Η δημοκρατία «ξορκίζει» τους λιμούς

Οικονομικές καταστροφές όπως οι λιμοί είναι πολύ πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν
όταν υπάρχουν και γίνονται σεβαστές οι διάφορες ελευθερίες και τα πολιτικά
δικαιώματα, μεταξύ των οποίων και η ελευθερία της έκφρασης. Ένα από τα πιο
αξιοσημείωτα γεγονότα στην ιστορία των λιμών, είναι ότι ποτέ δεν υπήρξε λιμός
σε χώρα με δημοκρατική διακυβέρνηση και σχετική ελευθεροτυπία.

ΛΙΜΟΙ ενέσκηπταν σε αρχαία βασίλεια και σύγχρονες αυταρχικές κοινωνίες, σε
πρωτόγονες φυλές και σύγχρονες τεχνοκρατικές δικτατορίες, σε αποικιακές
οικονομίες όπου κυβερνούσαν ιμπεριαλιστές του Βορρά και σε χώρες του Νότου που
απέκτησαν πρόσφατα την ανεξαρτησία τους, στις οποίες κυβερνούσαν δεσποτικοί
εθνικοί ηγέτες ή μισαλλόδοξες μονοκομματικές κυβερνήσεις.

ΚΙΝΑ – ΙΝΔΙΑ

Από το 1958 έως το 1961 οι κινεζικοί λιμοί σκότωσαν περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή δέκα φορές περισσότερους από τον μεγάλο λιμό του 1943 στις Βρετανικές Ινδίες

Όμως, ποτέ δεν επλήγησαν από λιμούς χώρες που ήταν ανεξάρτητες, που έκαναν
τακτικά εκλογές, που είχαν ελεύθερη αντιπολίτευση, που επέτρεπαν στις
εφημερίδες να γράφουν ελεύθερα και να αμφισβητούν την ορθότητα της
κυβερνητικής πολιτικής χωρίς λογοκρισία.

Ο δεσμός ανάμεσα στα πολιτικά δικαιώματα και τις οικονομικές ανάγκες, όσον
αφορά την πρόληψη των λιμών, φαίνεται ανάγλυφα αν εξετάσουμε τους μαζικούς
λιμούς που έπληξαν την Κίνα από το 1958 έως το 1961.

Ακόμη και πριν από τις πρόσφατες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, η Κίνα ήταν πολύ
πιο επιτυχής από την Ινδία στην οικονομική ανάπτυξη. Το μέσο προσδόκιμο ζωής,
ας πούμε, αυξανόταν στην Κίνα πολύ ταχύτερα από ό,τι στην Ινδία. Πολύ πριν από
τις μεταρρυθμίσεις του 1979, είχε φτάσει σε αυτό το επίπεδο που είναι σήμερα ­
κάπου κοντά στα 70 χρόνια.

Και όμως, υπολογίζεται σήμερα ότι από το 1958 έως το 1961 οι κινεζικοί λιμοί
σκότωσαν περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή δέκα φορές περισσότερους από
τον μεγάλο λιμό του 1943 στις Βρετανικές Ινδίες.

Το λεγόμενο «μεγάλο άλμα προς τα εμπρός», που εγκαινιάστηκε στα τέλη της
δεκαετίας του 1950, ήταν μια τεράστια αποτυχία, αλλά η κινεζική κυβέρνηση
αρνήθηκε να το παραδεχθεί και εξακολούθησε δογματικά τις ίδιες καταστροφικές
πολιτικές για τρία ακόμη χρόνια. Δύσκολα φαντάζεται κανείς ότι κάτι τέτοιο θα
μπορούσε να συμβεί σε μια χώρα που κάνει τακτικά εκλογές και που διαθέτει
ανεξάρτητο Τύπο. Σε εκείνη την τρομερή συμφορά, η κινεζική κυβέρνηση δεν
αντιμετώπισε καμία πίεση ούτε από τις εφημερίδες, που ήταν ελεγχόμενες, ούτε
από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, που απαγορευόταν η ύπαρξή τους.

ΑΥΤΟ-ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ!

Η έλλειψη ενός ελεύθερου συστήματος ενημέρωσης παραπλάνησε ακόμη και την ίδια
την κυβέρνηση. Πίστεψε τη δική της προπαγάνδα και τις ρόδινες αναφορές των
τοπικών κομματικών στελεχών που συναγωνίζονταν ποιος θα αποσπάσει τα εύσημα
του Πεκίνου. Πράγματι, είναι αποδεδειγμένο ότι την ώρα ακριβώς που ο λιμός
είχε φτάσει στην κορύφωσή του, οι κινεζικές αρχές είχαν τη λανθασμένη
πεποίθηση ότι διέθεταν 100 εκατομμύρια τόνους σιτηρών παραπάνω από όσο είχαν πραγματικά.

Αυτά τα θέματα παραμένουν ακόμη και σήμερα επίκαιρα για την Κίνα. Από τις
οικονομικές μεταρρυθμίσεις του 1979, οι κινεζικές αρχές στηρίζουν την πολιτική
τους στη σπουδαιότητα των οικονομικών κινήτρων, χωρίς να δίνουν ανάλογη
σημασία στη σπουδαιότητα των πολιτικών κινήτρων. Όταν τα πράγματα πηγαίνουν
αρκετά καλά, ο ρόλος της δημοκρατίας μπορεί να μην υποβαθμίζεται ιδιαίτερα.
Όμως, όταν γίνονται μεγάλα πολιτικά λάθη, αυτό το χάσμα μπορεί να γίνει ολέθριο.

Μέσα από αυτό το πρίσμα πρέπει να εξετάζεται η σημασία του εκδημοκρατισμού της
σύγχρονης Κίνας.