ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευαισθησία στα παιδιά

Η επίσκεψη με παιδάκια αγαπημένα στον κήπο για παιδιά στη Φιλοθέη, έργο του
Πικιώνη, ήταν η αφορμή για μερικές σκέψεις για τη σχέση του παιδιού με την
πόλη και τους τόπους παιχνιδιού.

Όπου υπάρχουν παιδιά, υπάρχει η χρυσή εποχή

Novalis

ΑΠΟ ΤΟΤΕ που ο Δ. Πικιώνης σχεδίασε, αυτοσχεδίασε και επέβλεψε με τη γνωστή
του υπομονή και επιμονή αυτόν τον μαγικό τόπο έχουν περάσει πολλά χρόνια.

Αναρωτιέμαι πόσα βήματα έχουν γίνει από τότε, προς μια συνεπή και συνολική
αντιμετώπιση αντίστοιχων χώρων στις πόλεις μας.

Δεν αποτελούν βέβαια παραδείγματα προς τη σωστή κατεύθυνση κάποιοι
«παιδότοποι» σε προάστια ή γειτονιές της Αθήνας, περιφραγμένα οικόπεδα με
κούνιες και τραμπάλες εν σειρά.

Ο εξοπλισμός με τυποποιημένα παιχνίδια, τοποθετημένα με λιγότερη ή περισσότερη
φροντίδα σε σχέση με τον προσανατολισμό, τα δένδρα (αν υπάρχουν) και τις
στοιχειώδεις εξυπηρετήσεις, πάγκους και χώρους υγιεινής, δεν αρκεί φυσικά για
να ονομαστεί ο χώρος αυτός παιδότοπος ή «παιδική χαρά».

Το δάπεδο, αιτία των περισσότερων ατυχημάτων στις περιοχές παιχνιδιού,
κατασκευάζεται συνήθως από άσφαλτο ή μπετόν, ενώ το χώμα, η άμμος ή ακόμη και
υλικά με βάση το καουτσούκ προσφέρονται γι’ αυτές τις περιπτώσεις.

Κοινό χαρακτηριστικό των περιοχών που απευθύνονται στα παιδιά είναι ότι τους
λείπει το μεράκι, η φαντασία, αλλά ακόμη και ο στοιχειώδης σχεδιασμός. Έχω την
εντύπωση ότι πρόκειται για απλοϊκή επίπλωση του κενού χώρου, με το γούστο και
τη λογική της κατασκευάστριας εταιρείας· υπάρχουν φυσικά και οι εξαιρέσεις.

Οι κινήσεις των παιδιών είναι προδιαγεγραμμένες: κούνια – τραμπάλα –
τσουλήθρα, κι αυτά χωρίς καμία περιπέτεια, χωρίς κανένα μυστικό δρομάκι, χωρίς
καμία χαραμάδα για πρόκληση στη φαντασία και την κλίμακα του παιδιού που
μετράει τον χώρο με το σώμα του, με τα χέρια και τα πόδια του, που ασκεί την
ευελιξία του και την αντοχή του. Καμία φροντίδα για τις αισθήσεις, την αφή,
την ακοή, την όσφρηση που, έτσι κι αλλιώς, όλο και λιγότερο ασκούνται στις
ταχύτητες και στο περιβάλλον των πόλεών μας.

Όμως τα παιδιά έχουν ευτυχώς ακόμη μάτια φρέσκα και παραξενεμένα, έχουν ακόμη
το χάρισμα να βλέπουν καθαρά και να απορούν, είναι έτοιμα να αναγνωρίσουν και
να οικειοποιηθούν τους τόπους που τους προσφέρουμε και να τους προσδώσουν, με
τη δική τους αναντικατάστατη παρουσία, όσο όνειρο πηγάζει από την αστείρευτη
φαντασία τους.

Οφείλουμε να προσφέρουμε στα παιδιά τις προϋποθέσεις για να καλπάσουν στον
δικό τους δημιουργικό κόσμο, να μη στενεύουμε τους δικούς τους ορίζοντες στα
μέτρα μιας μονοσήμαντης και μίζερης «λειτουργικότητας».

Σε μια τελευταία έκδοση για το έργο του Ολλανδού αρχιτέκτονα Aldo Van Eyck, ο
συγγραφέας και βιογράφος του Francis Strauven αφιερώνει πολλές σελίδες στα
πρώτα του έργα. Πρόκειται για 60 επεμβάσεις στην πόλη του Άμστερνταμ, μικρής
συνήθως κλίμακας, που απευθύνονται στα παιδιά. Ο Aldo Van Eyck, που σημάδεψε
με το έργο του την ιστορία της αρχιτεκτονικής και του μοντέρνου κινήματος,
είναι ακόμη και σήμερα ένα μεγάλο παιδί… Τα έργα του αυτά δεν είναι
θεαματικές και ακριβές κατασκευές ή πολύπλοκες εγκαταστάσεις, έγιναν από
κάποιον που γνωρίζει τις χαρές του παιχνιδιού: τι σημαίνει αναρριχώμαι,
τρυπώνω, αιωρούμαι, σκαρφαλώνω και χτίζω παλάτια στην άμμο, γνωρίζει πως οι
μικρές και έξυπνες παρεμβάσεις που φτιάχνουν ένα πλέγμα τόπων προσδίδουν στην
πόλη ταυτότητα μεγαλύτερης σημασίας από τα διάφορα άψυχα κατασκευάσματα που
απευθύνονται στους περαστικούς με αυτοκίνητο.

Οι απλοί αυτοί «τόποι» σχεδιάστηκαν για ορισμένες περιοχές του Άμστερνταμ, με
όλα τα δεδομένα του πολεοδομικού ιστού. Όσο οι επεμβάσεις πλήθαιναν τόσο
απλώνονταν σαν ένα δίχτυ που διαχέεται μέσα στην πόλη και χαρακτηρίζει τον
ιστό της. Τα παιδιά αναγνωρίζουν την πόλη, μέσα από τις περιοχές αυτές που
ανήκουν στην επικράτειά τους, αλλά που απευθύνονται ταυτόχρονα και στους ενηλίκους.

Αναφέρθηκα σε αυτές τις μικρές ταπεινές, αλλά ποιητικές χειρονομίες, για να
σημειώσω ότι ο Aldo Van Eyck πέρα από την γνωστή ευαισθησία του, ακόμη και σ’
αυτά τα έργα του στηρίζεται σε μια στέρεη θεωρία της σύνθεσης. Γνωρίζει όμως
ότι πέρα από τις απλές γεωμετρικές μορφές που χρησιμοποιεί, εκείνο που έχει
σημασία είναι το ποιητικό αποτέλεσμα. Στην αρχιτεκτονική απαιτείται αυτό που
έγραψε ο Charles Beaudelaire για τη ζωγραφική: Ο μπούσουλας και το άστρο.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.