Τα πρωτεία τούς διχάζουν

Για περισσότερα από 165 χρόνια Οικουμενικό Πατριαρχείο και Ελλαδική
Εκκλησία βρίσκονται σε διαμάχη. Η βασική αιτία ήταν και παραμένει ποια από τις
δύο Εκκλησίες θα έχει τον πρώτο λόγο.

Στην αρχή όλοι έδειχναν «καλή διάθεση». Στη συνέχεια όμως των συνομιλιών, πριν από μία εβδομάδα, δεν βρήκαν σημείο επαφής, ούτε για το γραφείο Βρυξελλών ούτε για το γραφείο Αθηνών και συνεχίζουν μία κόντρα από τον περασμένο αιώνα

ΟΙ αφορμές πολλές, αλλά τα τελευταία τριάντα χρόνια κυριαρχεί η ίδρυση του
γραφείου του Πατριαρχείου στην Αθήνα, που εκτός των άλλων θέτει άμεσα και το
ζήτημα των λεγόμενων Νέων Χωρών και τις αρμοδιότητες που θα έχει σε αυτές ο
Πατριάρχης. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που ο Σεραφείμ δεν είχε
προσκαλέσει στην Αθήνα τον κ. Βαρθολομαίο.

Η κόντρα με το Πατριαρχείο (ως «Ελλαδικό θέμα» έχει καταγραφεί στο Φανάρι)
αρχίζει στην ουσία το 1833, τότε που η Ελληνική Εκκλησία ανακηρύσσεται
Αυτοκέφαλος. Το αιτιολογικό απλό: Το Φανάρι είναι υπό τον οθωμανικό ζυγό και
ως εκ τούτου η ελεύθερη Ελλάς δεν μπορεί να υπάγεται σε αυτό. Ο Πατριάρχης
Κωνστάντιος χαρακτηρίζει την Ελλαδική Εκκλησία σχισματική. Για δεκαπέντε
χρόνια, μέχρι το 1850, παρά τις προσπάθειες δεν βρίσκεται λύση. Μάλιστα
παρεμβαίνουν και οι Μεγάλες Δυνάμεις και κυρίως η Ρωσία η οποία στέλνει και
αντιπρόσωπό της υποστηρίζοντας ότι με την κίνηση αυτή η Ελλάδα σύρεται προς τη
Δύση και τους καθολικούς.

ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟΣ

Σχεδόν 15 χρόνια αργότερα και ύστερα από ανταλλαγή επιστολών ο Πατριάρχης
Άνθιμος ο Δ’ εκδίδει τον συνοδικό Τόμο με τον οποίο αναγνωρίζει ως Αυτοκέφαλο
την Εκκλησία της Ελλάδος. Για αρκετά χρόνια επικρατεί σχετική ηρεμία.

Το πρόβλημα φουντώνει και πάλι το 1912 με τις Νέες Χώρες. Για δεκαπέντε χρόνια
Πατριαρχείο και Ελλαδική Εκκλησία ερίζουν για το ποιος θα έχει την ευθύνη.
Ύστερα από συνεννοήσεις με την τότε κυβέρνηση το Πατριαρχείο προχωρά σε νέα
συνοδική Πράξη με την οποία ανατίθεται επιτροπικώς και με όρους η διοίκηση των
Νέων Χωρών στην Ελληνική Εκκλησία. Οι όροι είναι τρεις: μνημόνευση του
ονόματος του Πατριάρχη, απόδοση οικονομικής ενίσχυσης (λογία) και επίσης το
Πατριαρχείο να έχει λόγο στην εκλογή των επισκόπων των Νέων Χωρών. Από τους
τρεις όρους μόνο η μνημόνευση του ονόματος του Πατριάρχη τηρήθηκε, οι άλλοι
δύο όροι έμειναν ανενεργοί.

ΕΞΑΡΧΙΑ

Αυτό είναι και το μεγάλο αγκάθι που κατά καιρούς έρχεται στην επιφάνεια.
Παράλληλα όμως επιχειρείται και μια διείσδυση του Οικουμενικού Πατριαρχείου
στην Ελλάδα με την τοποθέτηση ως εξάρχου πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο του
Μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθου, ο οποίος στη συνέχεια εξελέγη
Αρχιεπίσκοπος Ελλάδος. Την εκλογή αυτή επικαλέστηκαν και πολλοί Ιεράρχες στις
πρόσφατες συζητήσεις των αντιπροσωπειών των δύο Εκκλησιών, την ώρα που
συζητούσαν για την ίδρυση του γραφείου των Αθηνών. Ότι δηλαδή σε περίπτωση που
ιδρυθεί Εξαρχία θα υπάρχουν παρεμβάσεις στα εσωτερικά της Εκκλησίας.

Όξυνση στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών είχαμε, αλλά για άλλο λόγο, και το 1955
όταν έγιναν τα επεισόδια στην Κωνσταντινούπολη. Ο Αθηναγόρας φαινόταν
ιδιαίτερα απογοητευμένος από την στάση της Ελλαδικής Εκκλησίας. Μάλιστα στο
μήνυμά του ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων αποφεύγει κάθε αναφορά στις ευθύνες των
Μεγάλων Δυνάμεων.

ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΠΑ

Μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις στην ιστορία Πατριαρχείου – Ελλαδικής
Εκκλησίας είναι και αυτή του 1966, όταν ο Αθηναγόρας (Οικουμενικός Πατριάρχης)
συναντάται με τον Πάπα. Η Ελλαδική Εκκλησία αντιδρά και διακόπτεται κάθε
επικοινωνία. Η ίδια κατάσταση συνεχίζεται κατά την περίοδο της δικτατορίας,
στη διάρκεια της οποίας ο τότε Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος αποφεύγει να έχει
οποιαδήποτε σχέση με το Πατριαρχείο.