
όμως που καθορίζει καίρια την αριστοτελική ανάλυση είναι η διαπίστωση πως το
θέατρο πριν απ’ όλα και πάνω απ’ όλα είναι Μύθος. Το μέγιστον πάντων. Ο
Αριστοτέλης μάλιστα επιμένει και αρνητικά πως το θέατρο (και κάθε τέτοια
αποτύπωση) είναι μίμησις πράξεως και ουχί μίμησις ανθρώπων και βίου. Δηλαδή το
σίριαλ ακολουθεί τυφλά τη συνταγή του Σταγειρίτη. Μιμείται μια σειρά πράξεων,
αφηγείται έναν μύθο και δεν το απασχολούν παρά καταχρηστικώς οι χαρακτήρες. Ο
Αριστοτέλης, σχεδόν προκλητικά, δηλώνει πως θέατρο και όποια μίμηση πράξεως
δρώντων χωρίς Μύθο δεν υπάρχει· μπορεί όμως ο Μύθος μόνος του και χωρίς ήθη,
χωρίς διανοήματα, χωρίς καν σκηνικό χώρο διαμορφωμένο να σταθεί.

Τι άλλο κάνει ένα σίριαλ. Αφηγείται έναν μύθο, ένα παραμύθι, μίαν ιστορία και
αδιαφορεί τελείως για τα ήθη, τις συμπεριφορές, τα κίνητρα, τους σκοπούς, τις
ιδέες, τις αξίες των προσώπων που φέρουν και κινούν την πράξη.

Ως εδώ βέβαια και μη παρέκει, με τον Αριστοτέλη. Γιατί ο μεγάλος αυτός
αισθητικός απαιτεί από τη δομή του Μύθου μια λογική των σταδίων της. Απαιτεί
κάθε πράξη να υπακούει στο εικός και το αναγκαίον, δηλαδή να είναι προφανή τα
αίτια που την προκαλούν και καθαρές οι ψηφίδες της εικόνας. Καθετί να υπακούει
σε μια λογική και να εξελίσσεται με γνώμονα την αδήριτη ανάγκη. Μόνον τότε
προκαλείται η οικεία ηδονή του είδους.

Μπορεί όμως να αρνηθεί κανείς πως για μεγάλες μάζες ανθρώπων τα σίριαλ
προκαλούν ευχαρίστηση. Τι υποχρεώνει, τι καθηλώνει εκατομμύρια ανθρώπους
διαφορετικής φυλής, παραδόσεων, θρησκείας, γλώσσας, ιδιοσυγκρασίας μπροστά στη
γυάλινη σκηνή; Μα, ακριβώς το γεγονός πως τα σίριαλ για να πείσουν τόσο
διαφορετικούς ανθρώπους αποϊδεολογικοποιούν και αποηθικοποιούν τις πράξεις
τους. Τα πλέον δημοφιλή, ιδίως αμερικανικά, σίριαλ, που παγιδεύουν στη σαγήνη
τους ανθρώπους της Γης του Πυρός και της Ισλανδίας, της Κορέας και του
Μαρόκου, της Ελλάδος και του Πακιστάν, δεν έχουν παρά μονάχα Μύθο, ιστορία,
πάντα περίπλοκη, γεμάτη απροσδόκητα, αιφνιδιασμούς, ανατροπές, ένα συνεχές
χωρίς ανάσα σκωτσέζικο λουτρό, δράμα, θρίλερ και τρυφερότητα, ισορροπίες και
ανισορροπίες, νομιμότητα και παρανομία. Μια συνεχής σύγκρουση των αντιθέτων,
ένας ηρακλείτειος πατήρ πάντων πόλεμος.

Μα και βέβαια τα φέροντα τη δράση πρόσωπα δεν έχουν και ούτε πρέπει να έχουν,
κατά την αριστοτελική απαίτηση, ομαλόν ήθος. Δεν έχουν καθόλου ήθος, πράττουν.

Αρκεί οι πράξεις τους να έχουν νόημα μέσα στη διαδοχή και τη λογική της
αφηγηματικής ροής. Έχουν χαρακτήρες τα λαϊκά παραμύθια;

Η γοητεία που ασκούν έγκειται στην αφηγηματική τους τεχνική, σε μια εσωτερική
λογική που δεν δίνει κανένα λογαριασμό στη λογική τής πραγματικότητας. Έτσι
και τα σίριαλ δραματοποιούν και εκφράζουν τη συνεχή ροή, την αέναη μεταβολή,
την έμφυτη στα πράγματα μεταμορφωτική μανία.

Ο θεατής του παγκοσμίου χωριού σαν το νήπιο λικνίζεται μέσα στον ρευστό χρόνο
της αφηγηματικής ροπής. Αφήνεται στη φορά των αφηγούμενων πράξεων. Και
χαίρεται επί τοις μιμήμασιν.

Έχετε παρατηρήσει με πόση άνεση ξαναμπαίνουν στο παιχνίδι τηλεθεατές που, για
διάφορους λόγους (ασθένεια, διακοπές κ.τ.λ.), αναγκάστηκαν για αρκετό καιρό να
«χάσουν» τη συνέχεια. Αρκεί συνοπτικά να τους αφηγηθεί χονδρικά τα
μεσολαβήσαντα και ξαναπιάνουν το νήμα και τον ειρμό.

Ω! Είναι μεγάλη παγίδα το παραμύθι· είναι σπουδαίος υπνόσακος η αφήγηση
διαδοχικών γεγονότων. Νανουρίζει η διαρκής ροή πράξεων, όπως ο ήχος της
θάλασσας ή το θρόισμα του αέρα στα φύλλα. Οι αυθεντίες της τηλεοπτικής σαγήνης
(σαγήνη στα αρχαία ελληνικά σημαίνει δίχτυ) ψαρεύουν στα σίγουρα. Δολώνουν με
πανάρχαια μέθοδο και πιάνουν φρέσκα ψάρια.