«Διοίκηση με ανθρωπιά»

Αποπνέει ήθος, ευγένεια και τακτ. Δεν είναι μία απρόσωπη «σιδηρά κυρία», η
πρώτη κυρία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας. Τίποτα πάνω της δεν δείχνει
απόλυτο ή αυταρχικό. Είναι η γυναίκα που διοικεί αποτελεσματικά, χωρίς να
χρειάζεται να διατάζει για να επιβάλλεται. Έχει μια φυσικότητα και μια
πειστικότητα στις ανθρώπινες προσεγγίσεις της η Ντίνα Γκολφινοπούλου. Άλλωστε,
είναι πεπεισμένη ότι εξουσία χωρίς συναίσθηση και συναίσθημα είναι μια νεκρή υπόθεση.

Ντίνα Γκολφινοπούλου. Όταν πρωτοδιορίστηκε το 1965, άκουγε άνδρες συναδέλφους της που περίμεναν προαγωγή, να λένε: «Είμαι δέκατος στην επετηρίδα, αλλά προηγούνται οκτώ γυναίκες, άρα είμαι… δεύτερος!»

ΘΑ ΔΑΚΡΥΣΕΙ, λέει χωρίς αναστολές, για το σοβαρό προσωπικό πρόβλημα του
υπαλλήλου που θα χτυπήσει την πόρτα της. Δεν θα σκεφθεί: «Έτσι δείχνω
ευάλωτη». Γιατί, ευάλωτη δεν είναι. Αυτό που αισθάνεται και αυτό που έχει να
πει, το λέει η ίδια σε όποιον τον αφορά. «Δεν χρησιμοποιώ έμμεσες τεχνικές
ούτε άλλους ανθρώπους. Οι λύσεις στα προβλήματα πρέπει να δίνονται ακαριαία,
δεν υπάρχουν περιθώρια να χρονοτριβούμε».

Διοικεί 1.223 ανθρώπους χωρίς να εξουσιάζεται από την εξουσία που ασκεί. Δεν
την συνεπαίρνει η ιδέα της εξουσίας, ίσως γιατί από τη φύση της δεν θέλησε
ποτέ να ενσωματωθεί στο σύστημα. «Πάνω απ’ όλα με ενδιαφέρει να μην αλλοτριωθώ…».

Παραδόξως, η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία αποτελεί, πια, τη μόνη εξαίρεση στον
κανόνα της Δημόσιας Διοίκησης. Το παράδοξο δεν είναι τόσο ότι το 67% των
υπαλλήλων είναι γυναίκες και μόλις το 33% άνδρες ­ αυτό παρατηρείται και στα
ΝΠΔΔ. Αλλά το γεγονός ότι είναι η μόνη εν Ελλάδι κρατική υπηρεσία, όπου κατά
περίεργη συγκυρία τα τελευταία χρόνια οι θέσεις ευθύνης ακολουθούν τα ποσοστά
κατανομής φύλων. Ένδεκα γυναίκες και πέντε άνδρες διευθύνουν τις 16
Διευθύνσεις της ΕΣΥΕ ­ 69% γυναίκες και 31% άνδρες. Αντίθετα, στα 119 τμήματα
της υπηρεσίας προΐστανται 65 γυναίκες και 54 άνδρες, ποσοστά 55% και 45%
αντίστοιχα. Και αυτό, φυσικά, δεν κατορθώθηκε εν μια νυκτί.

ΟΣΟΥΣ «ΠΕΡΙΣΣΕΥΑΝ»

Όταν πρωτοδιορίσθηκε εν έτει 1965, άκουγε άνδρες συναδέλφους της που περίμεναν
προαγωγή να λένε: «Είμαι δέκατος στην επετηρίδα, αλλά προηγούνται οκτώ
γυναίκες, άρα είμαι… δεύτερος!». Οι γυναίκες, τότε, παρακάμπτονταν, λες και
δεν υπήρχαν, και ίσα που ανάσαιναν στο σκότος της στασιμότητας. Στένευε τόσο η
πυραμίδα προς τα πάνω, που «δεν άφηνε το παραμικρό άνοιγμα για τη γυναίκα».

Τα πράγματα σαφώς και άλλαξαν αλλά όχι τόσο εξαιτίας μιας εσωτερικής
επαναστατικής πολιτικής όσο μιας ακόμη παράδοξης συγκυρίας: «Η Στατιστική
Υπηρεσία υπήρξε για χρόνια κάτι σαν αποθήκη διορισμών τού πάλαι ποτέ
υπουργείου Συντονισμού. Δεν υπήρχαν κριτήρια διορισμών για τη δική μας
υπηρεσία ­ όπως για τα υπουργεία. Εδώ τοποθετούσαν όσους “περίσσευαν”, κυρίως
γυναίκες. Μοιραία, λοιπόν, μια μέρα, η δομή της εξουσίας αντιστράφηκε».

Γυρίζει πολλά χρόνια πίσω, σε εκείνο το θλιβερό περιστατικό που καθόρισε κατά
έναν ανεξίτηλο τρόπο τη γυναικεία της συνείδηση. Γιατί, από εκείνη την ημέρα
άρχισε να διδάσκεται ότι την καταξίωσή της και την ισότιμη συμμετοχή της ως
γυναίκα «θα την κέρδιζε πρώτα μέσα από τον άνδρα και όχι μέσα από ένα
γυναικείο κίνημα με ανταγωνιστικούς όρους απέναντι στον άνδρα».

Ήταν 19 χρόνων τότε η Ντίνα Γκολφινοπούλου ­ συμβασιούχος υπάλληλος ακόμη.
Είχε ένα πάθος με το αντικείμενό της, τις βιομηχανικές στατιστικές. Χρειάστηκε
να κάνει ολόκληρο ταξίδι ­ από την Αθήνα στην Πάτρα ­ μόνο και μόνο γιατί μια
επιχείρηση αρνιόταν να την εφοδιάσει με τα προσωπικά της στοιχεία.

Με αυτό το πάθος, που και σήμερα την χαρακτηρίζει, εξηγούσε ώρα πολλή στον
υπάλληλο της επιχείρησης την αξία του ρόλου της Στατιστικής Υπηρεσίας και τον
έπεισε. Μέχρι που μπήκε μέσα ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης. Έξαλλος εκείνος,
δεν δέχθηκε να ακούσει τίποτα και με σκαιότατη συμπεριφορά την πέταξε έξω.

Είναι σίγουρο, επιμένει, «δεν θα έκανε το ίδιο, αν είχε απέναντί του έναν
άνδρα στατιστικό». Και εξίσου σίγουρο ότι δεν θα της έστελνε τελικά, την
επόμενη κιόλας ημέρα, όλα τα στοιχεία που τόσο καιρό ζητούσε ­ αν δεν είχε να
κάνει με μια γυναίκα που παρέκαμψε τη δική του περιφρόνηση και με αξιοπρέπεια,
περηφάνια και επιχειρήματα συνέχιζε να διεκδικεί το δικαίωμά της στα στοιχεία.
Και στις δύο συμπεριφορές του ιδιοκτήτη της επιχείρησης μέτρησε το γεγονός ότι
είχε να κάνει με γυναίκα.

ΑΠΟΤΥΧΙΑ – ΜΑΘΗΜΑ

Αποκόμισε τόση γνώση και τόση εμπειρία στα χρόνια που ακολούθησαν, που έπαψε
να διοικεί μόνο με το ένστικτο ­ όπως την πρώτη φορά, στα 25 της χρόνια, που
την έστειλαν προϊσταμένη του τμήματος Στατιστικής Υπηρεσίας στην Ερμούπολη
Σύρου. Και φυσικά έστειλαν τότε γυναίκα γιατί ήταν κάτι σαν εξορία ­ δεν
υπήρχε νερό στο νησί ούτε κατοικία για εργένη και πριν καλά καλά φτάσει, όλοι
στο χωριό ήξεραν τον μισθό της.

Χρειάσθηκαν να περάσουν πολλά πολλά χρόνια μέχρι να ξανακερδίσει θέση
διευθύντριας σε τμήμα της ΕΣΥΕ. Η πρώτη θητεία της απέτυχε: Προσπάθησα να
πετύχω απαραίτητες αλλαγές χωρίς να πείσω πρώτα τη βάση για την αναγκαιότητά
τους», λέει. Η αποτυχία τής έγινε μάθημα. Αναγκάσθηκε σε παραίτηση, με την
κυβερνητική αλλαγή του ’90 και από διευθύντρια βρέθηκε παροπλισμένη στο
γραφείο του συλλόγου εργαζομένων στην υπηρεσία, δίχως γραφείο, δίχως τηλέφωνο,
δίχως θέρμανση. Πικρή εποχή αλλά εξίσου σημαδιακή, αφού η Ντίνα Γκολφινοπούλου
αντλεί θετικά στοιχεία ακόμη και από τα αρνητικά. Βρήκε τον κατάλληλο χρόνο να
συνδικαλισθεί, εξελέγη πρόεδρος του συλλόγου εργαζομένων και κατάφερε ένα
μεγάλο της όνειρο: να γίνει διεθνές συνέδριο Στατιστικής στο Μέγαρο Μουσικής,
το 1994, με χρηματοδότηση της Eurostat!

Επέστρεψε διευθύντρια στο ίδιο τμήμα, με άλλον αέρα και άλλη αυτοπεποίθηση.
Πέτυχε εκεί που την πρώτη φορά απέτυχε «συζητώντας διεξοδικά και αλλάζοντας
πρώτα τη νοοτροπία των συναδέλφων και μετά το πρόγραμμα δουλειάς».

Όταν έκανε αίτηση για τη Γενική Διεύθυνση, ήξερε ότι είχε να ανταγωνισθεί
άξιους άνδρες και άξιες γυναίκες. Κρίθηκε ικανότερη, από «ψήφο διαμαρτυρίας»,
λέει γελώντας. Ένα νέο κεφάλαιο άνοιξε πριν από τρία χρόνια. Και αυτό το
κεφάλαιο τη διδάσκει ότι η γνώση, η εμπειρία και η εξειδίκευση είναι άριστα
όπλα εξουσίας, αρκεί να συνοδεύονται και από συναίσθηση, από επαγγελματισμό,
από ανθρωπιά. Η ίδια δεν αρνείται τίποτε από όλα αυτά! Νιώθει, άλλωστε, τόσο
υπεύθυνη. Γιατί «τόσο εγώ, όσο και οι υπόλοιπες 11 γενικές διευθύντριες του
δημόσιου τομέα κρινόμαστε σήμερα από εκείνους που αύριο – μεθαύριο θα κρίνουν
και άλλες γυναίκες για θέσεις ευθύνης».

Ο ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΟΣ συσχετισμός ανδρών-γυναικών, αλλά και η αντιστοιχία τους σε
θέσεις ευθύνης, συνθέτουν μια αποκαρδιωτική εικόνα για την ελληνική Δημόσια
Διοίκηση. Η γυναίκα εξακολουθεί να βρίσκεται στις παρυφές της Διοίκησης.
Διοικείται, δεν διοικεί. Πολλά τα ευχολόγια και οι διακηρύξεις, αλλά η
πολιτεία και η κοινωνία δεν έχουν εμπράκτως «επιστρέψει» τα χρωστούμενα στην
καταξιωμένη επαγγελματία γυναίκα.

Η Δημόσια Διοίκηση κυβερνάται, βεβαίως, από άνδρες. Από τους 112.133 δημοσίους
υπαλλήλους του κέντρου και της περιφέρειας, το 66% είναι άνδρες και το 34%
γυναίκες. Θα περίμενε κανείς ότι θα υπήρχε τουλάχιστον μια λογική αντιστοιχία
στις θέσεις ευθύνης, αλλά δεν υπάρχει: στις Διευθύνσεις, το 78% είναι άνδρες
και το 22% γυναίκες, ενώ ως προϊστάμενοι στα Τμήματα εμφανίζουν μια ελάχιστη
άνοδο οι γυναίκες, αλλά πάντα υπερέχουν οι άνδρες ­ 62% άνδρες και 38% γυναίκες.

Στα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και σε έναν πληθυσμό 103.441 ατόμων,
υπάρχει πλήρης αντιστροφή σε όλα: το 66% είναι γυναίκες υπάλληλοι και το 34%
άνδρες. Όχι όμως και στη Διοίκηση, όπου κατά 62,5% διευθύνουν οι άνδρες και
κατά 37,5% οι γυναίκες, ενώ τα Τμήματα διοικούνται κατά 58% από άνδρες
προϊσταμένους και κατά 42% από γυναίκες.

Στις Γενικές Διευθύνσεις της Δημόσιας Διοίκησης, που είναι το τελευταίο σκαλί
στην εξέλιξη ενός δημοσίου υπαλλήλου, η πυραμίδα στενεύει ακόμα περισσότερο.
Από τις 92 Γενικές Διευθύνσεις, μόνο 12 ανήκουν στις γυναίκες ­ ποσοστό μόλις 13%!

Μεγάλο το χρέος και βαρύτερη η ευθύνη για τις γυναίκες που ήδη διοικούν.
Εκείνες πρέπει να αποδείξουν πόσο πραγματικά άξιες είναι, για να παραμείνει ο
δρόμος ανοικτός…