ΠΡΟΣΩΠΑ Ο διανοούμενος και ο χρόνος

Ο Ζαν Ντανιέλ, ιδρυτής του «Νουβέλ Ομπσερβατέρ», εξέδωσε τα απομνημονεύματά
του: τριάντα χρόνια μαχών στους κόλπους της γαλλικής Αριστεράς.

Ζαν Ντανιέλ. «Οι καπιταλιστές ανακάλυψαν ξανά τον μαρξισμό και η Αριστερά την ηθική που τόσο ο Μαρξ όσο και ο Σαρτρ κορόιδευαν»

ΕΒΔΟΜΗΝΤΑ οκτώ ετών σήμερα, ο Ζαν Ντανιέλ παραμένει μια ισχυρή παρουσία στη
γαλλική πολιτική και πολιτιστική ζωή. Γεννημένος στην Μπλίντα της τότε
γαλλικής Αλγερίας, σπούδασε στη Σορβόννη και έγινε καθηγητής Φιλοσοφίας στο
Οράν. Διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Λ’ Εξπρές», ανταποκριτής του
αμερικανικού «Νιου Ριπάμπλικ», συνεργάτης της «Λε Μοντ» και, το 1964, ίδρυσε
το «Νουβέλ Ομπσερβατέρ», το πολιτικό περιοδικό που διευθύνει ως σήμερα.
Πρόσφατα εκδόθηκαν από τον οίκο Grasset απομνημονεύματά του με τίτλο «Με τον
Χρόνο, Σημειωματάρια 1970-1998». Άρχισε να γράφει σημειώσεις για τόπους,
πρόσωπα, αισθήματα, καταστάσεις στις 21 Ιουλίου του 1970, την ημέρα των 50ών
γενεθλίων του· τις ολοκλήρωσε φέτος την ίδια μέρα.

«Ο χρόνος πάντα με γοήτευε», εξηγεί ο Ντανιέλ στον ανταποκριτή της ιταλικής
«Κοριέρε ντέλα Σέρα». «Το 1973 έγραψα ένα βιβλίο με τίτλο “Ο χρόνος που μένει”
και ένα άλλο το 1992 με τίτλο “Ο χρόνος που έρχεται”. Ήθελα να το τιτλοφορήσω
απλώς “Ο χρόνος”, όπως το τραγούδι του Λεό Φερρέ, αλλά ήταν υπερβολικά
μελαγχολικό. Βλέπετε, η αξία του χρόνου βρίσκεται στη συνέχειά του. Έβαλα για
μότο μια ρήση του Μισέλ Φουκώ: “Δεν είναι πλέον οι θέσεις που προσδιορίζουν
την ταυτότητα, αλλά η διαδρομή”. Άλλωστε ο 20ός αιώνας χαρακτηρίζεται από τον
κινηματογράφο, όχι από τη φωτογραφία».

Η προσωπικότητα του Φρανσουά Μιττερράν, τον οποίο γνώρισε το 1976, κυριαρχεί
στις σημειώσεις του Ζαν Ντανιέλ. «Είχε ένα απίστευτα ζωντανό μυαλό, ήταν
εξαιρετικά ετοιμόλογος», λέει σήμερα για τον εκλιπόντα ηγέτη. «Οι φίλοι μου
μου έλεγαν, πρόσεχε, ακόμη κι εσύ υπέκυψες στη γοητεία του. Ωστόσο δεν ήταν
αλήθεια· απεχθανόταν το περιοδικό και ήξερε πως εγώ δεν περίμενα τίποτε: μου
πρότεινε θέση πρεσβευτή, μετά υπουργού κι εγώ αρνήθηκα. Με έκανε τέλος ιππότη
της Λεγεώνας της Τιμής, αλλά ουδέποτε φορώ τα διάσημα». Ο Ντανιέλ παραμένει
πάντως «εντυπωσιασμένος από το θάρρος και την ευγένεια» του Φρανσουά Μιττερράν
και πιστεύει πως ο Λιονέλ Ζοσπέν του οφείλει πολλά: «Όχι την ιδεολογική του
διάπλαση, αλλά μάλλον την πολιτική ­ την κατάκτηση της εξουσίας, τη συνταγή
για τη διατήρησή της».

Ο Ντανιέλ πιστεύει πως δεν πρέπει να περιμένουμε μεγάλες ιδέες στο τέλος αυτού
του αιώνα. «Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου χάσαμε τα εργαλεία για
τις προβλέψεις», παρατηρεί. «Έτσι καταφεύγει κανείς στη θρησκεία (όλο και πιο
φανατικά) ή παρακολουθεί την επιστροφή στην αντινομία ανάμεσα στον οικονομισμό
και την ηθικοκρατία. Οι καπιταλιστές ανακάλυψαν ξανά τον μαρξισμό· και η
Αριστερά την ηθική, που τόσο ο Μαρξ όσο και ο Σαρτρ κορόιδευαν».