Οι Έλληνες δυσπιστούν τώρα προς την Ευρώπη

Λίγους μήνες πριν αρχίσει το κρίσιμο, για την Ελλάδα, δωδεκάμηνο, στη διάρκεια
του οποίου θα κριθεί οριστικά η ένταξη της χώρας μας στην ΟΝΕ, η στάση της
κοινής γνώμης απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζει έντονα σημάδια δυσπιστίας.

Η ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ αυτή συνδυάζεται μάλιστα και με μια γενικευμένη κρίση εμπιστοσύνης
ως προς τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα τόσο των εθνικών όσο και των
ευρωπαϊκών θεσμών.

Ο ιδιόμορφος αυτός «ευρωσκεπτικισμός», που υιοθετείται πλέον από σημαντικές
μερίδες της κοινής γνώμης, δεν αμφισβητεί βέβαια την ένταξη της χώρας μας στην
Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εξακολουθεί να αξιολογείται θετικά από την
πλειονότητα του πληθυσμού. Αντανακλά όμως ένα σαφέστατο περιορισμό του
«ευρωενθουσιασμού» που κυριαρχούσε στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίες του
’90. Έτσι, σύμφωνα με τα διαχρονικά στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, ενώ η ένταξη
της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση εθεωρείτο «καλό πράγμα» από το 70% – 75% του
πληθυσμού την περίοδο 1990-93, την τελευταία τριετία το αντίστοιχο ποσοστό
έχει σαφώς μειωθεί και κυμαίνεται μεταξύ 50% και 60%. Η μείωση αυτή δεν
τροφοδοτεί (τουλάχιστον ακόμη) μια ρητά διατυπωμένη αντιευρωπαϊκή στάση (μόνο
το 10% θεωρεί την ένταξη «κακό πράγμα»), αλλά πάντως έχει διευρύνει αισθητά
τον χώρο της αποστασιοποίησης και της δυσπιστίας.

Η διαπίστωση αυτή καταγράφεται με ενάργεια στα αποτελέσματα της πανευρωπαϊκής
έρευνας που δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ». Ικανοποίηση από τον τρόπο με τον
οποίο οικοδομείται σήμερα η Ευρώπη διατυπώνει μόνο το 34% του ελληνικού
πληθυσμού, ενώ η πλειονότητα (51%) υιοθετεί μια (κυρίως μετριοπαθή) αρνητική στάση.

Γεγονός που πάντως κατατάσσει τη χώρα μας σε μιαν από τις χαμηλότερες
βαθμίδες, ως προς τον αντίστοιχο «δείκτη ικανοποίησης», μαζί με τη Μεγάλη
Βρετανία (και πιθανότατα τη Σουηδία και τη Φινλανδία, για τις οποίες η παρούσα
έρευνα δεν προσφέρει συγκριτικά στοιχεία).

Η δυσαρέσκεια που διατυπώνεται για τον τρόπο οργάνωσης και την πορεία
οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί αβίαστα να συσχετιστεί με τον
αποκλεισμό της Ελλάδας από την πρώτη ομάδα των 11 χωρών που εντάχθηκαν στην
ΟΝΕ: το 65,7% του πληθυσμού αξιολογεί αρνητικά την εξέλιξη αυτή, υποδηλώνοντας
με τον τρόπο αυτό (έστω και εμμέσως) την επιθυμία του για ισότιμη συμμετοχή
της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντίθετα, μόνο το 17,6% δηλώνουν
«ικανοποιημένοι» από τον αποκλεισμό της Ελλάδας και από αυτούς μάλιστα μόνο οι
μισοί υιοθετούν μια συνεκτικά «αντιευρωπαϊκή» στάση (όχι στην Ε.Ε., όχι στο ευρώ).

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν προηγουμένως ενισχύουν την άποψη ότι το
«ευρωπαϊκό όραμα» ­ ακριβώς επειδή η προοπτική της ένταξης στην ΟΝΕ δεν
συναντά σήμερα παρά μόνο μειοψηφικές αμφισβητήσεις ­ έχει σχεδόν εξαντλήσει
πλέον την κινητοποιητική δυναμική, που πιθανότατα διέθετε σε παλαιότερες
περιόδους. Το τελευταίο διάστημα, και κυρίως μετά την ένταξη της δραχμής στον
Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, η πλειονότητα της κοινής γνώμης φαίνεται
να έχει πεισθεί ότι η Ελλάδα, έστω και καθυστερημένα, δεν θα μείνει τελικά έξω
από την ΟΝΕ. Έτσι, οι στάσεις που υιοθετεί πλέον δεν αναφέρονται στο ίδιο το
γεγονός της συμμετοχής της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, αλλά γίνονται ίσως
περισσότερο «ευρωπαϊκές», με την έννοια ότι αξιολογούν κυρίως τις συνέπειες
που έχει, στην οικονομική και κοινωνική ζωή, η συμμετοχή αυτή.

Στο σημείο αυτό βρίσκει όμως πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης ο ιδιόμορφος ελληνικός
«ευρωσκεπτικισμός», ο οποίος εκφράζεται με μια γενικευμένη κρίση εμπιστοσύνης
που αποτυπώνεται στην αρνητική αξιολόγηση των θεσμών. Το έλλειμμα αυτό
προσλαμβάνει τεράστιες διαστάσεις όταν η αναφορά γίνεται στους εθνικούς
θεσμούς (κυβέρνηση, Βουλή), γεγονός που διαμορφώνει την εικόνα μιας χώρας που
πορεύεται προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση χωρίς να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό
της (ή τουλάχιστον στους εκπροσώπους της).

Επεκτείνεται όμως επίσης και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς (Επιτροπή,
Ευρωκοινοβούλιο), αφού ούτε αυτοί θεωρούνται ικανοί να βελτιώσουν την
οικονομική και κοινωνική κατάσταση των πολιτών. Εξετάζοντας μάλιστα αναλυτικά
την αξιολόγηση των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τομέα πολιτικής, γίνεται
φανερό ότι το μεγαλύτερο έλλειμμα εντοπίζεται στα κρισιμότερα, για την
καθημερινή ζωή των ανθρώπων, προβλήματα (ανεργία, εγκληματικότητα). Γεγονός
που, τουλάχιστον ως προς το αποτέλεσμα, δεν διαφοροποιεί πάντως τους Έλληνες
από τους υπόλοιπους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι, κατά μέσο όρο,
υιοθετούν αντίστοιχα αμφίσημες τοποθετήσεις.

Στο γενικό αυτό σχήμα υπάρχουν βέβαια αξιοσημείωτες γεωγραφικές
διαφοροποιήσεις. Στις χώρες, π.χ., που ανήκουν σήμερα στη ζώνη του ευρώ η
οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης αξιολογείται θετικά, ενώ στην Ελλάδα
και στη Μεγάλη Βρετανία αξιολογείται αρνητικά. Αντίστοιχα, στις χώρες με
ισχυρά θεμελιωμένο κράτος πρόνοιας (Γερμανία, Αυστρία, Δανία κ.λπ.) η
κοινωνική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης αξιολογείται αρνητικά· αντίθετα,
αξιολογείται θετικά στην Ελλάδα, στην Ιταλία και στην Ισπανία. Όμως,
ανεξάρτητα από τις διαφοροποιήσεις αυτές, η γενική εικόνα που προκύπτει, για
το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι μια ελαφρώς αρνητική αξιολόγηση τόσο
για την Επιτροπή όσο και για το Ευρωκοινοβούλιο (39% θετικές απαντήσεις και
46% αρνητικές, το ίδιο και για τους δύο θεσμούς), σε αναλογίες τελείως
παραπλήσιες με τις αντίστοιχες ελληνικές. Από τη διαπίστωση αυτή πηγάζει και
το αίτημα που διατυπώνεται από πολλές μερίδες της ευρωπαϊκής Αριστεράς, για
μια πολιτική που θα συνδέει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με το όραμα της
κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ της ενιαίας Ευρώπης δεν έχει οδηγήσει, παρά μόνον εμβρυακά, στη
διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού κομματικού συστήματος και στην ανάδειξη ηγετών με
πραγματική πανευρωπαϊκή εμβέλεια.

Από τους 23 γνωστούς Ευρωπαίους πολιτικούς για τους οποίους διερευνήθηκε στην
παρούσα έρευνα η αναγνωρισιμότητα και η δημοτικότητά τους, μόνον 5 (Μπλερ,
Σιράκ, Κολ, Γκονζάλες και Σρέντερ) ήταν, έστω και απλώς ως όνομα,
αναγνωρίσιμοι από την πλειοψηφία των Ευρωπαίων πολιτών. Και από αυτούς μόνο
για τους τρεις πρώτους μπορούσε η πλειοψηφία να εκφράσει μια θετική ή αρνητική
γνώμη (δηλαδή κάτι παραπάνω από το να έχει απλώς ακούσει το αντίστοιχο όνομα).

Δημοφιλέστερος πολιτικός, για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση τα
στοιχεία της παρούσας έρευνας, αναδεικνύεται ο Τόνι Μπλερ, με 59% θετικές
κρίσεις και μόλις 7% αρνητικές. Με εξαίρεση την Ελλάδα και την Ισπανία, όπου
είναι λιγότερο γνωστός, οι θετικές κρίσεις για τον Τ. Μπλερ ξεπερνούν, σε όλες
τις άλλες χώρες, το 55% και σε αρκετές περιπτώσεις (Γαλλία, Δανία, Ολλανδία)
το 70%. Η κορύφωση της δημοτικότητάς του εντοπίζεται όμως στην Ιρλανδία (84%,
έναντι μόλις 3% αρνητικές κρίσεις), γεγονός που αντανακλά άμεσα τη συμβολή του
στην ειρηνευτική συμφωνία για τη Βόρεια Ιρλανδία.

Η αναγνωρισιμότητα και η δημοτικότητα των Ευρωπαίων πολιτικών στην Ελλάδα,
όπως φαίνεται και στον σχετικό πίνακα, δεν αποκλίνουν σημαντικά από τον
αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η κυριότερη διαφοροποίηση εντοπίζεται ίσως στο
γεγονός ότι ο Φελίπε Γκονζάλες και κατ’ επέκταση το πολιτικό πρότυπο, που
αντιπροσωπεύει, είναι σαφώς δημοφιλέστερο από τον φιλελεύθερο σοσιαλισμό του
Τ. Μπλερ, ο οποίος παραμένει ακόμη σχετικά άγνωστος. Αντίστοιχη παρατήρηση
μπορεί να γίνει και για τους Λιονέλ Ζοσπέν και Γκέχαρντ Σρέντερ: ο πρώτος,
έστω ως όνομα, είναι γνωστός στο 63% των Ελλήνων (αντίστοιχα μόνο στο 47% των
Ευρωπαίων), ενώ ο δεύτερος μόνο στο 30% (από τους οποίους μάλιστα μόνο το 13%
μπόρεσε να διατυπώσει θετική η αρνητική γνώμη), παρ’ όλο που η έρευνα
πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά τη νίκη του στις γερμανικές εκλογές.

Ας σημειωθεί τέλος ότι ο Ευρωπαίος πολιτικός που, ως όνομα, αναγνωρίζεται από
την πλειοψηφία των Ελλήνων (ενώ στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται στο
31%) είναι ο πρόεδρος της Επιτροπής Ζακ Σαντέρ. Και φυσικά αξιολογείται θετικά
από το 29,4% (με μόλις 3,7% αρνητικές κρίσεις), εμφανίζοντας έτσι υπερδιπλάσια
δημοτικότητα από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο (13%). Το όνομα του Ζακ
Ντελόρ δεν είχε, δυστυχώς, συμπεριληφθεί στον κατάλογο των πολιτικών.