ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η μηχανή σταμάτησε

Στο ρευστό πεδίο της ψυχοπαθολογίας μια νέα νόσος κάνει την εμφάνισή της. Η
αμερικανική ψυχιατρική σκέψη, επιρρεπής στη σχολαστική ταξινόμηση των ψυχικών
διαταραχών, ανέδειξε και ονομάτισε με υπερηφάνεια τη νέα νόσο «Internet
Addiction Disorder» (IAD) (Διαταραχή της εξάρτησης από το Ίντερνετ).

Εμπνευστής του όρου και της κλινικής του φαινομενολογίας ο Ivan Goldberg, ο
οποίος ορίζει και τα διαγνωστικά κριτήρια της νέας νόσου:

­ Συνεχής επιθυμία χρήσης και αδυναμία αποχωρισμού.

­ Σύνδρομο στέρησης που γεννιέται με την απομάκρυνση από το αντικείμενο του πόθου.

Διαπιστώνεται ψυχοκινητική διέγερση, άγχος, ψυχαναγκαστικές ιδέες σε σχέση με
τι κακό μπορεί να συμβεί στη λειτουργία του Ίντερνετ, φαντασιώσεις και όνειρα
που αναφέρονται στο Ίντερνετ.

Συρρίκνωση των κοινωνικών σχέσεων, κλείσιμο στον εαυτό, χρήση της
εξειδικευμένης γλώσσας των «μυημένων», απώλεια ενδιαφέροντος για οτιδήποτε δεν
αναφέρεται στο διαδίκτυο.

Με άλλα λόγια, ο κόσμος χάνεται λίγο λίγο. Γίνεται παράξενα απών ως την πλήρη
σμίκρυνσή του. Τα όρια του νέου κόσμου σε αυτή την αυτοκρατορία της
ηλεκτρονικής εποχής είναι τόσο απέραντα, ώστε να αγκαλιάζουν το πλανητικό
χωριό που ανήγγειλε ο Mac Luhan, και ταυτόχρονα τόσο ασφυκτικά περιορισμένα
ώστε εμποδίζουν την απόδραση από το δωμάτιο, την απομάκρυνση από την καθήλωση
μπροστά στη μαγική οθόνη του Ίντερνετ.

Οι νέοι άρρωστοι, όπως ακριβώς και οι νέοι φτωχοί που κατά συρροή εκβράζει το
κοινωνικό μας σύστημα, πασχίζουν να υπάρξουν και απ’ ό,τι φαίνεται ολοένα και
λιγότερο τα καταφέρνουν.

Μια νέα κατηγορία αρρώστων. Να είναι άραγε αυτή η νέα εμβληματική φιγούρα των
ημερών μας; Μα είναι άραγε αυτό το κόστος για όλα τα προνόμια που συνοδεύουν
το κατώφλι της νέας επικοινωνιακής εποχής; There is no such a thing as a free lunch.

Η ειρωνεία κυριαρχεί. Ο νέος τύπος ανθρώπου, περικυκλωμένος από πληροφορία,
χάνεται σαν την τυφλή νυχτερίδα στην κινούμενη άμμο. Συμμετέχει και είναι
μόνος, ενημερώνεται και είναι έμπλεος ασημαντοτήτων, συνομιλεί και παραμένει
σιωπηλός, βρίσκεται στις μεγάλες λεωφόρους της πληροφόρησης και όταν η οθόνη
σβήνει, βλέπει μόνο την αντανάκλαση της αβέβαιης σκιάς του προσώπου του. Για
τούτο και όλο και πιο πολύ θέλει να αναβάλει αυτή την αποκαλυπτική στιγμή. Τη
στιγμή του σβησίματος του δικτύου.

Τι θα γίνει; τολμούν μερικοί να αναρωτηθούν. Τα σενάρια καταστροφολογίας
βρίθουν και καταναλώνονται σαν λαϊκά αναγνώσματα. Όχι! Το τέλος της ιστορίας
δεν ήλθε ακόμη, παρά τις αναγγελίες των πανούργων προφητών. Πιο πειστικός
είναι ο λόγος των λογοτεχνών. Πάνε 90 τόσα χρόνια όταν ο Ε.Μ. Φόρστερ έγραφε
ένα προφητικό μικρό, μόλις 20 σελίδες, διήγημα: «Η μηχανή σταμάτησε».

Η Βάστι ζει στον κόσμο του μέλλοντος όπως τον οραματίστηκε ο Φόρστερ.
Έγκλειστη σε ένα εξάγωνο κελί του κάτω κόσμου, δίχως άνοιγμα, δίχως φως,
καλύπτει όλες τις ανάγκες της χάριν της Μηχανής. Αρκεί να πατήσεις ένα κουμπί
και εμφανίζεται το κρεβάτι, το φαγητό, ο φωτισμός, η γνώση, η επικοινωνία
κ.λπ. κ.λπ. κ.λπ. Απαγορεύεται όμως να αγγίξεις τον άλλον. Όλα γίνονται μέσα
από το μηχάνημα. Η Βάστι είναι κυρίαρχος του σύμπαντός της. Όλα κυλούν ομαλά
έως την ώρα που ο γιος της ταράζει την ισορροπία της, καθώς αιφνίδια αρχίζει
να αναρωτιέται για την άλλη ζωή, την απαγορευμένη, «εκεί έξω στην επιφάνεια
της γης». «Μήπως η ζωή που κάνουν δεν είναι η ενδεδειγμένη;».

Η Βάστι αντιστέκεται σθεναρά στο μικρόβιο της αμφιβολίας. Όμως είναι ήδη αργά.
Η μηχανή αρχίζει να χαλά. Το υπόγειο, υπερσύγχρονο κελί αρχίζει σιγά σιγά να
καταστρέφεται. Η υπέροχη ισορροπία τινάζεται στον αέρα. Το σύστημα δεν
λειτουργεί πια. Αγκαλιασμένοι για πρώτη φορά μάνα και γιος, πεθαίνουν έξω στον
αέρα καταλαβαίνοντας πως το Μηχάνημα ήταν η καταστροφή του κόσμου.

Ο συγγραφέας, με τον τρόπο που μόνον οι συγγραφείς μπορούν να κάνουν,
προέβλεψε τη δυσφορία της υπερτεχνολογίας, τη μοναξιά και τον θάνατο που αυτή
κομίζει σε όποιον άνευ όρων την υπηρετεί. Εκείνο που δεν προέβλεψε είναι πως
ακόμα και αυτή τούτη η δυσφορία γίνεται σήμερα διαχειρίσιμη. Οι κλινικές
θεραπείας των νέων αρρώστων που πολλαπλασιάζονται στη νέα ήπειρο μάς
διαμηνύουν ότι ο αφανισμός στις μέρες μας δεν ευδοκιμεί. Υπάρχει για όλα θεραπεία.

Ο θάνατος, αν υπάρχει, γίνεται και αυτός αγαθό προς αξιοποίηση. Η Βάστι με τον
γιο της τον Κόνο, λίγο πριν πεθάνουν ή και αμέσως μετά, θα πρόσφεραν μια
υπέροχη εικόνα στο Ίντερνετ. Στους απανταχού εραστές του http//www. Thanatos com.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.