ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΟΥΤΣΙΝΑΣ Το τελευταίο ψέμα

Βάσταξε σαν κόρη οφθαλμού, από τα δέκα του χρόνια, το «μπόλιασμα» της μάνας
του: «παιδί μου, αν δεν πεινάς και αν δεν χρωστάς, κανέναν δεν χρειάζεσαι».
Φρόντισε να μην πεινάσει, δεν πήρε ποτέ δανεικά και ως προχθές πίστευε ότι όλα
τα είχε ξεπληρώσει και σε κανέναν δεν «χρωστούσε» ο Ανδρέας Βουτσινάς.

Νέα Υόρκη, Actor Studio, 8η Λεωφόρος, ένας έρωτας, ένα ψέμα, ένα κραγιόν στην άσφαλτο…

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΣ με αυτή τη σελίδα, η πρόσκληση έγινε προσωπική πρόκληση κι ύστερα
έγινε μπούμερανγκ, αφού βρέθηκε να αναρωτιέται αν είχε καταγραφεί στο κύτταρό
του ένα σημαδιακό γεγονός που να αντέστρεψε ή απλώς να διαφοροποίησε την
ανθρώπινη διαδρομή του κι αυτό «κάπου να το χρωστώ ακόμα, σε έναν άλλο
άνθρωπο, βρε αδερφέ!».

Είχε, το εξομολογήθηκε, τόσες σημαντικές στιγμές να θυμηθεί, παρέλασαν τόσοι
άνθρωποι, βίωσε τόσες ανατροπές και τόσες ουράνιες στιγμές που επικάλυπταν η
μια την άλλη, σε μια 65χρονη ξέφρενη πορεία ζωής. Ζήτησε τον χρόνο μιας νύχτας
να σκεφθεί και εκ των υστέρων μαθαίνω ότι έμεινε… ξάγρυπνος. Αφού, όταν
έκλεισε τα μάτια του και «έτρεξε» προς τα πίσω, βρέθηκε ξαφνικά εκεί απ’ όπου
είχε ξεκινήσει. Και ξεντυμένος από την πανοπλία του δυναμικού «εγώ» του και
του χρέους απέναντι στο σόφισμα της μάνας του, είδε μπροστά του την Αν
Μπάνκροφτ. Την είδε όπως τη γνώρισε, βελούδινη, απαστράπτουσα, μοναδική. Εν
έτει 1957, στο Actor Studio, στη Ν. Υόρκη. Είδε ξανά το δικό του ψέμα. Και την
«αλήθεια», που εκείνη του έδειξε. Για να γνωρίσει σήμερα, «ύστερα από 41
ολόκληρα χρόνια, ότι σε έναν τουλάχιστον άνθρωπο “χρωστάω” και ότι, αν δεν
ήταν η Άννυ και η στιγμή της «αποκάλυψης» που μαζί βιώσαμε, σήμερα δεν θα
ήμουν αυτός που είμαι…».

Ο ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

Είχαν περπατήσει μαζί την 8η Λεωφόρο, από τον 42ο έως τον 14ο κάθετο δρόμο.
Αυτό έκαναν κάθε βράδυ, επί ενάμιση χρόνο. Έφευγαν μαζί απ’ το Μπρόντγουέι,
όπου εκείνος έπαιζε στο «G.Β» του Ηλία Καζάν και εκείνη στο «Δυο στην
τραμπάλα» με τον Χένρι Φόντα. Κάποιες φορές πήγαιναν πρώτα για φαγητό κι
ύστερα για τον νυχτερινό περίπατο, κι άλλες, απλώς περπατούσαν.

Έχασαν κι εκείνο το βράδυ την αίσθηση του χρόνου, το κρύο δυνάμωνε την
εσωτερική τους ένταση, νιάτα φλογερά κι αλώβητα οι δυο τους, μιλούσαν δυνατά,
δεν υπήρχαν άλλοι άνθρωποι τριγύρω και ξαφνικά η Αν σταμάτησε μπροστά σε μια
θαλασσί Μπουίκ, έστρεψε το πρόσωπό της στο δικό του και του είπε, λιγότερο
θυμωμένη και περισσότερο πικραμένη: «Μου λες ψέματα, Ανδρέα! Δεν έχεις πάει
ποτέ σε ψυχίατρο…».

Ούτε τον δρόμο του ψυχιάτρου δεν ήξερε. Μα, κάθε βράδυ, επί 540 βράδια,
ακούμπαγε πάνω της όσα ήθελε να ακουμπήσει, μέσω της «θείας» παρεμβολής,
ενός… ανύπαρκτου ψυχιάτρου. Ήταν 23 ετών, «αδούλευτος» κι ανασφαλής. Οι
άλλοι αναγνώριζαν πάνω του σημάδια αξίας, που ο ίδιος δεν αναγνώριζε στον
εαυτό του. Εκείνος, έδινε αξία στη γνώμη του και τολμούσε να την ξεστομίσει
μόνον όταν την εμφάνιζε κάτω από την ισχύ ενός… εγκυρότερου προσώπου: «Έβαζα
έναν “υπότιτλο” σε όλα όσα έλεγα. Βοηθούσα τον εαυτό μου και τους άλλους,
λέγοντας την αλήθεια, μέσω ενός ψέματος! Έλεγα τη γνώμη μου, π.χ., για μια
σκηνή, μα δεν υποστήριζα ότι ήταν η δική μου άποψη αλλά του τάδε σκηνοθέτη που
συνάντησα τυχαία στον διάδρομο. Η γνώμη γινόταν αποδεκτή ή σεβαστή διά της
πλαγίας οδού… Έτσι, γινόταν και με την Άννυ. Από την πρώτη στιγμή της σχέσης
μας, μιλούσε για τον ψυχαναλυτή της και σε κάθε περίπατό μας μάθαινα τα
καθέκαστα της προηγούμενης συνάντησής τους. “Εφηύρα”, λοιπόν, κι εγώ τον
προσωπικό μου ψυχίατρο και της έδινα κάποια συμβουλή ή μια εναλλακτική λύση σε
κάτι που έδειχνε να την μπλοκάρει. Της έλεγα, λοιπόν, την άποψή μου, αφού είχα
συζητήσει το πρόβλημά της με τον… ψυχίατρό μου».

«ΓΥΜΝΟΣ» ΣΤΗΝ 8η ΛΕΩΦΟΡΟ

Στεκόταν ακόμη μπροστά του η Άννυ, με εκείνο το βλέμμα από βελούδο,
ακουμπισμένη πάνω στη θαλασσί Μπουίκ, ο χρόνος σταμάτησε, η στιγμή «πάγωσε»,
ακόμη και σήμερα, όλα τρέχουν γύρω του, «όλα τα πριν κι όλα τα μετά, αλλά
εκείνη η στιγμή είναι “παγωμένη”, σαν να σταμάτησε η μηχανή στην οθόνη, σαν να
“πάγωσε” το φιλμ. Και είναι η μόνη “παγωμένη” στιγμή σ’ ολόκληρη τη ζωή μου!».

Ήταν «γυμνός» στην 8η Λεωφόρο ­ δίχως καν καπέλο. Μπροστά στην Άννυ που
λάτρευε, την Άννυ που τόσα σήμαινε αλλά κινδύνευε να χάσει: «Ήταν η αίσθηση
της ολοκληρωτικής καταστροφής. Με έλεγε ψεύτη και… ήμουν!

Τα γόνατά μου λύγιζαν, ένας δυνατός σφάχτης με δίπλωνε στα δύο, στ’ αλήθεια,
παθαίνω το ίδιο και τώρα που το θυμάμαι, πώς να πεις σε κάποιον που αγαπάς ότι
μέσα από τα ψέματα έλεγες τη δική σου αλήθεια; Τρομακτικό το δίλημμα. Αν έλεγα
“συγγνώμη, έλεγα ψέματα”, δεν θα με εμπιστευόταν ποτέ πια και έπρεπε να φύγω.
Και αν τολμούσα να πω “αλήθεια έλεγα, όχι ψέματα” θα ‘ταν το μεγαλύτερο απ’
όλα τα ψέματά μου, το ξέραμε και οι δυο πια ότι εκείνη ήξερε, και πάλι έπρεπε
να φύγω…».

Στεκόταν μπροστά της, πάνχλωμος κι άλαλος.

Αλλά, όπως σε κάθε «στρίμωγμα» της ζωής του, ήρθε η εκ των άνω «επιφοίτηση»:
«Έχω αυτό το θείο δώρο, να δίνω μια ετοιμόλογη ­ όχι πάντα και σωστή ­
απάντηση σ’ όλα τα δύσκολα: “Μα, Άννυ μου”, της λέω, “αν με αγαπάς όσο λες και
το πιστεύεις, γιατί ποτέ δεν μου έδωσες τη διεύθυνση ενός ψυχιάτρου να πάω;”.
Και επιτέλους, πήρα ανάσα…».

Το βλέμμα από βελούδο, «έγινε» ερωτηματικό της απορίας και ύστερα μητρικό,
τρυφερό ­ βλέμμα της αποδοχής και της κατανόησης. Δεν είπε λέξη η Άννυ. Άνοιξε
την τσάντα της κι άρχισε να ψάχνει σαν μανιακή, ένα στιλό, ένα μπλοκάκι, κάπου
να αντιγράψει το τηλέφωνο του ψυχιάτρου. Η τσάντα αναποδογύρισε και όσα
περιείχε κύλησαν στην άσφαλτο και κάτω από τη θαλασσί Μπουίκ. Η στιγμή
«ξεπάγωνε». Ένα κραγιόν κυλούσε με διάρκεια, «έσκυψα να το πάρω, της το ‘δωσα
σα να της έδινα ένα λουλούδι, ένα δωράκι, εκείνη αδιάφορα το πήρε και συνέχισε
να ψάχνει, βρήκε το χαρτάκι, βρήκε και το τηλέφωνο, μου το ‘δωσε και
αποχαιρετιστήκαμε εκείνο το βράδυ, δίχως να πούμε λέξη…».

ΕΧΕΙ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ Η ΑΛΗΘΕΙΑ

Λέξη δεν είπαν για το συμβάν. Ποτέ ­ στα 41 χρόνια που μεσολάβησαν. Η σχέση
τους ­ η ερωτική ­ ήταν κάπου στη μέση, αφού διήρκησε ενάμιση ακόμα χρόνο.
Μπήκαν άλλοι άνθρωποι, λέει, στη ζωή τους, χώρισαν κι έμειναν «φίλοι, αυτό που
πραγματικά από το πρώτο λεπτό ήμασταν».

Ξέρει πια ο Ανδρέας Βουτσινάς, ότι εκείνη η στιγμή ήταν ένα σταυροδρόμι στη
ζωή του: «Κάποιος, έκανε για μένα μια επιλογή. Μου έδειξε το ψέμα και τα
ψέματα που ακολουθούν το πρώτο και μου έδωσε ένα απλό τηλέφωνο…».

Συναπαντήθηκε με τη μέσα του αλήθεια, ύστερα από 15 χρόνια ψυχανάλυσης: «Αν
δεν είχα γνωρίσει την Άννυ, αν δεν της έλεγα ψέματα κι αν δεν έκανα
ψυχανάλυση, δεν θα έβρισκα ποτέ το νόημα της δικής μου ύπαρξης. Δεν θα
μάθαινα, ίσως, ποτέ να υποστηρίζω την άποψή μου. Έχει ή δεν έχει αξία μια
άποψη, είναι κάτι που οι άλλοι συνήθως κρίνουν. Αλλά είναι η δική σου άποψη κι
ας έχει την “αξία” που οι άλλοι νομίζουν».

Το ψέμα, λέει, είναι η άλλη όψη της αλήθειας. Προτιμά να του λένε ότι δεν λέει
ψέματα κι όχι ότι λέει την αλήθεια.

Γιατί, είναι ρευστή, σαν τον υδράργυρο η αλήθεια, «ανεβαίνει, κατεβαίνει,
αλλάζει χρώμα και σχήμα, ποτέ δεν ξέρεις πού θα σταματήσει… Η αλήθεια, έχει
αλλάξει “φόρμα”, δεν είναι πια η ίδια. Προτιμώ, λοιπόν, να πιστεύω ότι δεν λέω ψέματα».

Δεν είπε ξανά ψέματα ­ χάρη στην Άννυ του «Πρωτάρη» τότε, την καταπληκτική
«Αγνή του Θεού» αργότερα, την υπέροχη Κυρία των «Μεγάλων Προσδοκιών», που
πρόσφατα μας έκοψε την ανάσα. Αυτή την Κυρία που, όταν συνομιλούν στο τηλέφωνο
­ μια φορά στα πέντε χρόνια ή πέντε φορές τον χρόνο ­ είναι σαν να σταμάτησε ο
χρόνος, μια κρύα νύχτα, στο έτος 1957, στην 8η Λεωφόρο, δίπλα σε μια θαλασσί
Μπουίκ, με ένα κραγιόν να κυλά στην άσφαλτο…