ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ Ένα πιάνο με ουρά

Είχαν μια ερωτική εκπομπή και επαφή οι δυο τους. «Αγαπημένη μου θεία
Ηλέκτρα», της έγραφε εκείνος στην Ελβετία, όπου είχε μετοικήσει. Κι εκείνη,
την ίδια θέρμη είχε στα λεγόμενά της: «Αγαπημένε μου Θάνο…».

Το 1955, οκτώ χρόνων, με τον πατέρα του, τον Στέργιο Μικρούτσικο, στο λούνα παρκ. Η θεία Ηλέκτρα είχε κάνει το θαύμα της…

ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ σταμάτησαν να «πηγαινοφέρνουν» μνήμες και γεγονότα εδώ και τέσσερα
χρόνια. Εκείνη, αναχώρησε από τα παρόντα και καταγεγραμμένα. Μα ο Θάνος
Μικρούτσικος ξέρει ότι «αν υπάρχει Κόλαση κι αν υπάρχει Παράδεισος», η θεία
Ηλέκτρα μια γωνιά του Παραδείσου έχει πιάσει και παίζει Σούμπερτ σε ένα μαύρο
πιάνο με ουρά…

Τρία πιάνα ­ τα δύο με ουρά ­ είχε η θεία Ηλέκτρα, στη σάλα του σπιτιού της.
Σκεπασμένα και τα τρία, με κρέπια ­ το κάλυμμα του πένθους. Πενθούσε η θεία,
τον θείο του τον Αριστείδη, που «έσβησε» σαν κερί από φυματίωση, το 1939, στο
Νταβός της Ελβετίας. Και στη μεγάλη σάλα, με τα παχιά χαλιά και τα τρία πιάνα,
ήχος δεν φανερώθηκε και νότα δεν αντήχησε για δώδεκα χρόνια.

Ανέβηκε κι εκείνη την ημέρα τα «πενήντα και βάλε» σκαλιά που κάθε φορά τον
έφερναν στη σάλα με τα κλειστά παντζούρια και την πένθιμη ατμόσφαιρα.
Λοξοκοίταξε και πάλι ­ μια εκείνη και μια τα «κρυμμένα» πιάνα. Και ξάφνου, η
θεία πετά το μυθικό κρέπι στο παχύ χαλί κι αρχίζει Σούμπερτ να παίζει, για
εκείνον, τον μικρό κι ατίθασο, στο ένα από τα δύο μαύρα πιάνα με ουρά…

Στη χρονική φθινοπωρινή στιγμή του 1951, ήταν τεσσάρων χρόνων. Ο κόσμος
φάνταζε τεράστιος, όπως τεράστιο έδειχνε και το νεοκλασικό της θείας Ηλέκτρας,
που δέσποζε στο κέντρο της Πάτρας ­ στο «τερατώδες» τετράγωνο που στις αρχές
του αιώνα όλοι αποκαλούσαν «τα Μικρουτσικέικα». Η οικογένεια είχε ακόμη κύρος,
αλλά δεν είχε πια την ίδια αίγλη, το εργοστάσιο μακαρονιών είχε «τελειώσει», ο
πατέρας, ο Στέργιος Μικρούτσικος, είχε επιστρέψει Μαθηματικός και… αριστερός
από την Αθήνα, κι όλα έδειχναν να καταρρέουν στα «Μικρουτσικέικα», μια
βαθύτατα συντηρητική οικογένεια.

Την εποχή που η μαυροντυμένη φιγούρα μιας μικρόσωμης γυναίκας ακουμπούσε τα
χεράκια ενός τετράχρονου στα πλήκτρα ενός μαύρου πιάνου με ουρά, η περιρρέουσα
ατμόσφαιρα «απαγόρευε» κάθε πολυτέλεια. Η Πάτρα «έκλαιγε» τα μετεμφυλιακά της
δάκρυα. Ολόγυρα πόνος και περισσότερα ερείπια. Μα, ένα αγόρι, που από τέτοια
δάκρυα δεν ήξερε ακόμη, ξέφευγε από μια χαραμάδα, πάνω σε μια μικρή δέσμη
φωτός και τρύπωνε σε ένα ονειρικό μουσικό τοπίο. Ήταν καθηγήτρια μουσικής η
θεία Ηλέκτρα (με τα τρία πιάνα και τις τρεις ξένες γλώσσες) κι αγαπούσε εκείνα
τα χεράκια που γρήγορα πήραν φωτιά ­ γρηγορότερα απ’ όσο κανείς θα φανταζόταν.
«Κάτι» φαίνεται προείδε η θεία Ηλέκτρα, «κάτι» αντιφεγγιζόταν στο λαμπερό
παιδικό βλέμμα. Για εκείνον μόνο «άνοιγε» το πιάνο, για εκείνον μόνο εκείνη
έπαιζε Σούμαν και Σούμπερτ (κομμάτια – γητευτές ψυχής) και σε εκείνον μόνο
επέτρεπε το καπάκι να ανασηκώνει και να αυτοσχεδιάζει…

ΚΟΥΚΙΔΕΣ ΖΩΗΣ

Εκείνη τον μύησε ­ το ξέρει σήμερα, σαράντα επτά χρόνια αργότερα, που
πορεύθηκε σε τόσους δρόμους και έζησε τόσες ζωές σε μια. Κι ας μην πιστεύει
στο πεπρωμένο, ούτε στη μετά θάνατον ζωή. Αυτό που βλέπει πίσω του, μου
εξομολογείται, «είναι μια πλούσια σε γεγονότα και ανθρώπους ζωή και φοβάμαι
μήπως κάτι ή κάποιον αδικήσω…». Αλλά γύρω μας ανασαίνουν χιλιάδες μουσικές
νότες και παρτιτούρες, χιλιάδες μουσικές στιγμές καδραρισμένες κι ένα μαύρο
πιάνο με ουρά… Κι εκείνος, που τόσους ανθρώπους λάτρεψε, που χαίρεται και
ευτυχεί για τις τρεις υπέροχες κόρες του και βιώνει το «σήμερα» δίπλα στη
Μαρία του ­ τη Μαρία της ευγένειας και των απαλών τόνων ­, πισωγυρίζει κι
ανιχνεύει τις κουκίδες ζωής που σημάδεψαν κάποτε την «αφετηρία» του,
σημαδεύουν το «τώρα», σημαδεύουν και το «αύριο».

Η μουσική του πορεία ήταν μια πορεία ανέμου. Δεν υπήρξε, λέει, παιδί – θαύμα ­
δεν πιστεύει στα παιδιά – θαύματα ­ ούτε έπαιξε Ραχμάνινοφ στα επτά του
χρόνια. Σαγηνευόταν και αυτοσχεδίαζε στον ονειρικό λαβύρινθο της μουσικής, οι
γονείς ακροάστηκαν το βαθύτερό του παλμό, τον έγραψαν στο Ωδείο, εκείνος
ηλεκτριζόταν από τις νότες και αν και ευτύχησε σαν παιδί ­ να ζήσει, να
παίξει, να ερωτευθεί και να γελάσει ­ ήταν φορές που για ώρες κλειδωνόταν και
ξεχνιόταν πάνω στο πιάνο… Αυτό τον ακολουθεί μέχρι την αρχή της εφηβείας,
κάπου εκεί στα 12, που ένα άλλο πάθος ξεπροβάλλει και τα πράγματα
περιπλέκονται. Ο Θάνος της Μουσικής σαγηνεύεται και από τα Μαθηματικά. Το ένα
του «κομμάτι» παίζει Μπετόβεν, Μότσαρτ, Σούμαν, «γνωρίζεται» με ακούσματα
Θεοδωράκη και Χατζιδάκι, και όλα τα παίζει με την πρώτη, δίχως παρτιτούρες. Το
άλλο του, όμως, «κομμάτι» αποζητά με περισσό πάθος λύσεις σε δύσκολα
μαθηματικά προβλήματα. Για τρία χρόνια, έως τα 15 του, συνεχίζει τη Μουσική
από… κεκτημένη ταχύτητα ­ μέχρι που η οικογένεια αναχωρεί για την Αθήνα,
λόγω των επικείμενων σπουδών του.

Ο «ΓΟΡΔΙΟΣ ΔΕΣΜΟΣ»

Τα τέσσερα επόμενα χρόνια, είναι τα χρόνια των Μαθηματικών, μέχρι την τελική
αναμέτρηση ­ του εσώτερου και εξώτερου πάθους του! Ο προσανατολισμός ένας ­
σπουδές, μεταπτυχιακά στην Αμερική και ύστερα ένας ερευνητής επιστήμονας σε
κάποια πανεπιστημιακή έδρα. Η μουσική δεν έδειχνε απλώς δεύτερη επιλογή,
έδειχνε τελευταία, αλλά «έβραζε» σαν ηφαίστειο μέσα του. Μόλις έκλεβε λίγο
χρόνο από ένα βαρύτατο πρόγραμμα, «ψαχούλευε» τους στίχους του Καρυωτάκη και
του Καββαδία, κι έχει από εκείνες τις στιγμές τραγούδια που ξέφευγαν από το
«πρωτόλειο» και που ακόμη και σήμερα αποδέχεται. Ήταν στο τέταρτο έτος των
σπουδών του, στη μέση μια μεγάλης πορείας με ολάνοιχτες προοπτικές μπροστά
του, όταν κλήθηκε από τον εαυτό του να απαντήσει στο μεγαλύτερο δίλημμα της
ύπαρξής του: Μουσική ή Μαθηματικά. Ήταν σαν να έλεγε «Ζωή ή Ζωή»! Τι να
διαλέξει και τι να αφήσει πίσω του…

Δεν ξέρει τι θα έκανε σήμερα, που όλα έχουν ευτελισθεί. Τότε, πίσω από την
απόφασή του, υπήρχε ένας ονειροπόλος, ένα παιδί της μαχόμενης ακόμα Αριστεράς,
που πίστευε ότι μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο. Τα Μαθηματικά τον «έβαζαν» σε
έναν γυάλινο πύργο. Η μουσική τον «έβγαζε» στον κόσμο. Έπρεπε να διαλέξει…

Υπήρξε ευτυχής πριν αποφασίσει ­ γιατί το ένιωθε ότι «κέρδιζε» η Μουσική. Και
ιδιαίτερα δυστυχής για μήνες μετά, αφού αποφάσισε. Κανένα ποτάμι, όμως, δεν
γυρίζει πίσω…

Το 1969, ήταν 22 χρόνων. Ένα μεγάλο δίλημμα είχε λυθεί ­ με τον πόνο που
ελλοχεύει κάθε φορά σε κάθε «γόρδιο δεσμό» που λύνεται με μαχαίρι. Επέστρεφε,
εκεί που πραγματικά ανήκε. Και ας είναι σήμερα η Αστρονομία και η Κοσμογονία
οι αγαπημένες του επιστήμες και το «Χρονικό του Χρόνου», του Χόκινγκς, το
λατρεμένο του βιβλίο.

Ο ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Στα χρόνια που ακολούθησαν, έως σήμερα, γνωρίζει μέσω της μουσικής, την
«απόλυτη ευτυχία». Άγγιξε εκεί που δύσκολα κανείς αγγίζει. Όχι, λέει, «δεν
είναι η καταξίωση ή η αποδοχή, που με κάνουν τόσο ευτυχισμένο άνθρωπο. Μπορώ
να αποξενωθώ από την επιτυχία, είναι στιγμές που το καταφέρνω. Υπάρχει κάτι
άλλο στο βάθος των πραγμάτων. Είμαι ένας άνθρωπος της μουσικής, ακούω μουσική,
μιλώ γι’ αυτήν, γράφω μουσική. Κάποιες στιγμές, λοιπόν, νομίζω ότι διεισδύω
στο όνειρο που τρέφει κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του: ξεπερνώ τις
καταγεγραμμένες μου δυνατότητες…».

Το να πηγαίνεις λίγο «παραπέρα» από εκεί που είσαι ταμένος ή οι άλλοι
πιστεύουν ότι μπορείς να πας, είναι για τον Θάνο Μικρούτσικο υπαρξιακό χρέος.
Καταγράφονται στο είναι του στιγμές απόλυτης συνταύτισης με τη Μουσική,
στιγμές που ο χρόνος «παγώνει», σταματά να κυλά, στιγμές που χωράνε σε δέκα
δευτερόλεπτα ­ όταν το κομμάτι παίζεται ­ αλλά μέσα τους παραμένουν
«αιχμάλωτες» απίστευτες ώρες δουλειάς. Εγκλωβίζοντας τον χρόνο σε μια
παρτιτούρα, είναι σαν να κερδίζεις μια μικρή παρτίδα με την αιωνιότητα…

Διαψευσμένος από τα μεγάλα συνθήματα, δεν πιστεύει πια ότι μπορεί ένας
άνθρωπος τον κόσμο να αλλάξει, αλλά χαίρεται για όσους το πιστεύουν. Εκείνος
μπορεί να αφυπνίζεται και να βυθίζεται, μπορεί κάποιες στιγμές, έστω και
στιγμιαία, να ξεπερνά τις καταγεγραμμένες του δυνατότητες, να εγκλωβίζει τον
χρόνο, να γίνεται ένα με το μουσικό του δωμάτιο και να κερδίζει, όχι τόσο την
έξωθεν επιβεβαίωση όσο την εσώτερη αποδοχή ­ εκείνη που επισφραγίζει την
ανθρώπινη ύπαρξη.