Άνγκελ Ιορντανέσκου: Ξεχάσαμε ότι είμαστε άνθρωποι

* Σε ηλικία 11 χρόνων πήγα στη Στεάουα. Περισσότερες ώρες βρισκόμουν στο
γήπεδο παρά στο σπίτι

Τότε και τώρα. Το ’84 έφυγε από την Ελλάδα 34 χρόνων, γύρισε 14 χρόνια μετά με περισσότερες ρυτίδες και λιγότερα μαλλιά

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ του ’84. Ιούλιος μήνας. Είναι σούρουπο. Ο ήλιος ήδη έχει ροδίσει και
νυσταγμένα χάνεται στον ορίζοντα. Κάπου αλλού, θα αρχίσει η πρωινή «ραψωδία»
των πετεινών.

Στο μουράγιο της Πάτρας, όμως, η ατμόσφαιρα είναι βαριά. Ένα ολόγιομο σε λίγο
φεγγάρι θα κάνει με τα θαλασσοπούλια συντροφιά στο ζευγάρι που θα διασχίσει τα
γαλάζια νερά του Ιονίου με κατεύθυνση την Ιταλία. Είναι ο Άνγκελ Ιορντανέσκου,
η γυναίκα του και ο πρωτότοκος γιος του, Έντουαρντ. Κάποιος από τους τρεις
κλαίει στην κουπαστή του καραβιού.

Δεκατέσσερα χρόνια μετά, ο «Άγγελος με τα γαλανά μάτια» είναι πάλι στη χώρα
του ουρανού και της θάλασσας. Αλλιώς… όμως. Και με φτερά μεγαλύτερα. Έφυγε
από το Ηράκλειο και την Ελλάδα ως ποδοσφαιριστής με φράντζες και πλούσια κόμη
και επέστρεψε ως ομοσπονδιακός προπονητής, περίπου πενηντάρης, με καραφλίτσα,
αραιά κοντά και γκρίζα μαλλιά. Με γαλόνια στρατηγού του ρουμανικού στρατού. Με
«παράσημα» ευρωπαϊκών διακρίσεων και με τη μεγαλύτερη διάκριση, δώρο της ζωής,
αυτή του πολυτέκνου. Οι Ιορντανέσκου έφυγαν τρεις, γύρισαν έξι! Καλά να ‘ναι.

Εκείνο λοιπόν το βράδυ, όπως αφηγείται ο ίδιος στην «ΟΜΑΔΑ» με τη βοήθεια του
Τάκη Ανδριά, πολύτιμου συνεργάτη του και προέδρου της Τεχνικής Επιτροπής της
ΕΠΟ, ο Άγγελος έκλαψε. Από μπροστά του «έσβηνε» ό,τι ποθούσε από παιδί. Να
ζήσει σε μια ελεύθερη και δημοκρατική πατρίδα. Η Ελλάδα γι’ αυτόν δεν ήταν
απλώς κάποια ένδειξη ή κάποια αφηρημένη έννοια της δημοκρατίας και της
ελευθερίας. Ήταν το αποκορύφωμα της σκέψης και της πράξης, ο αέρας και το
οξυγόνο του ελληνικού λαού. Το απάγαυσμα των παιδικών ονείρων του.

Η επιστροφή του σ’ ένα απάνθρωπο καθεστώς, ήταν μια σκληρή πραγματικότητα. Και
έκλαψε σαν μωρό παιδί, τόσο πολύ, όση ήταν και η αγωνία που είχε τότε επί
τρεις μήνες το ’82 που του έλεγαν ότι θα του δώσουν «διαβατήριο ελευθερίας» να
παίξει στην Κρήτη και στην Ελλάδα. Δεν το πίστευε. Μακριά από το Βουκουρέστι
και τη Ρουμανία; Αυτά δεν γίνονται ούτε στη φαντασία.

ΘΑ ΞΑΝΑΓΥΡΙΣΩ

Φεύγοντας από την Κρήτη και βλέποντας σιγά-σιγά το πλοίο να απομακρύνεται από
την Πάτρα, έσφιξε την καρδιά του και είπε: «Μια μέρα θα ξαναγυρίσω. Κοντά
στους φίλους μου. Τους ανθρώπους που αγάπησα και με αγάπησαν. Έναν κόσμο με
ανοιχτή καρδιά, ανοιχτό μυαλό, μεγάλη ψυχή, έναν κόσμο γεμάτο από καλοσύνη και
θέληση. Μ’ αυτούς θα πετύχω».

Ο κόσμος, όμως, άλλαξε. Άλλαξε και η Ελλάδα. Χάθηκε το χαμόγελο. Χάθηκε η
αισιοδοξία. Χάθηκαν οι φίλοι. Ο στρατηγός ασφαλώς τα βλέπει και τα βιώνει
καθημερινά. Και ως διπλωματούχος οικονομολόγος της Ακαδημίας Βουκουρεστίου,
αποδίδει τις αιτίες στη θρησκεία, την πολιτική, το χρήμα και την πίεση. «Αυτά
οδήγησαν τους λαούς σε αδιέξοδα και σε καταστροφές. Εγκαταλείψαμε τα πάντα και
υποταχθήκαμε στα διάφορα δολώματα. Ξεχάσαμε τον άνθρωπο. Το πνεύμα και την
ψυχή του. Μας απέμεινε, όμως, κάτι πολύ σπουδαίο. Ο Θεός! Αυτός και μόνον
αυτός μπορεί να μας χαρίσει τη γαλήνη, την ησυχία και την ειρήνη. Να γίνουμε
πάλι φίλοι. Μπορούμε και αξίζουμε».

*** Δημοκρατία. Ελευθερία. Υπάρχουν σε όλα τα λεξικά του κόσμου. Οι λαοί,
όμως, είναι ελεύθεροι; Ο κ. Ιορντανέσκου είναι κατηγορηματικός. «Δεν είμαστε
ελεύθεροι. Πιστεύουμε ότι είμαστε. Έτσι μας λένε. Συμβαίνει όμως το αντίθετο.
Εξαρτώμεθα από “κάποιους”, που μας βλέπουν και μας έχουν σαν εξαρτήματα της
μηχανής τους».

ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΟΙ

Βεβαίως, έτσι θα συνεχίσουμε να ζούμε, μοναχικά. Κλεισμένοι στον εαυτό μας και
απομονωμένοι από τις (λίγες έστω) ευχάριστες στιγμές της ζωής μας. Και τι θα
γίνει; «Επιτέλους, να σταματήσει ένα “κομμάτι” του κόσμου να εκδικείται το
άλλο. Ο Θεός μάς συγχωρεί καθημερινά, εμείς δεν μπορούμε να συγχωρέσουμε; Να
δούμε τον άλλον ως συνάνθρωπό μας κι όχι ως ζώο;».

Και οι επαναστάσεις της νεολαίας; Όπως αυτή με τα «παιδιά των λουλουδιών» της
δεκαετίας του ’60, των Μπιτλς, των Ρόλινγκ Στόουνς, των Άνιμαλς, τι έφεραν, τι
απέφεραν στους ελεύθερους και σκλαβωμένους λαούς; Πόσο τον επηρέασε;

«Με άγγιξε, όπως όλη τη νεολαία της Ρουμανίας, αλλά ήταν τόσο κλειστό το
σύστημα, που δεν μου επέτρεψε να το νιώσω με την ίδια άνεση όπως τα παιδιά της
ελεύθερης Ευρώπης. Μόνο στα ταξίδια με τη Στεάουα καταλάβαινα ότι κάτι αλλάζει
στον κόσμο», λέει ο Ιορντανέσκου. «Αυτή η έκρηξη της νεολαίας, “άνοιξε” τα
μυαλά του κόσμου, έφερε την ελπίδα, έδωσε το μήνυμα της πραγματικής φιλίας,
για έναν κόσμο καλύτερο και ευτυχισμένο. Δυστυχώς, όμως, η ελπίδα έμεινε
ελπίδα. Πολλοί πρόδωσαν πολλούς και μαζί τους προδόθηκαν χιλιάδες όνειρα του
κόσμου. Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί είναι κρίσιμη. Βαδίζουμε στο πουθενά
και χωρίς πυξίδα».

ΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ

Βενιαμίν της οικογένειας, με πατέρα σιδηροδρομικό υπάλληλο, ο Άνγκελ
Ιορντανέσκου έγινε διάσημος και απέκτησε πλούτη χάρη στο ποδόσφαιρο. Και
ευχαριστεί τον Θεό που χάρισε σ’ αυτόν και στον μεγαλύτερο αδελφό του Στέφανο
(έχει ακόμη μια αδελφή) το ταλέντο του ποδοσφαιριστή, ώστε σιγά-σιγά να μη
λείψει τίποτα από το σπίτι. Τροφή και ένδυση. Και βέβαια τη Στεάουα, που τον
αγκάλιασε και πίστεψε σ’ αυτόν. Τον Θεό ποτέ δεν τον εγκατέλειψε.

«Μαζί μου πάντα έχω μια εικόνα και δεν την αποχωρίζομαι. Δεν θέλω να με
παρεξηγήσετε, αλλά έτσι αισθάνομαι», λέει ο Ρουμάνος προπονητής. «Δεν
προέρχομαι από “τζάκι”, ο πατέρας μου ήταν στα τρένα και η μητέρα μου δεν
εργαζόταν γιατί έπρεπε κάποιος να μας φροντίσει στο σπίτι και στο σχολείο. Σε
ηλικία 11 χρόνων, πήγα στη Στεάουα, ομάδα του Στρατού. Έζησα αξέχαστα χρόνια.
Περισσότερες ώρες ήμουν στο γήπεδο παρά στο σπίτι. Όταν έγινα 17 χρόνων,
έπαιξα στη μεγάλη ομάδα. Το σχολείο δεν το άφησα. Έπαιζα μπάλα και διάβαζα.
Πήγα και στο Πανεπιστήμιο, απ’ όπου αποφοίτησα ύστερα από 5 χρόνια. Είμαι
οικονομολόγος, αλλά με κέρδισε το ποδόσφαιρο. Με τη Στεάουα κέρδισα τέσσερα
πρωταθλήματα και έξι κύπελλα. Το 1982 η Ελλάδα με αγκάλιασε και τώρα το έκανε
πάλι προσφέροντάς μου την τιμητική θέση του ομοσπονδιακού προπονητή».

Οι εποχές φυσικά για συμβόλαια και… λοιπές οικονομικές απολαβές, δύσκολες
τότε. Τα λεφτά λίγα, αλλά η τιμή που του έγινε μεγάλη. Έγινε κάποιος…

«Πραγματικά ένιωσα “κάποιος” όταν μου έγινε η τιμή να με κάνουν ανθυπολοχαγό.
Σιγά-σιγά έγινα συνταγματάρχης και στο Μουντιάλ του 1994 για την καλή
εκπροσώπηση της Ρουμανίας μού δόθηκε η υψίστη διάκριση του στρατηγού. Μη
νομίζετε ότι τα χρήματα ήταν “φοβερά”. Η αναγνώριση, όμως, του κράτους ήταν
τεράστια. Και φυσικά γι’ αυτό ευχαριστώ, για μια ακόμη φορά, την πατρίδα μου».

Τελικά, σ’ έναν κόσμο σκληρό και απάνθρωπο, μοναχικό και αποξενωμένο,
κατσούφη και σκουντούφλη, ανέραστο και μη ρομαντικό, ποια είναι τα
υποκατάστατα της ευτυχίας, της αγάπης και της εκτόνωσής του; Η απάντηση του
ομοσπονδιακού, μονολεκτική: «Το ποδόσφαιρο».

­ Γιατί;

«Στη ζωή, όλα πεθαίνουν. Όλα γκρεμίζονται. Εμείς, οι πολιτικές, τα
συστήματα, οι θεωρίες, οι πράξεις. Καθετί που αναπνέει έχει ημερομηνία λήξεως.
Μόνο το ποδόσφαιρο δεν θα πεθάνει. Ο κόσμος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτό.
Είναι το παιχνίδι του. Είναι η ζωή του. Γιατί το ποδόσφαιρο δεν κάνει
διακρίσεις. Πέρα από τη χαρά που προσφέρει, αγαπάει όλους τους ανθρώπους.
Όλους τους αγκαλιάζει. Και τα χαμίνια και τους μορφωμένους. Όλοι χωράνε… Και
οι φτωχοί και οι πλούσιοι. Ειδικότερα, τα… αλητάκια, που ανάλογα με την
εξέλιξή τους γίνονται οι καλύτεροι εκπρόσωποι της χώρας τους και παραδεκτά,
αξιοσέβαστα άτομα, στο τέλος, απ’ όλους όσους κρατούν στα χέρια τους τη γη. Αν
τώρα αυτή είναι καλή ή κακή συνήθεια των ανθρώπων, εγώ πιστεύω ότι το
ποδόσφαιρο δεν είναι ένα χόμπι, αλλά ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας. Το
σημαντικότερο ίσως, έτσι όπως διαμορφώθηκε σήμερα η παγκόσμια κοινωνία».

Ο κ. Ιορντανέσκου ενθουσιάζεται και ξεκουράζεται με την οικογένειά του.
Απογοητεύεται με τους ανθρώπους που προσπαθεί «να… φάει ο ένας τον άλλον».
Και τι σκέφτεται έπειτα από κάθε αγώνα;

«Σε τι βοήθησα εγώ για τη νίκη ή σε τι έφταιξα και χάσαμε. Η ανάλυση που θα
κάνω ίσως διαφέρει από την πραγματικότητα, αλλά πάντα καταλήγω ότι στην κρίση
των άλλων έχω μικρότερο μερτικό».

ΚΑΤΑ περιόδους διεκδικήθηκε από τον Παναθηναϊκό, τον Ολυμπιακό, την ΑΕΚ και
τον ΠΑΟΚ, επίσης θεωρήθηκε ότι είναι «άνθρωπος» του Παναθηναϊκού και του
Γιώργου Βαρδινογιάννη. Η απάντησή του: «Είναι αλήθεια ότι είχα επαφές με όλες
αυτές τις μεγάλες ομάδες, αλλά προτίμησα την Εθνική. Με τον κύριο
Βαρδινογιάννη οι σχέσεις μου είναι άριστες από παλιά και όχι τώρα. Ο πρόεδρος
του Παναθηναϊκού εκτιμάται βαθύτατα στη Ρουμανία και έχει καλές επαφές με την
κυβέρνηση, όπως και με τη Στεάουα. Άλλωστε, την πρώην ομάδα μου την έχει
βοηθήσει και την έχει φιλοξενήσει στην Ελλάδα. Όπως και μένα σε δύσκολες εποχές».

Με τη βοήθεια του Τάκη Ανδριά (δεξιά) ο Άνγκελ Ιορντανέσκου μίλησε για όλα όσα τον πονούν ή τον ευχαριστούν στον Βαγγέλη Κουκούλογλου

ΑΣΦΑΛΩΣ, ο «Άγγελος της Εθνικής» γνωρίζει πολλά για την Ελλάδα. Έχει διαβάσει
την ιστορία της και τον πολιτισμό της. Μιλάει με θαυμασμό για τους φιλοσόφους
της, αλλά και για τα πρόσωπα της ελληνική μυθολογίας και για τους σύγχρονους
Έλληνες έχει να πει:

«Είστε χαρούμενος λαός. Σας αρέσει να απολαμβάνετε έντονα κάθε στιγμή της ζωής
σας. Και το σπουδαιότερο; Δεν βγάζετε έξω από το… στομάχι σας το φαγητό και
το ποδόσφαιρο. Γενικά ο Έλληνας είναι πάντα γελαστός, πάντα ασυμβίβαστος όταν
απολαμβάνει και πολύ έξυπνος»..

Δεκατέσσερα, όμως, χρόνια μακριά από την Ελλάδα, είναι πολλά. Και μέσα στις
γενικές ανακατατάξεις, άλλαξαν πολλά. Φυσικά και στο ποδόσφαιρο. Σωστά;

«Είναι αλήθεια. Οι διαφορές είναι τεράστιες. Το επίπεδο είναι υψηλότερο. Τώρα
η Ελλάδα εκπροσωπείται με δύο ομάδες στο Τσάμπιονς Λιγκ, τον Παναθηναϊκό και
τον Ολυμπιακό, έχει αρκετούς παίκτες που αγωνίζονται στο εξωτερικό και πολλούς
ξένους παίκτες στο ελληνικό πρωτάθλημα. Ο ανταγωνισμός, λοιπόν, είναι πολύ
μεγάλος κι αυτό είναι ευχάριστο για όλους. Και ιδιαίτερα για μένα, καθώς
πιστεύω ότι με καλή συνεργασία όλων μας και με σκληρή δουλειά, μπορούμε να
πετύχουμε στον στόχο μας. Δηλαδή να παίξει η Εθνική στους τελικούς της Ευρώπης
και του Μουντιάλ».

Πιο είναι, όμως, σήμερα το ποδόσφαιρο; Ποιος είναι ο κόσμος του; Τι συμβαίνει
στον πλανήτη; Λέει ο κ. Ιορντανέσκου:

«Το ποδόσφαιρο είναι κάτι το εξειδικευμένο και όχι πάντως κάτι το αφηρημένο.
Το ποδόσφαιρο απασχολεί την πολιτική, την παγκόσμια οικονομία και τη
βιομηχανία. Οι ποδοσφαιράνθρωποι, αυτοί δηλαδή που ασχολούνται και
απασχολούνται με το ποδόσφαιρο, είναι περισσότερο εύστροφοι, πιο έξυπνοι από
τον άλλον κόσμο.

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΗ ΝΤΑΝΤΑ!

Λένε ότι οι καλοί ποδοσφαιριστές κάνουν τους καλούς προπονητές. Και ακόμη ότι
η συμμετοχή των «μαέστρων», είναι μικρότερη απ’ όσους παίζουν στην…
ορχήστρα. Διαφωνεί: «Οι καλοί παίκτες ­ λέει ­ δεν κάνουν πάντα τις καλές
ομάδες. Έχω δει καλούς ποδοσφαιριστές που χάθηκαν γιατί δεν μπόρεσαν να κάνουν
ποτέ καλή ομάδα. Και ομάδα είναι σύνολο και το σύνολο το “δένει” ο προπονητής.
Η δουλειά του είναι πολυδιάστατη και πολυσύνθετη. Να κάνει τον προπονητή, τον
διπλωμάτη, τον γιατρό, τον στρατιώτη, τον πολιτικό και πολλές φορές την… νταντά».