[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΓΙΑ ΕΙΚΟΣΙ πέντε περίπου χρόνια (1973-1998) το κυρίαρχο οικονομικό υπόδειγμα
στην Ευρώπη, αλλά και γενικότερα στη Δύση, ήταν αυτό του νεοφιλελευθερισμού με
χρόνια ιδιαίτερης αιχμής τη δεκαετία του 1980 (κάτω από την πρωθυπουργό της
Βρετανίας Μ. Θάτσερ και τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρ. Ρήγκαν). Η κυριαρχία του
υποδείγματος αυτού φαίνεται να φτάνει στο τέλος της. Η άτυπη διάσκεψη κορυφής
(Ευρωπαϊκό Συμβούλιο), που έγινε πριν από λίγες μέρες στο Πέρτσαχ της
Αυστρίας, μπορεί να καταγραφεί ως απαρχή για τη βαθμιαία κυριαρχία ενός νέου
υποδείγματος οικονομικής πολιτικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Κάπως σχηματικά θα
μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο κεϋνσιανισμός επέρχεται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι λόγοι για την αλλαγή αυτή είναι πολλοί. Η παρουσία σοσιαλδημοκρατικών
κομμάτων στις κυβερνήσεις δεκατριών από τις δεκαπέντε χώρες-μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστά σημαντικό παράγοντα στο μέτρο που έχει
διαφοροποιήσει ριζικά τον πολιτικό χάρτη της Ευρώπης. Στις αρχές της δεκαετίας
του 1990 κυριαρχούσαν οι συντηρητικές δυναμικές στον ευρωπαϊκό χώρο και
αποτύπωσαν την «κυριαρχία» τους αυτή στη Συνθήκη του Μάαστριχτ για την
Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως αποτέλεσμα προέκυψε η έντονα μονόπλευρη έμφαση στη
«νομισματική» διάσταση έναντι της «οικονομικής» στο εγχείρημα της Οικονομικής
και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Τα κριτήρια σύγκλισης του Μάαστριχτ, η πολιτικά
ανεξέλεγκτη Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η απουσία πολιτικού δημοκρατικού
ελέγχου πάνω στους θεσμούς της ΟΝΕ προέκυψαν ως αποτέλεσμα αυτής της προσέγγισης.

Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν τώρα που η Νομισματική Ένωση και το ενιαίο
νόμισμα (ευρώ) γίνονται πραγματικότητα. Η νέα πολιτική συναίνεση που
διαμορφώνεται στον ευρωπαϊκό χώρο στοχεύει να αποκαταστήσει την ισορροπία με
την ενίσχυση του «οικονομικού» (και κοινωνικού) στοιχείου στο εγχείρημα ΟΝΕ,
τον πολιτικό-δημοκρατικό έλεγχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και τελικά
την οικοδόμηση αποτελεσματικού κυβερνητικού συστήματος στην Ε.Ε. (ή την
«οικονομική κυβέρνηση», όπως επιμένει η Γαλλία). Είτε έτσι είτε αλλιώς, η
Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη διαφαινόμενη επιτυχία της ΟΝΕ φαίνεται να μπαίνει στη
«μετα-ΟΝΕ εποχή», αν και ορισμένες χώρες, όπως η Ελλάδα, θα πρέπει πρώτα να
μπουν στην ΟΝΕ…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.