Διαμάχη… θερμοκηπίου

Έντονη διαμάχη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχει κάνει την εμφάνισή της
εδώ και λίγο καιρό στους διεθνείς επιστημονικούς κύκλους.

Η ΜΙΑ πλευρά βασίζεται σε «αδιάσειστες» αποδείξεις για αύξηση της παγκόσμιας
θερμοκρασίας, αλλαγή της σύστασης της ατμόσφαιρας και συχνή εμφάνιση ακραίων
καιρικών φαινομένων. Στοιχεία, όμως, τα οποία οι αντίπαλοι απορρίπτουν ως
«ανεπαρκή και αναξιόπιστα», αντιπαραθέτοντας μετρήσεις της θερμοκρασίας από
δορυφόρους, που δείχνουν πολύ χαμηλότερες τιμές.

Η θερμοκρασία του αέρα μετριέται από ένα δίκτυο εκατοντάδων σταθμών σε
ολόκληρο τον κόσμο (Παγκόσμιο Δίκτυο Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας, GAW). Οι
σταθμοί βρίσκονται μοιρασμένοι στην ξηρά (οι περισσότεροι), τη θάλασσα και σε
μετεωρολογικά μπαλόνια στον αέρα. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, υπάρχουν 30
σταθμοί επιφανείας και τρία μπαλόνια στην Αθήνα, το Ηράκλειο και το αεροδρόμιο
«Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης.

ΘΕΡΜΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ

Σύμφωνα με τις μετρήσεις των σταθμών αυτών, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει
αυξηθεί κατά 0,5 βαθμό τον τελευταίο αιώνα, τον θερμότερο στην ιστορία, από
τότε που υπάρχουν στοιχεία. Ο ρυθμός της αύξησης έχει επιταχυνθεί τα τελευταία
30 χρόνια. Μάλιστα, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Αλ
Γκορ, η δεκαετία του ’90 είναι η θερμότερη των τελευταίων 600 ετών και το 1998
είναι ο θερμότερος χρόνος από όλους.

Τα στοιχεία αυτά είναι «παραπλανητικά», απαντούν οι αμφισβητίες. Το δικό τους
επιχείρημα είναι πως οι σταθμοί επιφανείας βρίσκονται κοντά σε αστικά κέντρα,
τα οποία μεγαλώνουν διαρκώς και αποτελούν «αστικές νησίδες θερμότητας».
Επομένως, η αύξηση της θερμοκρασίας οφείλεται στο γεγονός ότι οι σταθμοί
βρίσκονται στις πόλεις, και σε καμία περίπτωση δεν είναι ενδεικτικοί των
παγκόσμιων τιμών. Άλλωστε, όπως υποστηρίζουν, ελάχιστοι είναι οι σταθμοί που
βρίσκονται στη θάλασσα, η οποία όμως καταλαμβάνει το 75% της συνολικής έκτασης
του πλανήτη.

Αντίθετα, οι μετρήσεις των δορυφόρων είναι αυτές «που λένε την αλήθεια». Οι
δορυφόροι ανήκουν στην Αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (ΝΟΑΑ) και
μετρούν τη θερμοκρασία στο κατώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας, σε ύψος χαμηλότερο
των πέντε χιλιομέτρων. Αυτές οι μετρήσεις, λοιπόν, δεν δείχνουν αύξηση της
θερμοκρασίας και δεν συμφωνούν καθόλου με τα δεδομένα των σταθμών επιφανείας,
μέθοδο «ξεπερασμένη», όπως την αποκαλούν.

ΤΑ ΕΙΔΙΚΑ ΜΠΑΛΟΝΙΑ

Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι, λένε οι επιστήμονες οι οποίοι θεωρούν
αδιάψευστα τα στοιχεία που «αποδεικνύουν» την ύπαρξη του φαινομένου του
θερμοκηπίου. Τα επιχειρήματα της πλευράς αυτής αναλύει ο κ. Χρήστος Ζερεφός,
διευθυντής στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας και στο Παγκόσμιο Κέντρο
Χαρτογράφησης του Όζοντος στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης: Οι
σταθμοί επιφανείας που βρίσκονται κοντά σε πόλεις είναι λιγότεροι από τους
μισούς. Οι υπόλοιποι βρίσκονται σε στρατηγικά σημεία στους ωκεανούς, σε νησιά
στη μέση της θάλασσας και σε μέρη απομακρυσμένα, όπως η Αρκτική και η
Ανταρκτική. Ταυτόχρονα, στο δίκτυο μετρήσεων συμπεριλαμβάνονται και
περισσότερα από 200 ειδικά μπαλόνια. Όλα αυτά μετρούν τη θερμοκρασία από την
επιφάνεια της Γης μέχρι το ύψος των 30 χιλιομέτρων. «Τα στοιχεία όλων των
μετρήσεων συμφωνούν απόλυτα μεταξύ τους, δείχνοντας μία σαφή άνοδο της μέσης
παγκόσμιας θερμοκρασίας τον τελευταίο αιώνα, και μάλιστα με ρυθμό
επιταχυνόμενο τα τελευταία 30 χρόνια».

Η ΑΥΞΗΣΗ της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας πάντως δεν είναι το κύριο
αποδεικτικό στοιχείο του σχηματισμού του φαινομένου του θερμοκηπίου, σύμφωνα
με τους θιασώτες της θεωρίας. Τα σημαντικότερα γεγονότα είναι η αλλαγή της
σύστασης της ατμόσφαιρας, η αύξηση της συχνότητας των ακραίων καιρικών
φαινομένων τα τελευταία 30 χρόνια, η ψύξη της στρατόσφαιρας, ιδίως στις
πολικές περιοχές όπου βρίσκεται η τρύπα του όζοντος, καθώς και οι συνεχείς
καταρρίψεις του ρεκόρ της θερμότερης χρονιάς στην ιστορία, που σημειώνονται
στη δεκαετία του ’90.

«Η σύσταση της ατμόσφαιρας έχει επίσης αλλάξει πολύ στα 30 τελευταία χρόνια»,
λέει ο κ. Χρήστος Ζερεφός. Συγκεκριμένα, έχουν αυξηθεί το διοξείδιο του
άνθρακα στην ατμόσφαιρα κατά 0,5% τον χρόνο, καθώς και τα υπόλοιπα θερμοκηπικά
αέρια: μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου με ρυθμό 1% τον χρόνο, και με
βραδύτερο ρυθμό το βλαβερό όζον.

Ταυτόχρονα, τα υποκατάστατα των χλωροφθορανθράκων είναι εξίσου ισχυρά
θερμοκηπικά αέρια. Χρησιμοποιούνται αντί για χλωροφθοράνθρακες, όταν
αποδείχθηκε πως αυτοί καταστρέφουν το στρώμα του όζοντος, όμως τα ίδια
εντείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Λόγω της αλλαγής της σύστασης της
ατμόσφαιρας, θερμαίνεται το τμήμα της ατμόσφαιρας στο οποίο ζούμε ­ η
τροπόσφαιρα ­ και ψύχεται το ανώτερο στρώμα, η στρατόσφαιρα.

Οι μεταβολές αυτές αυξάνουν την οξειδωτική ικανότητα της ατμόσφαιρας με
σοβαρότατες μακροχρόνιες επιπτώσεις σε όλα τα οικοσυστήματα. Για παράδειγμα,
«μειώνεται η φωτοσυνθετική ικανότητα των φυτών, αυξάνεται η υπεριώδης Β
ακτινοβολία λόγω της αραίωσης του όζοντος, τα φυτά ελέγχουν λιγότερο τα
επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και πολλά άλλα»,
επισημαίνει ο Έλληνας καθηγητής.