Ο Βόσπορος έχει κορεσθεί

Την ώρα που εντείνεται ο ανταγωνισμός για τους αγωγούς που θα μεταφέρουν το
πετρέλαιο της Κασπίας στη Δύση, η Τουρκία αναγγέλλει νέους περιορισμούς στη
ναυσιπλοΐα του Βοσπόρου, στα στρατηγικά στενά που χωρίζουν την Ευρώπη από την Ασία.

«ΑΠΟ το προσεχές έτος, αυτά τα στενά δεν θα μπορούν πια να αντέξουν 4.500
διελεύσεις τάνκερ. Η ναυσιπλοΐα θα περιοριστεί», λέει ο Τούρκος υπουργός
Εξωτερικών Ισμαήλ Τζεμ. «Η Τουρκία δεν θα χορηγεί πια προτεραιότητα στα
πετρελαιοφόρα. Έχει το δικαίωμα και το χρέος να λάβει όλα τα μέτρα για να
προστατέψει το οικολογικό σύστημα, την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά και
την ασφάλεια αυτών που ζουν κατά μήκος των στενών».

Και για να βεβαιωθεί ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην
Κασπία θα λάβουν το μήνυμά του, ο Τζεμ υπογράμμισε ότι με αυτά τα νέα μέτρα
«θα περιοριστεί η ναυσιπλοΐα στον Βόσπορο».

Η αναγγελία της Τουρκίας είναι η τελευταία κίνηση στη σύγκρουση ανάμεσα σε
περιφερειακές και παγκόσμιες δυνάμεις για επιρροή στην ασταθή περιοχή της Κασπίας.

Οι πολιτικές πιέσεις κορυφώνονται, καθώς οι εταιρείες πετρελαίου ετοιμάζονται
να πάρουν τη μεγάλη απόφαση: πού θα τοποθετηθεί ο βασικός αγωγός που θα
μεταφέρει το πετρέλαιο της Κασπίας στη Δύση. Οι πολιτικές ηγεσίες στην
Ουάσιγκτον και αλλού θεωρούν ότι αυτή η απόφαση θα έχει μακροπρόθεσμες
στρατηγικές επιπτώσεις για την περιοχή, την οποία συνθέτουν πρώην σοβιετικές
χώρες που συνθλίβονται μεταξύ Ιράν και Ρωσίας.

ΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

Η Τουρκία και οι ΗΠΑ καταβάλλουν τις ύστατες προσπάθειες για να πείσουν τις
εταιρείες πετρελαίου να προτιμήσουν τον αγωγό που εξυπηρετεί τα τουρκικά και
αμερικανικά συμφέροντα. Οι εταιρείες αρνούνται, γιατί θεωρούν αυτόν τον αγωγό
πολύ πιο δαπανηρό.

Την περασμένη εβδομάδα, η αμερικανική κυβέρνηση κάλεσε στην Ουάσιγκτον
κορυφαία στελέχη της Amoco, Chevron και άλλων εταιρειών που δραστηριοποιούνται
στην Κασπία, σε μία προσπάθεια να τα πείσει να αποδεχτούν τον αγωγό που
προτιμούν οι ΗΠΑ.

Αυτός ο αγωγός θα ξεκινάει από το Μπακού, πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν, και
μέσω Γεωργίας θα καταλήγει στο τουρκικό λιμάνι Τζεϊχάν, στη Μεσόγειο.

Η αμερικανική κυβέρνηση προτιμάει αυτόν τον αγωγό, γιατί θα ενισχύσει την
Τουρκία και παράλληλα θα αποσπάσει το Αζερμπαϊτζάν και τη Γεωργία από τη
ρωσική σφαίρα επιρροής, φέρνοντας τις δύο χώρες πιο κοντά στη Δύση. Επίσης, θα
κρατήσει το πετρέλαιο της Κασπίας μακριά από το Ιράν, φέρνοντάς το σε ένα
λιμάνι όπου θα υπάρχει εύκολη θαλάσσια πρόσβαση από το Ισραήλ.

ΟΙ ΑΝΤΙΤΙΘΕΜΕΝΟΙ

Η Ρωσία και το Ιράν αντιτίθενται στην κατασκευή αυτού του αγωγού και
προτείνουν άλλους που θα διέρχονται από το έδαφός τους. Λένε ότι θα είναι
φθηνότεροι από τον αγωγό του Τζεϊχάν, αλλά οι Αμερικανοί δεν αποδέχονται αυτό
το επιχείρημα.

Ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Κλίντον στην Κασπία, Ρίτσαρντ
Μόρνινγκσταρ, επρόκειτο να επισκεφθεί χθες την Κωνσταντινούπολη για να ασκήσει
πιέσεις στα διευθυντικά στελέχη των εταιρειών πετρελαίου να αποδεχτούν τον
αγωγό Μπακού-Τζεϊχάν.

Αξιωματούχοι των εταιρειών λένε ότι βλέπουν γενικώς ευνοϊκά αυτόν τον αγωγό.
Όμως, επειδή οι τιμές του πετρελαίου είναι χαμηλές και επειδή θα χρειαστούν
χρόνια ώσπου να αρχίσουν να εισρέουν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου από την
Κασπία, η κατασκευή του καθίσταται ασύμφορη.

Έτσι, φαίνεται να προτιμούν έναν συντομότερο αγωγό, που ξεκινάει από το Μπακού
και καταλήγει στο γεωργιανό λιμάνι Σούπσα, στη Μαύρη Θάλασσα. Από εκεί, το
αργό πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί μέσω Βοσπόρου και Μεσογείου στη Δύση.

ΤΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

Στο πλαίσιο των πιέσεων που ασκούνται για να προτιμηθεί ο αγωγός του Τζεϊχάν,
Τούρκοι αξιωματούχοι προειδοποιούν τις πετρελαϊκές εταιρείες να μην
υπολογίζουν στη διέλευση από τον Βόσπορο. Θεωρούν αδιανόητη οποιαδήποτε αύξηση
της κυκλοφορίας τάνκερ στο μήκους 35 χιλιομέτρων στενό, που διασχίζει την
Κωνσταντινούπολη, όπου κατοικούν 10 εκατομμύρια άνθρωποι.

Το οικολογικό επιχείρημα της Τουρκίας συνδυάζεται θαυμάσια με την επιθυμία της
να προωθήσει τον αγωγό Μπακού-Τζεϊχάν.

Αν Τούρκοι και Αμερικανοί κατορθώσουν να πείσουν ότι ο Βόσπορος είναι ήδη
κορεσμένος, οι προοπτικές για τον αγωγό Μπακού-Τζεϊχάν θα ενισχυθούν.

Όμως, η νομιμότητα των περιορισμών που ανήγγειλε η Τουρκία είναι
αμφισβητήσιμη. Σύμφωνα με συνθήκη που υπεγράφη το 1936, η δυνατότητα της
Τουρκίας να ρυθμίζει τη ναυσιπλοΐα στον Βόσπορο είναι πολύ περιορισμένη.

Η τουρκική αναγγελία συνέπεσε με τη σύγκρουση τάνκερ με άλλο πλοίο στον
Βόσπορο. Δεν υπήρξε πετρελαιοκηλίδα. Σύμφωνα με τις λιμενικές αρχές, το
τουρκικό «Οσμάν Μπαχρί» ανέφερε προβλήματα στο πηδάλιό του τη νύχτα της
Παρασκευής και συγκρούστηκε με αγκυροβολημένο τάνκερ.