ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανθρωπιά στους αντιρρησίες

Στην Ελλάδα, όπως και στα υπόλοιπα δημοκρατικά κράτη του δυτικού κόσμου, οι
πολίτες ζουν σε καθεστώς πλήρους ελευθερίας. Από τις θεμελιώδεις αρχές του
αστικού κράτους, την ελευθερία, την ισότητα και την αδελφότητα έως τώρα
κατακτήθηκε η πρώτη. Οι άλλες δύο φαίνεται να ξεχάστηκαν.

Λειτουργούμε λοιπόν στην Ελλάδα ως κράτος δικαίου, με μία μόνο εξαίρεση: τη
θρησκευτική ελευθερία. Στον τομέα αυτό, για λόγους που σχετίζονται με την
πελατειακή εξυπηρέτηση της επικρατούσας στη χώρα μας θρησκείας, το τοπίο ήταν
μέχρι πρόσφατα όχι απλώς γκρίζο, αλλά απολύτως μαύρο. Οι διαμαρτυρίες εναντίον
της χώρας μας, και στο Συμβούλιο της Ευρώπης και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
ήταν πολλές και συνεχείς.

Ωστόσο, τα τελευταία τρία χρόνια τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Και μάλιστα
με γρήγορους ρυθμούς. Δύο είναι οι βασικές τομές που οδήγησαν σ’ αυτή την
πραγματικά θετική εξέλιξη. Η πρώτη τομή αφορούσε την ποινική νομοθεσία περί
προσηλυτισμού, βάσει της οποίας δεκάδες πιστοί άλλων γνωστών θρησκειών
φυλακίστηκαν ή βασανίστηκαν. Η νομοθεσία αυτή εφαρμοζόταν έως και το 1995,
παρά τις διεθνείς διαμαρτυρίες, παρά τις διαμαρτυρίες στο εσωτερικό της χώρας,
παρά το διαρκές σφυροκόπημά της από την επιστήμη του Συνταγματικού Δικαίου. Το
1995 ωστόσο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέδωσε την
πρώτη απόφασή του εις βάρος της Ελλάδας για κακή εφαρμογή τής περί
προσηλυτισμού νομοθεσίας (υπόθεση του μάρτυρα Ιεχωβά κ. Κοκκινάκη). Κατά το
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ο τρόπος με τον οποίον χαρακτηριζόταν από τα ελληνικά
δικαστήρια και τον Άρειο Πάγο ως ποινικώς κολάσιμη συμπεριφορά η απόπειρα
διείσδυσης στη θρησκευτική συνείδηση του άλλου ήταν αυθαίρετη. Ύστερα από
αυτήν επακολούθησε και σειρά άλλων παρομοίων καταδικαστικών για την Ελλάδα
αποφάσεων κι έτσι τα ελληνικά δικαστήρια ανέκρουσαν πρύμναν.

Η δεύτερη μεγάλη τομή με την οποία θα ολοκληρωθεί η θρησκευτική ελευθερία
συντελείται στις μέρες μας. Με νομοθετική πρωτοβουλία που άσκησε ο υπουργός
Εθνικής Άμυνας κ. Α. Τσοχατζόπουλος, η Βουλή ψήφισε νόμο που επιτρέπει την
εναλλακτική θητεία των αντιρρησιών συνείδησης, πλειοψηφία των οποίων αποτελούν
οι θρησκευτικοί αντιρρησίες. Κι εδώ και λίγους μήνες ξεκίνησε η εφαρμογή του
νόμου αυτού (υπηρετούν σήμερα 41 αντιρρησίες).

Προκειμένου να μην υπάρξει διέξοδος για τους εκ του πονηρού «αντιρρησίες», που
θα επικαλούνταν αυτή την ιδιότητα προκειμένου να αποφύγουν τη στρατιωτική
θητεία, ο νόμος όρισε αυστηρές προϋποθέσεις (επιτροπή αξιολόγησης των
αιτημάτων, περισσότερος χρόνος υπηρεσίας, υπηρεσία σε παραμεθόριες περιοχές
κ.λπ.). Στις ατομικές αποφάσεις με τις οποίες υπάγονταν οι αντιρρησίες στην
εναλλακτική θητεία διευκρινιζόταν ότι οι υπηρεσίες (νοσοκομεία, θεραπευτικά
ιδρύματα) δεν θα πρέπει να τους μεταχειρίζονται όπως και το πολιτικό τους προσωπικό.

Ε, αυτό ήταν! Ορισμένες υπηρεσίες υποδοχής μεταχειρίστηκαν τους αντιρρησίες
λες και δεν ήταν άνθρωποι. Η απασχόληση είκοσι δύο ωρών ημερησίως ήταν ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα, δίχως να είναι το χειρότερο ή το ηθικώς μεμπτότερο.
Με εγκύκλιό του το Επιτελείο του υπουργείου Εθνικής Άμυνας τον περασμένο
Αύγουστο χρειάστηκε να διευκρινίσει πως το γεγονός ότι η εκπλήρωση
εναλλακτικής θητείας δεν αποτελεί μια τυπική εργασιακή σχέση, δεν σημαίνει ότι
πρέπει να παραβιάζονται οι γενικώς παραδεδεγμένες αρχές και αντιλήψεις περί
σεβασμού της προσωπικότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων!

«Μα είναι δυνατόν να χρειάζονται τέτοιου είδους διευκρινήσεις ορισμένες
υπηρεσίες της χώρας μας;», θα αναρωτιόταν κανείς. Κι όμως, η παρέμβαση αυτή
ήταν και είναι απολύτως αναγκαία, αφού η αδράνεια του κακού παρελθόντος, αλλά
και η πρόθεση εκμετάλλευσης των αντιρρησιών ακόμη και σε ιδιωτικές εργασίες
(!) δημιούργησαν και δημιουργούν παρατράγουδα.

Ο οριστικός παραμερισμός, λοιπόν, της νομοθεσίας περί προσηλυτισμού, καθώς και
η εξάλειψη και των τελευταίων αγκυλώσεων κατά την εφαρμογή της εναλλακτικής
θητείας, θα ολοκληρώσουν το κράτος δικαίου στη χώρα μας. Για όσους πίστεψαν σε
αυτή την προοπτική κι αγωνίστηκαν επί δεκαετίες για την πραγμάτωσή της, ήλθε
επιτέλους η δικαίωση.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.