Δουλεύεις για να ζεις ή ζεις για να δουλεύεις;

Μα πού πήγε η «εποχή του ελεύθερου χρόνου», που προέβλεπαν οι κοινωνιολόγοι
πριν από είκοσι χρόνια; Αντί να μας δώσουν ελεύθερο χρόνο, εκείνο που
πετυχαίνουν οι υπολογιστές και τα άλλα μέσα επικοινωνίας είναι να μας κάνουν
κυρίως να δουλεύουμε παντού και συνεχώς.

Όνειρο διακοπών. Το σκίτσο του Χουάν Μπαλέστα δημοσιεύθηκε στην «Campio 16» της Μαδρίτης και αναδημοσιεύθηκε στο «Courrier International»

ΕΞΗΝΤΑ χρόνια μετά την απόφαση του Κογκρέσου, που καθιέρωσε το οκτάωρο, ιδού
πού βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες: στο Νιού Τζέρσεϊ, ένα στέλεχος
επιχείρησης κοιμάται με το μπίπερ κάτω από το μαξιλάρι του. Στο Πάλο Άλτο και
στο Σαν Χοσέ, οι εργαζόμενοι της Ernst & Young ξεκίνησαν ένα ριζοσπαστικό
πείραμα: να μην καλούν τον τηλεφωνητή τους για να πάρουν τα μηνύματα στη
διάρκεια των διακοπών τους. Χάρη στην οικονομική ανάπτυξη και τις νέες
τεχνολογίες, εκατομμύρια Αμερικανοί συνεχίζουν τη δουλειά τους και στο σπίτι τους.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων που αντιλαμβάνονται
τον χώρο εργασίας ως ζωτικό κέντρο της ύπαρξής τους. Σε μία κοινωνία ιδιαίτερα
κινητική, το γραφείο έχει αντικαταστήσει τη συνοικία ως κοινότητα φίλων και
γνωριμιών. Πρόκειται για μία τάση αυτοτροφοδοτούμενη: όσο περισσότερο καιρό
περνάμε στο γραφείο τόσο περισσότερο αναπτύσσονται οι προσωπικές σχέσεις, τόσο
περισσότεροι γίνονται οι λόγοι για να παρατείνουμε την εργάσιμη ημέρα. Πολλοί
έχουν στη δουλειά τους δεύτερες οικογένειες ­ συχνά πιο ενδιαφέρουσες από
εκείνες που τους περιμένουν στο σπίτι. «Όταν ρωτάει κανείς τους ανθρώπους πού
έχουν την εντύπωση ότι τους εκτιμούν πραγματικά, αυτοί αναφέρουν τον χώρο της
δουλειάς τους», λέει η Άρλι Χόχσιλντ, διευθύντρια του Κέντρου Ενεργών
Οικογενειών του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ. «Πολλοί γονείς παιδιών μικρής
ηλικίας θα σας ομολογήσουν ότι βλέπουν με ανακούφιση τη Δευτέρα να φτάνει. Η
οικογενειακή ζωή έγινε, κατά κάποιο τρόπο, δουλειά και το γραφείο αντικαθιστά
την οικογενειακή εστία».

Σύμφωνα με μία έρευνα του Ινστιτούτου Οικογένειας και Εργασίας, οι μισθωτοί
των ΗΠΑ εργάστηκαν πέρυσι κατά μέσο όρο 47,1 ώρες την εβδομάδα, έναντι 43,8
ωρών το 1992. Ένας στους τρεις έπαιρνε δουλειά στο σπίτι τουλάχιστον μία φορά
την εβδομάδα ­ αύξηση κατά 10% σε σχέση με το 1977. Ωστόσο, σύμφωνα με την
ίδια έρευνα, αυτοί που θέλουν να εργάζονται λιγότερο ανέρχονται σε 63% ­ 17%
περισσότεροι από ό,τι πριν από πέντε χρόνια.

Πριν από μία γενιά, οι κοινωνιολόγοι προέλεγαν ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές
θα αύξαναν την παραγωγικότητα, σε σημείο που στην Αμερική θα καθιερωνόταν το
τριήμερο γουικέντ. Η Αμερική θα έμπαινε στην «εποχή του ελεύθερου χρόνου».
Αντ’ αυτού, τα κινητά τηλέφωνα, τα μπίπερ και άλλα παρόμοια μαραφέτια καλούν
τους Αμερικανούς να δουλεύουν όπου και να βρίσκονται. «Η εργασία έγινε
αυτοσκοπός», σχολιάζει ο ιστορικός Μπεν Χάνικατ του Πανεπιστημίου της Αϊόβα.
«Είναι αυτό που είσαι. Είναι η απάντηση στα ερωτήματα για την ταυτότητα και το νόημα».

Το μπίπερ και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι σύμβολα της επέκτασης της
εργάσιμης ημέρας, αφού σημαίνουν πως είσαι πάντα διαθέσιμος. Μερικοί τα
αισθάνονται σαν μία ηλεκτρονική αλυσίδα που τους δένει με τη δουλειά τους. Για
άλλους είναι συνώνυμα της ελευθερίας: δεν έχουν πλέον ανάγκη να μένουν στο
γραφείο για να δεχθούν ένα τηλεφώνημα από το αφεντικό ή από κάποιο πελάτη.
Ένας στους πέντε Αμερικανούς ­ άνδρες, γυναίκες, παιδιά ­ είναι εφοδιασμένος
με μπίπερ ή με κινητό τηλέφωνο. «Η θλιβερή αλήθεια είναι ότι η δουλειά μου
λίγο-πολύ με κατασπαράζει. Άρα η ιδέα ότι μπορούν να με βρίσκουν παντού δεν με
ενοχλεί», παραδέχεται ο Χάουαρντ Γούλφσον, δεξί χέρι της δημοκρατικής
βουλευτού της Νέας Υόρκης, Νίτα Λόουι.

Η Βίκι Ρόμπιν παράτησε πριν από χρόνια μία αγχωτική δουλειά στη Νέα Υόρκη.
Συνέχισε δουλεύοντας με βραδύτερους ρυθμούς και εκδίδοντας ένα ενημερωτικό
δελτίο με τίτλο «Τα λεφτά σου ή την ζωή σου». Προτείνει να ξοδεύεις λιγότερα
και να εργάζεσαι λιγότερο. «Ζούμε σε μία κοινωνία που προσποιείται ότι το
περισσότερο είναι συνώνυμο του καλύτερου», εξηγεί. «Σε ψυχολογικό επίπεδο, το
αδιέξοδο είναι πλήρες, αφού ουδέποτε πιστεύεις πως έχεις αρκετά».

Στα 33 του, ο Έρικ Μπράουν παραιτήθηκε από μία θέση ακολούθου Τύπου στο
Καπιτώλιο για μία θέση στο Κέντρο για ένα Νέο Αμερικανικό Όνειρο, στο Τακόμα
Παρκ του Μέριλαντ. Πηγαίνει στη δουλειά με ποδήλατο τέσσερις ημέρες την
εβδομάδα και περνά τις Παρασκευές του επισκεπτόμενος με τη θυγατέρα του, που
είναι δυόμισι ετών, τα μουσεία της Ουάσιγκτον. Εργάζεται δύο φορές λιγότερο
και κερδίζει 40% λιγότερα από ό,τι προηγουμένως. Έτσι αποφάσισε να πάει
διακοπές στο Μόντρεαλ με αυτοκίνητο και όχι με αεροπλάνο και να μείνει σε
φίλους και όχι σε ξενοδοχείο.

Η Νάταλι Μπέντα από το Φούλερτον της Καλιφόρνια εργάζεται με μερική
απασχόληση. Στα 28 της παραιτήθηκε από μία διευθυντική θέση με ετήσιες
απολαβές 14,5 εκατομμύρια δραχμές, για να αναλάβει εφέτος το φθινόπωρο μία
θέση δασκάλας με ετήσιες απολαβές περίπου 9 εκατομμύρια. Εξηγεί ότι είχε
φτάσει να δουλεύει δέκα ή δώδεκα ώρες την ημέρα και όταν έφτανε στο σπίτι της
ήταν πολύ εκνευρισμένη και κουρασμένη για να μαγειρέψει. Και είχε τα αφεντικά
της να της λένε ότι δεν έκανε αρκετά! «Το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να
τους κοιτάζω άναυδη, με φρίκη». Άλλοι εργαζόμενοι, ωστόσο, φοβούνται πολύ την
απόλυση για να αρνηθούν να μείνουν στο γραφείο το βράδυ ή τα σαββατοκύριακα. Η
ειρωνεία είναι ότι δεν έχεις τίποτε αν δεν δουλεύεις και, αν δουλεύεις, δεν
μπορείς να επωφεληθείς από τίποτε.