ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολίτες δημοσιογράφοι

Οι εφημερίδες του Νιου Τζέρσεϊ «Σταρ Λέτζερ», «Τζέρσεϊ Τζέρναλ» και «Τρέντον
Τάιμς» πήραν μία πολύ σημαντική για το μέλλον τους απόφαση. Απεφάσισαν να
επενδύσουν σε έμψυχο υλικό και, ειδικότερα, να προσλάβουν περισσότερους
δημοσιογράφους. Όπως και κάνουν, με μια μικρή διαφορά: τα νέα στελέχη δεν
εργάζονται στην εφημερίδα και δεν πληρώνονται, γιατί είναι απλοί πολίτες.

Οι αμερικανικές εφημερίδες δεν έχουν δώσει πολύ μεγάλη σημασία σε αυτή την
εξέλιξη, καθώς ακόμα κάνουν τον απολογισμό του νέου πλήγματος στην αξιοπιστία
τους μετά τις αποκαλύψεις για κατασκευασμένα ρεπορτάζ, με φανταστικά πρόσωπα,
από συντάκτες της «Μπόστον Γκλόουμπ» και των «Τάιμς της Νέας Υόρκης». Επίσης,
αυτή η νέα πραγματικότητα αφορά μόνο τις σελίδες των εφημερίδων στο Ίντερνετ,
δηλαδή έναν καινούργιο κόσμο ο οποίος, κατά ορισμένους δύσπιστους, όλο θα
έρχεται και ποτέ δεν θα φθάσει.

Ωστόσο, το πείραμα δείχνει να λειτουργεί. Όλα ξεκίνησαν από την απόφαση ­ που
βρίσκει καθημερινά όλο και περισσότερους μιμητές ­ των τριών εφημερίδων να μη
μεταφέρουν όλο το περιεχόμενό τους στο Δίκτυο, αλλά να δημιουργήσουν μια
υπηρεσία που θα καλύπτει αποκλειστικά το Νιου Τζέρσεϊ. Και αυτή η στρατηγική
δεν βασίζεται τόσο πολύ στην παροχή τοπικών ειδήσεων αλλά, ολοένα και
περισσότερο, στην προσφορά κάθε είδους πληροφορίας, με έμφαση στην «πρακτική»
πληροφορία, δηλαδή, μεταξύ άλλων, συγκοινωνίες, υπηρεσίες, προγράμματα
καλλιτεχνικών ή αθλητικών εκδηλώσεων, κινηματογράφοι και θέατρα, πληροφορίες
για συλλόγους ειδικών ενδιαφερόντων. Οι Αμερικανοί αποκαλούν αυτές τις
πληροφορίες «ειδήσεις που μπορείς να χρησιμοποιήσεις» («News you can use»).

Οι τρεις εφημερίδες συνειδητοποίησαν πολύ γρήγορα πως η συλλογή και ενημέρωση
όλου αυτού του πληροφοριακού «όγκου» απαιτούσε μεγαλύτερο αριθμό συντακτών.
Ταυτόχρονα, όμως, γνώριζαν ότι ο προϋπολογισμός τους για δαπάνες στο Ίντερνετ
δεν άφηνε περιθώρια για κάτι τέτοιο. Έτσι, και με δεδομένο ότι οι τεχνολογικές
δυνατότητες το επέτρεπαν, στράφηκαν στην αρχική πηγή και την έκαναν συντάκτη
της πληροφορίας που θέλει να μεταδώσει. Έτσι, για παράδειγμα, οι υπεύθυνοι των
διαφόρων συλλόγων εκπαιδεύτηκαν στη χρήση των σχετικών «εργαλείων», έλαβαν
έναν κωδικό και πλέον συντάσσουν τη δική τους σελίδα μέσα στο «Νιου Τζέρσεϊ Ον
λάιν» ­ όπως αποκαλείται η υπηρεσία για να δώσει την εικόνα του προσφερόμενου περιεχομένου.

Αυτή η καινούργια πρακτική απασχολεί περισσότερο τους δημοσιογράφους και
λιγότερο τους εκδότες. Και αυτό είναι φυσικό: με την αξιοπιστία της αρκετά
κλονισμένη, η δημοσιογραφία βρίσκεται σε μια σαφώς μεταβατική εποχή ­ και οι
πρακτικές και λύσεις, όπως αυτή του Νιού Τζέρσεϊ, κάνουν τον αναπροσδιορισμό
πιο επείγοντα. Και εάν πρέπει να ξεκινήσει κανείς από την αξιοπιστία ­ ώστε να
μπορέσει μετά να ξεδιπλωθεί το, εξίσου σημαντικό, δημοσιογραφικό «ταλέντο» ­
τότε ο προβληματισμός είναι διεθνής, με τον πρόσφατο Κώδικα Δεοντολογίας του
δημοσιογραφικού επαγγέλματος που συνέταξε η ΕΣΗΕΑ να είναι μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη.

Ο Κώδικας σίγουρα θέτει τις θεμελιώδεις αρχές του επαγγέλματος αναφερόμενος,
για παράδειγμα, στη δημοσιοποίηση όλης της αλήθειας χωρίς αλλοιώσεις ή
διαστρεβλώσεις, στη διεξοδική διερεύνηση όλων των πληροφοριών και στο δικαίωμα
του πολίτη για απάντηση, όπως και στον σεβασμό της ιδιωτικής του ζωής. Εν
τούτοις, πέρα από συστάσεις για αποφυγή λεκτικών κακοποιήσεων, δεν καλύπτει ­
ίσως διότι δεν θεωρείται θέμα δεοντολογίας ­ επαρκώς το ζήτημα της εκπαίδευσης
των δημοσιογράφων ­ είτε αυτό αφορά τη βασική τους παιδεία και τις
προαπαιτούμενες ικανότητες είτε την ανάγκη για περαιτέρω εκπαίδευση και την
απόκτηση διαφορετικών «δεξιοτήτων», όπως π.χ. η δημοσιογραφία του Δικτύου με
τη νέα αντίληψη για την οργάνωση και παρουσίαση των πληροφοριών.

Πώς μπορεί το πείραμα του Νιου Τζέρσεϊ να επηρεάσει την ταυτότητα του
επαγγέλματος; «Σιγά το θέμα, παλιά μάς τα έστελναν με φαξ και έπρεπε να τα
ξαναγράψουμε για να μπουν σε μια γωνιά της εφημερίδας, τώρα γλιτώνουμε και την
αγγαρεία», θα μπορούσε να είναι μια ­ ομολογουμένως κάπως μυωπική ­ αντίδραση.
Ωστόσο, έτσι αγνοείται το βαθύτερο μήνυμα: στον δικτυωμένο κόσμο, η φωνή του
πολίτη θα είναι πολύ ισχυρότερη. Και ίσως οι πρώτες αλλαγές πρέπει να αφορούν
όχι μόνο την ουσία, αλλά και τη φυσιογνωμία του επαγγέλματος: περισσότερες
(εφαρμοζόμενες) αρχές, αλλά και μικρότερα εγώ…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και μάρκετινγκ
της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.