ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Νέο τοπίο στα Πανεπιστήμια

Ένα νέο τοπίο διαμορφώνεται για το ελληνικό Πανεπιστήμιο, το οποίο κινδυνεύει
να μετατραπεί σταδιακά από ένα θεσμό που θεραπεύει επιστήμες και καλλιεργεί
την παραγωγή και αναπαραγωγή συστηματικής γνώσης σε ένα μηχανισμό μετάδοσης
δεξιοτήτων σε γνωστικά αντικείμενα που παρουσιάζουν συγκυριακά μεγάλη ζήτηση
στην αγορά, αντίστοιχο με τους θεσμούς επαγγελματικής κατάρτισης.

Πρόκειται για μια τάση η οποία έχει ήδη σοβαρές επιπτώσεις στο ακαδημαϊκό
περιεχόμενο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, στα συλλογικά όργανα διοίκησης
και στον κοινωνικό ρόλο και τον επαγγελματισμό των πανεπιστημιακών δασκάλων.

Στα συσσωρευμένα προβλήματα των ελληνικών Πανεπιστημίων (ελλιπής δημόσια
χρηματοδότηση, σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, συγγράμματα κ.ά.) προστίθενται
και νέα που δημιουργούνται μέσα από τις διαδικασίες διαφοροποίησης που
εγκαθιδρύονται στα Ιδρύματα. Εξετάζοντας τα γνωστικά αντικείμενα των 32
εγκεκριμένων Προγραμμάτων Σπουδών Επιλογής (ΠΣΕ), πολλών μεταπτυχιακών
προγραμμάτων (ιδιαίτερα των χρηματοδοτούμενων από το ΕΠΕΑΕΚ) και πολλών από
τις 260 προτάσεις για νέα Τμήματα, διαπιστώνουμε μια σημαντική διαφοροποίηση
και απομάκρυνση από τη γενική εγκύκλια παιδεία προς την κατεύθυνση της πρόωρης
επαγγελματικής εξειδίκευσης.

Παράλληλα έχουν δημιουργηθεί:

­ Διαφοροποιημένες προϋποθέσεις εισόδου των φοιτητών στα Πανεπιστήμια (π.χ.
εκτός εισαγωγικών εξετάσεων στα ΠΣΕ) και σημαντικές διαφορές στις
μεταπτυχιακές σπουδές (με ή χωρίς δίδακτρα, με ή χωρίς χρηματοδότηση από το ΕΠΕΑΕΚ).

­ Διαφοροποιημένες δομές διοίκησης, εκτός των θεσμοθετημένων συλλογικών
οργάνων των Πανεπιστημίων (π.χ. συνέλευση, πρόεδρος ΠΣΕ) που καταστρατηγούν
και αλλοιώνουν την αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ.

­ Διαφοροποιημένα κίνητρα και αμοιβές των μελών ΔΕΠ (π.χ. αμοιβή διδασκαλίας
στα ΠΣΕ, αμοιβή εκλεκτορικών σωμάτων στα νέα Τμήματα) που είναι αυτονόητες
υποχρεώσεις στα υπάρχοντα Τμήματα.

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι οι τάσεις διαφοροποίησης είναι δείγμα ενός
πλουραλισμού και ευελιξίας προς νέους δρόμους για το Πανεπιστήμιο του μέλλοντος.

Εμείς αντίθετα διαβλέπουμε, εν όψει της μαζικοποίησης χωρίς προϋποθέσεις,
αφενός μια γενικευμένη τάση υποβάθμισης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης,
ιδιαίτερα στις κοινωνικές επιστήμες, προς την κατεύθυνση της επαγγελματικής
κατάρτισης και εκπαίδευσης και αφετέρου μια αύξηση των ανισοτήτων και των
πολώσεων ανάμεσα στα Τμήματα και στα Ιδρύματα.

Το ερώτημα που τίθεται είναι προς ποια κατεύθυνση οφείλουμε ως πανεπιστημιακοί
να προβληματιστούμε.

* Πρώτον, έχει σημασία να αναβαθμίσουμε τη γενική παιδεία, την καλλιέργεια της
προσωπικότητας και τη σφαιρική και κριτική γνώση, αποφεύγοντας πρόωρες
επαγγελματικές εξειδικεύσεις και την προσαρμογή των πτυχίων στις βραχυχρόνιες
ανάγκες της αγοράς.

* Δεύτερον, θα πρέπει να αναβαθμιστεί η λειτουργία των συλλογικών οργάνων
διοίκησης (Γενικές Συνελεύσεις, Σύγκλητος, Σύλλογοι, Επιτροπές), που οφείλουν
να προασπίσουν τόσο την αλλοίωσή τους που επιχειρείται από παράλληλους
ανεξέλεγκτους θεσμούς (π.χ. ΠΣΕ) όσο και από τον συγκεντρωτισμό και την
αδιαφάνεια λήψης των αποφάσεων.

* Τελευταίο, και εξίσου σημαντικό, είναι η ανάληψη ουσιαστικών πρωτοβουλιών
από τους πανεπιστημιακούς δασκάλους για το ίδιο το Πανεπιστήμιο. Ο «ρηχός»
καταμερισμός της εργασίας στην ελληνική κοινωνία, αλλά και η έλλειψη πολιτικής
ουσιαστικής στήριξης του πανεπιστημιακού δασκάλου που να τον παροτρύνει και να
του επιτρέπει την αποκλειστική του ενασχόληση με το πανεπιστημιακό έργο (π.χ.
περικοπή αποδοχών σε εκπαιδευτική άδεια), έχει οδηγήσει πολλούς στην
ετεροαπασχόληση, στη μείωση του ενδιαφέροντός τους για το εκπαιδευτικό έργο,
ενώ το Πανεπιστήμιο δεν είναι πλέον ελκυστικό για πολλούς νέους αξιόλογους επιστήμονες.

Παρ’ όλα αυτά, ένας σημαντικός αριθμός πανεπιστημιακών δεν περιορίζεται μόνο
στις τυπικές υποχρεώσεις (π.χ. 3 ή 6 ώρες εβδομαδιαίας διδασκαλίας κ.ά.) αλλά
εξακολουθεί να ενδιαφέρεται ενεργά, ως επαγγελματίες ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, για
την επιστήμη, την εκπαιδευτική διαδικασία, την έρευνα. Αυτό το πολύτιμο
δυναμικό θα πρέπει με κάθε τρόπο να αναζητήσει, μέσα από διάλογο και
συνεργασίες, μια νέα συλλογικότητα καθώς και τον νέο κοινωνικό του ρόλο,
συμβάλλοντας έτσι στην αναβάθμιση του Πανεπιστημίου και της επιστήμης.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.