Συνταγές τέλος

Η κρίσιμη περίοδος που περνά η διεθνής οικονομία έχει ανησυχήσει σοβαρά τους
υπεύθυνους για το νομισματοπιστωτικό σύστημα στην Ευρώπη.

Μισέλ Καμντεσί. Ο εγκέφαλος του ΔΝΤ παρακολούθησε στενά τις εργασίες της τραπεζικής συνόδου της Βασιλείας

Χωρίς τυμπανοκρουσίες και επίσημες ανακοινώσεις, οικονομικοί παράγοντες,
οικονομολόγοι και εξέχοντες τραπεζίτες από όλη την Ευρώπη ­ αλλά και από τις
ΗΠΑ ­ συγκεντρώθηκαν την Κυριακή στη Βασιλεία της Ελβετίας για να συζητήσουν
«την κρίση».

Το πρώτο πράγμα στο οποίο όλοι συμφώνησαν είναι ότι πρόκειται για εξαιρετικά
δυσμενή συγκυρία: Και τούτο γιατί η μεγάλη προσπάθεια που γίνεται αυτόν τον
καιρό για την οργάνωση των οικονομικών της Ευρώπης πάνω σε εντελώς νέα βάση
συμπίπτει με την εκδήλωση αλλεπάλληλων οικονομικών σεισμών, που ξεκινούν
κυρίως από την Ασία. Αλλά και οι οποίοι έχουν αρχίσει όλο και να «πλησιάζουν»
τη γηραιά ήπειρο ­ αφενός με το οικονομικό και κοινωνικό χάος που έχει απλωθεί
στη Ρωσια και αφετέρου με τις απότομες διακυμάνσεις στα χρηματιστήρια των
μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Ο Χανς Τιτμάγιερ, ο διοικητής της γερμανικής Μπούντεσμπανκ, ήταν εκεί. Παρών
και ο Άλαν Γκρίνσπαν, ο διοικητής της αμερικανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας
Αποθεμάτων, δηλαδή της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ. Εκεί, επίσης, και ο Βιμ
Ντούισενμπεργκ, ο νεοδιορισμένος διοικητής της Κεντρικής Ευρωπαϊκής Τράπεζας,
που θα είναι το κύριο όργανο εφαρμογής της ΟΝΕ και θα έχει από το 1999 καίριο
ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής οικονομίας.

ΑΓΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Το κύριο χαρακτηριστικό της συνάντησης της Βασιλείας ήταν, για πρώτη φορά
ίσως, η υπέρμετρη «σεμνότητα» των τραπεζιτών. Κανένας δεν επιχείρησε με
επιμονή να πείσει τους άλλους υπέρ των απόψεών του. Κανένας δεν εμφανίστηκε ως
κομιστής θαυματουργών συνταγών.

Η ανταλλαγή απόψεων που έγινε περιέκλειε μία αγωνία για το μέλλον και την
έγνοια, πάνω απ’ όλα, για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Πάνω απ’ όλα, δεν ήταν απόλυτοι: Στο θέμα της ανάπτυξης, λόγου χάρη, υπήρχε η
γενική συμφωνία στη διαπίστωση ότι δεν είναι δυνατόν οι ρυθμοί να παραμένουν
εσαεί υψηλοί ­ και ότι δεν είναι δα και καμιά φοβερή καταστροφή αν μία ή
περισσότερες χώρες της Ένωσης δεν καταφέρνει αμέσως να φτάσει τους πιο ψηλούς ρυθμούς.

Στο θέμα των επιτοκίων, επίσης, οι τραπεζίτες απέφυγαν να είναι
κατηγορηματικοί. Εξέφρασαν μεν την ευχή να υπάρξει, κατά το δυνατόν σύντομα,
μείωση ­ ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερη σταθερότητα στις συναλλαγές και να
ισορροπήσουν πιο στέρεα οι ισοτιμίες μεταξύ των διαφόρων νομισμάτων.

Αλλά παραδέχτηκαν ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει «βίαια». Η οικονομία δεν
ρυθμίζεται με όρντινα αλλά λειτουργεί υγιέστερα όταν προχωρεί με μικρά βήματα,
όχι με άλματα.

Επομένως η μάχη των επιτοκίων πρέπει και αυτή να δοθεί με φρόνηση και χωρίς
βιασύνη, και πάντοτε λαμβανομένων υπόψη των ειδικότερων συνθηκών της αγοράς.

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ

Ο Ντούισενμπεργκ, που δεν έχει ψευδαισθήσεις για το βάρος που πρόκειται να
σηκώσει στους ώμους του τα αμέσως επόμενα χρόνια, είπε ότι το μεγάλο πρόβλημα
σήμερα στην Ευρώπη αλλά και έξω απ’ αυτήν είναι «ένα πρόβλημα εμπιστοσύνης».

Το παν, εξήγησε, είναι να αποκατασταθεί η πίστη των εμπόρων, των
επιχειρηματιών αλλά και του ευρέως κοινού στις συνθήκες της αγοράς. Και για να
γίνει αυτό, πρέπει να μην υπάρχουν μεγάλες μεταπτώσεις.

«Αυτό πρέπει να προσέξουν όλες οι Κεντρικές Ευρωπαϊκές Τράπεζες και η Κεντρική
Τράπεζα των ΗΠΑ», είπε ο Ντούισενμπεργκ.

Η Μπούντεσμπανκ παρουσίασε μια δική της έκθεση. Σύμφωνα με τους Γερμανούς
οικονομολόγους, το μεγάλο πρόβλημα σήμερα δεν είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης
αλλά η «πτητικότητα» των τιμών και των κεφαλαίων. Όλα πετούν. Τη μία
βρίσκονται στα ύψη, την άλλη πέφτουν. Όλα αλλάζουν πολύ γρήγορα και η διάδοση
των ηλεκτρονικών συναλλαγών έχει κάνει την ταχύτητα με την οποία
πραγματοποιούνται οι αλλαγές σχεδόν εφιαλτική.

Μία συνέπεια της κατάστασης αυτής, πάντοτε κατά την Μπούντεσμπανκ, είναι «η
δυσκολία της συναγωγής συμπερασμάτων». Οι οικονομολόγοι αγωνίζονται διπλά
σήμερα απ’ ό,τι πριν από λίγα χρόνια (α) για να καταλάβουν τι συμβαίνει και
(β) για να προβλέψουν τι θα συμβεί.

ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

Σημαίνουν μήπως όλα αυτά ότι βαδίζουμε στο σκοτάδι; Όχι ακριβώς. Αλλά οι
απαιτούμενοι χειρισμοί, ακόμη και αν σχεδιαστούν σωστά, είναι δύσκολο να
εφαρμοστούν χωρίς τον κίνδυνο να διαταραχθούν από κάθε λογής απρόοπτους παράγοντες.

Από το 1996 και μετά η αμερικανική Κεντρική Τράπεζα αλλά και οι ευρωπαϊκές
είχαν διαπιστώσει ότι ένα μεγάλο μέρος των οικονομικών κρίσεων οφειλόταν στον
λεγόμενο «χρηματιστηριακό πληθωρισμό», που ήταν πολύ δύσκολο να εμποδιστεί.
Κατέστρωσαν κάμποσα σχέδια για τον περιορισμό του, αλλά ουσιαστικά κανένα δεν εφάρμοσαν.

Γκρίνσπαν και Τιτμάγιερ είπαν στη Βασιλεία ότι είναι σχετικά εύκολο να
περιορίσει κανείς τα πληθωριστικά φαινόμενα με τον αυστηρό έλεγχο του
κυκλοφορούντος και του εκτυπούμενου χρήματος. Αλλά πάλι, ένας τέτοιος αυστηρός
έλεγχος μαραίνει την αγορά και έχει δυσμενείς επιπτώσεις στις προσπάθειες που
καταβάλλονται για ανάκαμψη των οικονομιών.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, του Ντούισενμπεργκ, που θα λειτουργεί ­
τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια ­ στη Φρανκφούρτη, θα συμβάλει αισθητά στον
συντονισμό της οικονομικής πολιτικής όλων των ευρωπαϊκών κρατών (αρχίζοντας
από τους πρώτους 11 της ΟΝΕ), και θα βοηθήσει επίσης στην ανόρθωση οικονομιών
όπως η ρωσική μέσω ελεγχόμενων δανείων από τη Δύση. (Η Ρωσία παραμένει ο
μεγαλύτερος πονοκέφαλος των Ευρωπαίων και Αμερικανών οικονομολόγων). Πολύτιμη
βέβαια θα είναι η συνεργασία της Τράπεζας και με το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο, υπό τον Μισέλ Καμντεσί, ο οποίος παρακολούθησε στενά τις εργασίες της Βασιλείας.

ΕΝΑ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ

Καθώς αναμένονται οι λεπτομέρειες σχετικά με όσα ελέχθησαν και όσα
συμφωνήθηκαν στη Βασιλεία, αξίζει πάντως να λεχθεί ότι ένα τουλάχιστον πρώτο
βήμα έγινε. Οι μεγαλοτραπεζίτες συμφώνησαν στη δημιουργία ενός νέου σώματος,
μιας «ειδικής επιτροπής για τον συντονισμό και την επαγρύπνηση των τραπεζών με
σκοπό τη διαχείριση των κρίσεων».

Οι πρώτοι 11 της ΟΝΕ, και οι υπόλοιποι που θα προσχωρήσουν αργότερα, θα έχουν
στα χέρια τους ένα πολύτιμο όργανο που θα «λειαίνει» τις διαφορές και θα κάνει
συστάσεις για τον τρόπο αντιμετώπισης των κρίσεων ώστε να περάσουν αφήνοντας
τις λιγότερες δυνατές απώλειες.

Στο θέμα λόγου χάρη των επιτοκίων, η επιτροπή αναμένεται ότι θα λάβει
«μετριαστική» στάση απέναντι στις υπερβολικά φιλόδοξες προθέσεις ορισμένων
κυβερνήσεων. Η θέση των τραπεζιτών ήταν ότι τώρα πια στην Ευρώπη, καμιά χώρα
δεν μπορεί να αυξομειώνει τα τραπεζικά της επιτόκια ανεξάρτητα από τις άλλες.

Τα άλματα προς τα πάνω ή προς τα κάτω αποκλείονται. Ίσως έτσι να περιοριστούν
και οι «βουτιές» στην αγορά και σ’ ολόκληρο το οικονομικό πλατό.