ΝΙΚΗΤΑΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ Η εξαφάνιση του ήρωα

Έχει πολλές «σκηνές» η ζωή του, πολλές τελείες, πολλές μικρές κουκκίδες που
γίνονται κρίκοι της αλυσίδας, στην τελική ευθεία της ύπαρξής του. Μικρές ή
μεγάλες νησίδες, «κομμάτια στέρεα που μπορεί να πατήσει κανείς» και ύστερα
πάλι να ξανοιχτεί στη θάλασσα του αγνώστου. Ζουν μέσα του αυτές οι σκηνές και
ανασαίνουν μαζί του.

Η σκηνή της ζωής του. Ένας κυνηγημένος άνθρωπος, στο βρεγμένο οδόστρωμα της Πανεπιστημίου, με όλα γύρω να ακινητοποιούνται…

ΕΚΕΙΝΗ η σκηνή που κυνηγημένος ο ήρωας τρέχει με πόδια φτερωτά στο βρεγμένο
οδόστρωμα της Πανεπιστημίου ­ μπροστά στου «Zonar’s» ­ ένα λευκό μπουφάν
ανεμίζει με πτυχές στο χρόνο και ολόγυρα «ακινητοποιούνται» καρέκλες,
πεζοδρόμια και άνθρωποι, είναι η μεγάλη σκηνή της ζωής του. Μέσα από αυτή
δομήθηκε και μέσα από αυτήν πορεύεται εδώ και 25 χρόνια ένας άνθρωπος…

Αυτός ο άνθρωπος είναι συνήθως σιωπηλός, εσωστρεφής, μοναχικός. Έχει μια
σπάνια και ανθούσα εσωτερικότητα και έναν ανεπιτήδευτο λόγο που αφήνει μια
αίσθηση απαλότητας. Δεν αφήνεται εύκολα σε εξομολογήσεις ο Νικήτας
Τσακίρογλου. Μα, ένα κομμάτι ψυχής παρορμητικά σήμερα εναποθέτει ­ σαν μια
ώριμη μικρή κατάθεση ανθρωπίνων πεπραγμένων. Ίσως, γιατί αισθάνεται πάντα ο
«καταδιωκόμενος» εκείνης της σκηνής.

Χρόνια πολλά στην «ωραία Θεσσαλονίκη», εκεί έχτισε τα θεμέλια της ζωής του,
εκεί μέστωσε, εκεί έδωσε αιώνια υπόσχεση στη Χρυσούλα Διαβάτη, εκεί «ήρθε» η
Λήδα τους. Η Αθήνα τον ξένιζε ­ «ό,τι σπουδαίο και μεγάλο γίνεται στην Αθήνα,
στερείται μνήμης». Μα τον «παραπλάνησε» μια πρόσκληση του Κουν και τον έφερε
στους δικούς της μοναχικούς δρόμους ­ για μια «φρέσκια» ζωή, μια άλλη «πνοή καριέρας».

Το ίδιο αποζητούσε και ο Νίκος Παναγιωτόπουλος. «Φρέσκος» και αυτός ­ από το
Παρίσι ­ διάλεξε εκείνον να υποδυθεί τον ήρωά του, στα «Χρώματα της Ίριδος». Η
ταινία έμελλε να περάσει στο πάνθεον του νεοελληνικού κινηματογράφου και ο
Νικήτας Τσακίρογλου έμελλε να «εκπροσωπείται» από τον ήρωα σ’ όλη την κατοπινή
ζωή του.

Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ

Είναι σε μια παραλία ο ήρωας και βλέπει, ξάφνου, έναν άνθρωπο με μια ομπρέλα
να μπαίνει στη θάλασσα και να εξαφανίζεται. Είναι μια παράλογη στιγμή, που
κανείς άλλος δεν προσέχει: «Ο ήρωας τρελαίνεται, προσπαθεί να εκλογικεύσει τη
σκηνή, να διερευνήσει πώς είναι δυνατόν, έτσι αιφνίδια, να χαθεί ένας
άνθρωπος. Όλα τα άλλα είναι πια ασήμαντα, δευτερεύοντα. Ερευνώντας, ταυτίζεται
με τον ήρωα και στην αναπαράσταση του γεγονότος αποφασίζει να χαθεί και αυτός,
για να αποδείξει ότι δεν μπορεί και μια δεύτερη εξαφάνιση ανθρώπου να είναι
τυχαία, αλλά ένα γεγονός που κάτι κρύβει από κάτω…».

Όλα αυτά ξετυλίγονται εν μέσω χούντας ­ το 1973. Η μυστική σκέψη της ταινίας,
ο συμβολισμός, η συνωμοσία που ελλόχευε ­ «κάτι σαν μικρό κρυφό σχολειό» ­
άγγιξε τον Νικήτα Τσακίρογλου, έτσι όπως αγγίζει μια κίτρινη γαζία τον
περαστικό στην ανθοφόρα εποχή της: διακριτικά και μεθυστικά.

Υποδυόμενος τον ήρωα, μέθυσε από τη δική του εσωτερική μέθη και γύρισε πίσω,
εκεί απ’ όπου είχε ξεκινήσει. Στο σπιτάκι του Λόφου Σκουζέ είχαν απομείνει
εκείνος, τα δύο μικρότερα αδέρφια και ο πατέρας, ο Κωνσταντίνος Τσακίρογλου.
Τη μάνα του, την Ευδοκία, την «έχασε» ξαφνικά, κάπου εκεί ανάμεσα στα πέντε με
έξι του χρόνια. «Εξαφανίστηκε» η μάνα ένα βροχερό βράδυ, ανάμεσα σε γρήγορες
πατημασιές και κρότους που άρχισαν και τελείωσαν βιαστικά… Κι εκείνος, ο
πρωτότοκος γιος με τα δύο μικρότερα αδέρφια, ξέμειναν δακρυσμένοι να απορούν
«πώς γίνεται τη μια μέρα να έχεις μάνα και την άλλη να μην έχεις». Πώς γίνεται
ένας άνθρωπος να χάνεται ξαφνικά…

ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

Ο πολιτικός και κοινωνικός παραλογισμός, η ακρότητα και η μισαλλοδοξία της
μεταπολεμικής περιόδου δεν είχαν θέση ­ ούτε εξήγηση ­ στον μικρόκοσμό του.
Ούτε σήμερα έχουν. Η συχωρεμένη κυρα-Ευδοκία ήταν γυναίκα της αντίστασης σε
κάθε αυθαιρεσία και πλήρωνε το τίμημα του πόθου της ελευθερίας, με τη δική της
προσωπική ελευθερία. «Παραθέριζε» στο Τρίκερι, στη Μακρόνησο και σ’ άλλα άγονα
νησιά. Δεν ήξερε εκείνος και ούτε που καταλάβαινε τις σιωπές του πατέρα. Έναν
πατέρα που ‘χασε ­ τι παράδοξο, στ’ αλήθεια ­ δύο αδερφούς από τους αντάρτες.
Μια μικρή Ελλάδα ήταν το σπίτι του Νικήτα Τσακίρογλου. Ένα κομμάτι ιστορίας
αυτού του τόπου, «μιας ιστορίας που δεν καταγράφεται για την Ιστορία, αλλά για
τους ανθρώπους. Βίωσα μια Ελλάδα και είναι τόσο υπέροχο, όσο και πικρό».

Δεν είπε λέξη ο πατέρας, ούτε για τους «μεν» ούτε για τους «δε». Ήταν ο
άνθρωπος που ‘δωσε στον Νικήτα το μάθημα της αξιοπρέπειας και της
καρτερικότητας ­ το μάθημα της ελευθερίας, το πήρε από τη μάνα.

Την περίμεναν εφτά ημερολογιακά χρόνια την Ευδοκία. Την είδε, κάποια στιγμή
ενδιάμεσα, «μέσα από τα κιγκλιδώματα των φυλακών της οδού Θεμιστοκλέους».
Έμοιαζε παράλογο ­ ήταν παράλογο να μην μπορεί να την αγγίξει και να κρυφτεί
στην αγκαλιά της. Ύστερα την ξανάχασε…

ΜΙΑ «ΑΓΝΩΣΤΗ»

Μια άλλη μέρα, ανοιξιάτικη αυτή, ένας δωδεκάχρονος Νικήτας φουσκώνει τα
λάστιχα του ποδηλάτου στο ποδηλατάδικο της γειτονιάς και μια φωνή τον καλεί
ασθμαίνοντας: «Τρέχα, Νικήτα, ήρθε η μάνα σου». Και βάζει πάλι φτερά στα πόδια
του και τρέχει στο σπίτι και βλέπει μπροστά του μια «άγνωστη» γυναίκα που ήταν
η μάνα του. Μια αλλιώτικη μάνα από εκείνη της μνήμης του…

Αρνείται τις λεπτομέρειες της μνήμης και εκείνη τον απαρνιέται. Όταν το βίωμα
είναι δυσάρεστο, «δεν μπορείς να το ανακαλέσεις μέσα από την παλιά γοητεία της
μνήμης αλλά μέσα από τη σκληρότητά της. Δεν έχω γοητευτικές μνήμες, λοιπόν,
και ο ψυχισμός τις αποδιώχνει…».

Δεν έχει ξαναμιλήσει γι’ αυτό, δεν θέλησε ποτέ να το μοιρασθεί. Και απορεί
τώρα που το κάνει. Ίσως γιατί ­ λέει ­ όλα είναι «θολά» στον συνειδητό του
χώρο και ας του έδωσε αργότερα κάποιες εξηγήσεις η ζωή: «Έχουν μια ασάφεια,
όπως ασαφής είναι και εκείνη η ιστορική περίοδος του τόπου μας. Η μάνα γύρισε
κάποια στιγμή. Αλλαγμένη πολύ. Τη θυμάμαι να προσπαθεί να με ξαναγνωρίσει, να
διερευνήσει αισθήματα και σκέψεις…».

Τη θυμάται τη μάνα που τόσο του έλειψε, πάντα «φυλακισμένη», αφού ήταν ακόμη
υπό επιτήρηση και ο χαφιές έξω από την πόρτα. «Είχε χιούμορ όμως, άνοιγε την
εξώπορτα, φώναζε μέσα τον αστυφύλακα και του ‘ψηνε καφέ!». Βίωσε στη ζωή του
πολλές τέτοιες «προστασίες» ο Νικήτας Τσακίρογλου και έχει σταθερή αντίθεση
και σταθερότερη απόκλιση από καθετί που ξεφεύγει από το μέτρο της ευπρέπειας
και της δημοκρατίας.

ΤΟ «ΕΙΝΑΙ» ΤΟΥ

Χρόνια μετά, γυρίζει τις σκηνές για τα «Χρώματα της Ίριδος». Και όλα τα δικά
του «πριν», αλλά και τα μελλούμενα, γίνονται ένα στο πανί του κινηματογράφου.
Ένας άνθρωπος με μια ομπρέλα χανόταν μέσα στη θάλασσα ­ τη θάλασσα της ζωής.
Αυτός ο άνθρωπος, που μαζί του ταυτίσθηκε ο ήρωας της ταινίας, αλλά και ο
Νικήτας Τσακίρογλου, ήταν η μάνα των παιδικών του χρόνων, η μάνα ενός άλλου
άγνωστου παιδιού, η μάνα του παιδιού που δεν έχει γεννηθεί ακόμα. Ήταν η
μισαλλοδοξία, η ακρότητα, η ανελευθερία. Ήταν και είναι το εσώτερο «είναι» του.

Του ‘μοιαζε τόσο αυτός ο ήρωας. Η τέχνη αντέγραφε τη ζωή. Ακόμη και το σπίτι
του ήρωα έμοιαζε με το δικό του σπίτι, το σπίτι όπου ακόμα ζει. Όλα γίνηκαν
για να παραμείνει ζωντανή η μνήμη. Για να υπάρξουν τα «διαχωριστικά» ­ ανάμεσα
στην προσδοκία για ένα καλύτερο αύριο και στον κενό λόγο της πολιτικής. Είδε
πολλές ιδέες, λέει, να προδίδονται, έχει μια άρνηση σε κάθε ετικέτα και ίσως
αυτό ­ ομολογεί ­ «να μου αφαιρεί αγωνιστικότητα», αλλά ξέρει εκείνος να
αγωνίζεται πάνω στη σκηνή και αυτά τα κενά αναπληρώνει. Ξέρει διαρκώς να
αποζητά πού πήγαν οι «χαμένοι», οι «εξαφανισμένοι» ­ και όχι οι «κερδισμένοι».
Και να αναρωτιέται: «Μήπως, τελικά, κερδισμένοι είναι οι χαμένοι;».

Τη Μακρόνησο διάλεξε για τον «Προμηθέα δεσμώτη» του, τον περασμένο Μάη. Σε
κανέναν δεν το είπε, αλλά για εκείνον ήταν μνημόσυνο στη μάνα. Και στο έργο
που τώρα ετοιμάζει για το θέατρό του, το «Διάνα», ο επιθεωρητής που
επισκέπτεται μια οικογένεια για να ξεθάψει μνήμες και ενοχές, ερευνώντας τα
αίτια θανάτου μιας κοπέλας, «αναμοχλεύει αυτό που λέγεται ανθρώπινη συνείδηση
και είναι τόσο… ελαστική»! Όταν δεν μπορούμε να μοιραστούμε τη ζωή μας, ας
μοιραζόμαστε λοιπόν τις ενοχές μας…