Κώστας Κουτσομύτης Κάνω σινεμά πολλών ωρών

­ Ποιος πρωταγωνιστής των ταινιών σας θα θέλατε να είστε;

­ «Κανένας. Όμως, ο Λούης μου αρέσει περισσότερο. Για την ελευθερία του.
Ελεύθερος άνθρωπος, ελεύθερος στις συμβάσεις, ελεύθερος απέναντι στο
κατεστημένο, ελεύθερος απέναντι στην οικογένεια, στον έρωτα. Αυτός ήταν ο
Λούης. Ελεύθερος άνθρωπος συνέχεια, πολύ Έλληνας. Και σου θυμίζουν αυτοί οι
χαρακτήρες τις δικές σου καθημερινές ανελευθερίες, που ζεις καθημερινά».

Ο Κώστας Κουτσομύτης άφησε πίσω του τον Λούη, από τα «Βαμμένα κόκκινα
μαλλιά» και έκανε πρεμιέρα αυτή την εβδομάδα με τους ήρωες του «Μεγάλου θυμού»
της Ντόρας Γιαννακοπούλου στο Mega.

Ωστόσο αυτή την Κυριακή προς το τέλος του Σεπτεμβρίου η ημέρα φαίνεται
ιδανική για ένα «αγγελοπουλικό» πλάνο: το φως είναι αδιόρατα θαμπό, τα χρώματα
διατηρούν την ζωντάνια τους, ο καιρός δίνει στα πρόσωπα μία θλίψη. Ο Κώστας
Κουτσομύτης, που εκτιμά βαθύτατα τον Αγγελόπουλο και τον θαυμάζει για κάτι που
ο ίδιος «δεν έχει» ­ «την τρομακτική του επιμονή και πίστη στο όραμά του» ­,
κατεβαίνει να με παραλάβει από την πλατεία της Ραφήνας.

Κώστας Κουτσομύτης. «Τι θα ήθελα; Να κάνω κινηματογράφο συνέχεια.

ΟΔΗΓΩΝΤΑΣ μέσα στην πευκόφυτη πλαγιά συζητάμε για τις πυρκαγιές του
καλοκαιριού, τις εθελοντικές ομάδες των κατοίκων, τον τρόμο των ανθρώπων για
τα δέντρα. Υπό το ίδιο «αγγελοπουλικό» φως καθόμαστε στη βεράντα της
μονοκατοικίας, η οποία αποτελεί το καταφύγιό του τα σαββατοκύριακα. «Γιατί δεν
το πατάς αυτό να γράψει;», με ρωτάει κάποια στιγμή και ήταν σαν ξύπνημα από
λήθαργο. Γιατί η σκηνοθεσία του «μετατρέπει» τη συνέντευξη σε φιλική πρόσκληση
και ο σκηνοθέτης που «σάρωσε» ­ κατά το πρότυπο Κάμερον ­ τα τηλεοπτικά
βραβεία, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τα καλύτερα των σχολίων από την τηλεκριτική
για τις μεταφορές ελληνικών μυθιστορημάτων στη μικρή οθόνη, έχει φροντίσει
όλες τις λεπτομέρειες: χαλαρωτική κουβεντούλα, ένα τραπέζι με σπιτικές γεύσεις
δια χειρός Ρένας Κουτσομύτη, τα ποτήρια πάντα γεμάτα.

«On» λοιπόν με τον άνθρωπο που λατρεύει τον κινηματογράφο, αλλά τις εικόνες
του τις προβάλλει στην τηλεόραση. Ή μήπως δεν είναι έτσι;

«Μα εγώ κάνω σινεμά, άλλοι κάνουν τηλεόραση! Εγώ δεν κάνω τηλεόραση, κάνω
σινεμά πολλών ωρών», λέει ο Κουτσομύτης. Αυτή τη φορά όμως έχω προλάβει να
πατήσω το κουμπί.

ΣΤΗ ΒΙΕΝΝΗ

Στα δεκαεννιά του πήρε ένα τρένο και πήγε στη Βιέννη να γίνει «κοκοτάς», όπως
του είπε απορημένη η γιαγιά του, η Ευαγγελία, που δεν εύρισκε άλλη λέξη για να
εξηγήσει αυτό το, «θα λέω στους ηθοποιούς τι να κάνουν». «Κοκότες», άκουγε η
γιαγιά, κάτοικος Λαρίσης, να αποκαλούν τους ηθοποιούς. Πώς να μη ανησυχήσει
λοιπόν, όταν ο εγγονός της της μίλαγε για τον Φωτόπουλο και τον Ηλιόπουλο,
δηλαδή για… ηθοποιούς;

Μπήκε λοιπόν στο τρένο για τη Βιέννη ο Κώστας Κουτσομύτης χωρίς ακριβώς να
έχει εξασφαλίσει την συγκατάθεση των γονιών του. «Το ξέρανε, αλλά δεν
μπορούσαν να κάνουν τίποτα γιατί το είχα αποφασίσει. Δεν τσακωθήκαμε, δεν ήταν
ό,τι καλύτερο ήλπιζαν για εμένα, αλλά το αποδέχτηκαν».

Όλα αυτά στην Κοζάνη του ’60. Ο πατέρας του, ο οποίος δούλευε στην Αγροτική
Τράπεζα, στους συνεταιρισμούς, του λέει να γίνει γιατρός. Και τι του απαντάει
ο Κουτσομύτης; «Γιατρός εγώ; Τρίχες! Εμένα με ενδιέφερε το σινεμά, η
λογοτεχνία, να διαβάζω βιβλία, να ερωτεύομαι τις ηρωίδες των βιβλίων. Γιατί
εμείς στην επαρχία με τι μεγαλώσαμε; Με όνειρα. Δύο φυγές είχαμε, το σινεμά
και το βιβλίο».

Έμεινε μέχρι το 1965 στη Βιέννη ­ ίσως τα καλύτερα χρόνια της ζωής του. Τα
αδέλφια του σπούδαζαν επίσης. Ένας στη Βιέννη και ένας στη Γερμανία. Ο ένας
μηχανικός, ο άλλος αρχιτέκτονας. Πήγαινε το πρωί στην Ακαδημία Κινηματογράφου
και έφευγε στις 10 το βράδυ, ακόμα πιο πεινασμένος για εικόνες. «Τρώγαμε στη
Μένσα, βλέπαμε σινεμά, διαβάζαμε τα μαθήματα, πηγαίναμε σε κλαμπάκια, ξέρεις
τώρα, φλερτάκια, έρωτες και όλα αυτά τα κλασικά». Στη Βιέννη είδε για πρώτη
φορά στην ζωή του τηλεόραση και φυσικά εντυπωσιάστηκε.

ΤΟ ΚΟΥΤΙ

Μερικά χρόνια αργότερα θα μπει και ο ίδιος στο «κουτί». Και όχι απλώς «θα
μπει», αλλά με τις πρώτες δημιουργίες του θα ξεκαθαρίσει δια παντός τους
λογαριασμούς του με τη θεαματικότητα ο Κώστας Κουτσομύτης. Για αυτό και απαντά
στην ερώτηση αν θα ήθελε να είχε κάνει τους «Ψιθύρους Καρδιάς» λέγοντας:

­ «Άκου τώρα ερώτηση! Όχι».

­ Γιατί;

­ «Γιατί εγώ θέλω να κάνω άλλα πράγματα. Και έπειτα δεν μπορείς να μιλάς για
κάτι που έχει γίνει. Πρώτον, εγώ θα το έβλεπα αλλιώς. Αλλά ανεξάρτητα από
αυτό, είναι άλλα τα πράγματα που θέλω να κάνω».

­ Ήταν ένα σίριαλ που έσπασε ρεκόρ τηλεθέασης. Για εσάς που κάνετε σίριαλ
βασισμένα στη λογοτεχνία, η θεαματικότητα δεν είναι στόχος;

­ «Το κόμπλεξ της θεαματικότητας το έχω περάσει από την αρχή, όταν ξεκινούσα
στην τηλεόραση. Διότι πριν από τριάντα χρόνια έκανα θεαματικότητες που
σταμάταγε η κυκλοφορία. Τώρα γελάω με αυτά. Δηλαδή, πώς να μιλήσω για
θεαματικότητα μετά τον “Παράξενο Ταξιδιώτη” και τον “Άγνωστο Πόλεμο”; Όταν
σταμάταγε η κυκλοφορία σε όλη την Ελλάδα… τι να πω τώρα για θεαματικότητα,
είναι γελοίο πλέον, κατάλαβες;».

Στη Βιέννη τον υποδέχτηκαν ήχοι Μότσαρτ από το τρανζιστοράκι της
σπιτονοικοκυράς του. Μαγεύτηκε. Έμεινε πέντε χρόνια εκεί και για να βοηθήσει
την οικογένεια, που είχε να σπουδάσει τρεις γιους με έναν μισθό, δούλευε τα
καλοκαίρια. Εργάτης στη βαριά βιομηχανία, στα διαφορικά της Φολκσβάγκεν.

Σε αυτή την πόλη παρακολούθησε ίσως την ωραιότερη συναυλία της ζωής του. Τον
Λούις Άρμστρονγκ, τον θρύλο της τζαζ, να παίζει ολοζώντανος στο στάδιο του
Πράτερ. Ήταν μία συναυλία που δεν θα έχανε σε καμία περίπτωση. Ο πατέρας του
τού έλεγε «τι τον θες τώρα αυτόν, βρε παιδάκι μου» μιλώντας για τον
Άρμστρονγκ, που γέμιζε με τη βραχνή φωνή του τα δωμάτια του πατρικού σπιτιού
στην Κοζάνη. Η τζαζ και η δημοτική μουσική είναι οι δύο αγάπες του σκηνοθέτη.

«Ανάσταση στη ροκ δεν κάναμε με τους Ρόλινγκ Στόουνς. Με τους Μπιτλς, μάλιστα.
Για εμένα οι Στόουνς έχουν καταστρέψει τη μουσική. Αν θες να τους δεις για το
θέαμα, είναι άλλο. Όταν έχω δει το ’62 στη Βιέννη τον Άρμστρονγκ να απογειώνει
τους πάντες μόνο με τη μουσική του, και τον Κιθ Τζάρετ στην Κολωνία, τότε τι
άλλο να μου προσφέρουν τα πυροτεχνήματα;».

Στην Κοζάνη, αγκαλιά με τα αδέλφια του (από αριστερά). Ξαναβρέθηκαν αργότερα μαζί στη Βιέννη

«ΓΕΙΑ ΣΑΣ, μπορώ να αφήσω αυτό για τον κ. Κουτσομύτη;». Τη ρωτάνε τι είναι
«αυτό», η κοπέλα απαντάει, «το βιογραφικό μου», η γραμματέας παίρνει τον
φάκελο, η κοπέλα φεύγει, ο φάκελός της μένει, αυτή τη στιγμή βρίσκεται ανάμεσα
σε εκατοντάδες άλλους, αλφαβητικά τακτοποιημένος σε ένα ράφι με την επιγραφή
«Ηθοποιοί – Γυναίκες». Δίπλα υπάρχουν και άλλοι φάκελοι για «Ηθοποιούς –
Άντρες», για «Παιδιά», για ηθοποιούς – πτυχιούχους, για ηθοποιούς – φοιτητές.

Συσσωρεύονται οι φάκελοι με τα βιογραφικά στο γραφείο, ο αριθμός τους αποκτά
σημασία, γίνεται δείκτης της επιθυμίας για έναν ρόλο στις ταινίες του Κώστα
Κουτσομύτη, αλλά και δείκτης ανεργίας του επαγγέλματος. Κάποιους τους έχουμε
ήδη δει να ενσαρκώνουν τον έρωτα του σκηνοθέτη για την ελληνική λογοτεχνία,
κάποιους πολύ πιθανό να τους δούμε στο μέλλον. Ο Κουτσομύτης μπορεί να
ερωτεύεται ηρωίδες μυθιστορημάτων, μπορεί όταν ήταν μικρός να διάβαζε κρυφά,
κάτω από μία σκάλα, το «Όσα Παίρνει ο Άνεμος» και να πίστευε πως όλες οι
γυναίκες «έτσι πρέπει να είναι», ­ για αυτό μετά έβλεπε τις συμμαθήτριές του
και του φαίνονταν «χάλια και ξενέρωτες» ­, όμως εδώ και τριάντα χρόνια ψάχνει
με επιμονή εραστή το αντικείμενο του πόθου του, που δεν είναι άλλο από τους
ηθοποιούς του.

«Εάν δεν βρεις τους κατάλληλους ηθοποιούς για τον ρόλο, η δουλειά μπορεί να
αποτύχει. Και αυτό είναι από τα δυσκολότερα πράγματα, τουλάχιστον για εμένα.
Είναι επίπονη δουλειά, η πιο σοβαρή. Όσο και το σενάριο. Όταν βρω τους
ηθοποιούς που θέλω, τότε ηρεμώ κατά κάποιο τρόπο. Μετά, τα γυρίσματα είναι απόλαυση».

Ο ΛΟΥΗΣ

Ως ηθοποιός; «Προτιμώ να είμαι πίσω από τα φώτα», λέει σήμερα. Φωτό από την εποχή των σπουδών

Ο ρόλος που τον παίδεψε περισσότερο ήταν αυτός του Λούη στα «Βαμμένα Κόκκινα
Μαλλιά», ­ το μυθιστόρημα του Κώστα Μουρσελά ­. Έψαχνε πολύ για να τον
ανακαλύψει τον ιδανικό Λούη, σχεδόν έναν χρόνο. Μάλιστα, κάποια στιγμή είχε
απογοητευτεί και είπε στον Μουρσελά: «Κώστα, δεν βλέπω να μπορώ να το κάνω».
Συμπτωματικά είδε τον Γιώργο Νινιό σε μία ταινία μικρού μήκους στο Φεστιβάλ
Θεσσαλονίκης. Τότε ήταν τελείως άγνωστος. Όπως και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.

«Δεν την ήξερα. Την είδα όμως στο θέατρο και τη φώναξα για τον “Κίτρινο
φάκελο”. Έτσι ξεκινήσαμε. Για εμένα η Καραμπέτη είναι πολύ μεγάλη ηθοποιός και
όχι μόνο. Είναι ένας τρομακτικός εργάτης. Σπάνια έχω συναντήσει ηθοποιό να
δουλεύει τόσο πολύ και τόσο συστηματικά. Ύστερα από τέσσερα μυθιστορήματα που
τα κάναμε ταινίες, νομίζω πως την ξέρω πια καλά και είμαι ευτυχής που κάνει
μεγάλη καριέρα και στο θέατρο, κυρίως στην τραγωδία. Η Ηλέκτρα είναι δικό της
δημιούργημα. Όπως και χαίρομαι για όλους τους συνεργάτες, τους φίλους. Ο
Βαλτινός, που έκανε συγκλονιστική παράσταση με τον “Βιολιστή”, ο Κατρανίδης
στο “Σικάγο”, η Τρικαλιώτη που πάει πολύ καλά, η Βολιώτη τώρα με τον “Θυμό”».

Ο Κουτσομύτης ψάχνει περισσότερο για έξυπνους ηθοποιούς και λιγότερο για
αυτούς που «αποκαλούνται ταλαντούχοι». Θεωρεί τον ηθοποιό συνδημιουργό και
συνεργάτη. Και θεωρεί έξυπνους τους ηθοποιούς που δεν επαφίενται, δεν μένουν
ήρεμοι, εφησυχασμένοι σε αυτό που κάνουν, αλλά πάντα αμφισβητούν, θέλουν να
ψάχνουν και έρχονται, όχι καρμπόν ­ προετοιμασμένοι, αλλά καλά προπονημένοι,
με το άγχος να φτάσουν στο τέρμα. «Και στο τέρμα μπορούμε να φτάσουμε μόνο
μαζί. Ούτε εγώ να τους οδηγήσω με το ζόρι ούτε αυτοί με το ζόρι. Πρέπει να
φτάσουμε μαζί, για να έχουμε καλό αποτέλεσμα. Έτσι είναι αυτή η δουλειά. Για
αυτό τους ηθοποιούς τους διαλέγω στο καστ και είναι αυτή η διαδικασία επίπονη».

Το κινητό του Κώστα Κουτσομύτη χτυπάει κάθε δέκα λεπτά. Σχόλια για τα
τηλεοπτικά βραβεία, αιτήματα για συνεντεύξεις, φιλικά υπομνήματα ύπαρξης με
μία «τυχαία» αφορμή. Ο νέος και ο λιγότερο νέος, ο γνωστός και ο ξεχασμένος,
ποιος δεν θα ήθελε έναν ρόλο σε δουλειές όπως τα «Βαμμένα Κόκκινα Μαλλιά», ο
«Καπνισμένος ουρανός», «Ο Κατάδικος», ο «Κίτρινος Φάκελος», η «Πρόβα Νυφικού»
ή ο «Μεγάλος Θυμός»;

Στη Ραφήνα, στον κήπο του σπιτιού με τα αγαπημένα του σκυλιά

ΕΝΑ ΚΥΜΑ σκάει στην τηλεοπτική οθόνη κάτω από ένα τεράστιο φεγγάρι. Η εικόνα
είναι σύνθεση τριών στοιχείων: φαίνεται μόνο το λευκό του αφρού, το πορτοκαλί
– κόκκινο της σελήνης, και ενδιάμεσα ένα μαύρο κενό, αυτό της θάλασσας. Ο
Κώστας Κουτσομύτης επέλεξε τον ήχο, αντί της εικόνας για να προσδιορίσει την
παρουσία του υγρού στοιχείου. Το πλάνο του, δέκα δεύτερα στο «τρέιλερ»,
πλημμυρίζει με κινηματογραφική ποίηση «αυτό το τέρας, που εισέβαλε στην ζωή
μας και θα είναι για πάντα».

Αυτό το «τέρας», την τηλεόραση, σπάνια ο σκηνοθέτης το ανοίγει στο σπίτι του.
Μόνο για τις ειδήσεις ή το πολύ-πολύ καμιά ταινία ή συζήτηση. Ούτε τα «δικά
του» δεν βλέπει, τα έχει δει δυο-τρεις φορές στο μοντάζ. Και έπειτα, ήδη έχει
φύγει από εκεί η σκέψη του. Βρίσκεται στην επόμενη δουλειά. Στα «Ματωμένα
Χώματα», τη «Φωλιά της Αρκούδας», που θα αναφέρεται στην ζωή του Νίκου
Ζαχαριάδη, στη «Μεγάλη Χίμαιρα» και ίσως στις «Μέλισσες» του Ξανθούλη.

Ο ΧΡΟΝΟΣ

Βιέννη 1961. Για τον Κώστα Κουτσομύτη (αριστερά) ίσως τα καλύτερά του χρόνια

«Αυτό που θέλω πάνω από όλα, είναι να έχω το μυαλό και την υγεία μου και να
πεθάνω στο πλατό. Θα ήθελα να δημιουργώ μέχρι την τελευταία στιγμή. Από την
άλλη λέω στον εαυτό μου “θα κάνεις αυτές τις ταινίες”. Και μετά βλέπω και άλλα
πράγματα που με κεντρίζουν και τελικά δεν τελειώνει ποτέ και λέω κάποιες
στιγμές πως ίσως, πάνω από όλα, αυτό που μετράει είναι να είμαστε ερωτικοί
άνθρωποι. Θα ήταν ψέμα να πω πως δεν με απασχολεί το πέρασμα του χρόνου. Εκτός
από τη δουλειά μου όμως, αυτό που θέλω τώρα είναι να είμαι με τα σκυλιά μου,
τη γυναίκα μου, να βγαίνω με φίλους, να πίνουμε κανένα ουζάκι, να κατεβαίνουμε
στο λιμάνι και να τα λέμε».

Δύο φορές ερωτεύτηκε στην ζωή του. Πιστεύει όμως ότι μπορείς να ζήσεις έναν
έρωτα κάθε ημέρα. Στην καθημερινότητά του θα ήθελε να περνάει απαρατήρητος, να
μην τον αναγνωρίζουν καν. Αφήνει τον ρόλο του «σταρ» για τους ηθοποιούς του.
Και στην ερώτηση αν τον ενοχλούν όσοι προσπαθούν μέσω της απόστασης να
δημιουργήσουν μία κατάσταση, απαντά:

«Απλά δεν ασχολούμαι με τους άλλους. Νομίζω πως είναι πολυτέλεια να ασχολείσαι
με ανθρώπους που δεν εκτιμάς. Και αν ένας που εκτιμώ κάνει κάτι που με
ενοχλεί, θα του το πω. Το έχω αυτό το ελάττωμα ή προτέρημα, δεν ξέρω. Δεν
μπορώ να κρύψω κάτι που με ενοχλεί, ειδικά από τους ανθρώπους που αγαπώ».