ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα του οίκου μας

Η εγκλημοτολογία ­ μαζί με τις άλλες επιστήμες ­ οδεύει προς τον 21ο αιώνα
αρκετά σαστισμένη. Στο ερώτημα «ποιος ή τι γεννάει το έγκλημα;» η θεωρία έχει
απαντήσει με διαφορετικές ­ και συχνά αλληλοσυγκρουόμενες ­ εκδοχές.

«Η κοινωνία του 19ου αιώνα θα περιοριστεί σε κατασταλτικές ή
φιλανθρωπικές πρακτικές που απορροφούν το έγκλημα, ώστε να
μειωθεί η απόκλιση ανάμεσα στην πραγματικότητα που βιώνει η
κοινωνία και στην ιδέα που έχει για τον εαυτό της»

Jean de Maillard, «Εγκλήματα και νόμοι»

Χωρίς να χάνεται «η ιστορική εγκληματολογική μνήμη» είναι γνωστό ότι οι
ερευνητές επηρεάζονται πολύ από άλλες παραμέτρους (πολιτική κατάσταση,
κοινωνικά φαινόμενα, πολιτιστικές αλλαγές) και επιχειρούν να προσαρμόσουν την
εγκληματολογική θεωρία στην (πολύμορφη και πολύσημη) πραγματικότητα.

Η «εγκληματολογική αλήθεια» πνίγεται μέσα στα reality shows, ασφυκτιά από τις
correct συνταγές ζωής, παγιδεύεται σε στερεότυπα και κυρίως κινδυνεύει να
πεθάνει (μάλλον αυτοχειριαζόμενη) λόγω αδυναμίας προσαρμογής στα τεχνολογικά /
θεσμικά / κοινωνικά καινούργια δεδομένα.

Οι δεσποτισμοί και ντετερμινισμοί επανακάμπτουν όχι μέσω των φρενιάτρων ή των
ριζοσπαστών, αλλά διά των βιοτεχνολόγων, των biocrates.

Τα μεγάλα αφηγήματα τελείωσαν και τη θέση τους κατέλαβαν τα μεγάλα πειράματα.
Τα σύμβολα, οι μύθοι και οι αλληγορίες, ακόμα και οι στατιστικές και οι
θνησιγενείς θεωρίες υποχώρησαν μπροστά στο DNA, στον βιονικό άνθρωπο, στον
άνθρωπο-πληκτρολόγιο, στον «τέλειο άνθρωπο» (που δεν έχει προγραμματιστεί να εγκληματεί).

Ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, οι κοινωνικοί αποκλεισμοί, ο killer kapitalismus, οι
serial και mass murderers, οι hate criminals διαμορφώνουν από την άλλη πλευρά
το δικό τους πλαίσιο δράσης. Προκλήσεις για ποιους άραγε;

* Κάθε κοινωνία έχει τους εγκληματίες που της αξίζουν. Έχει όμως και τους
εγκληματολόγους που χρειάζεται;

Στην Ελλάδα έχουμε ευτυχήσει να αντλούμε εγκληματολογική σκέψη τόσο από τους
ποινικολόγους (βλ. μ.ά. Γ.Α. Μαγκάκη, Ν. Ανδρουλάκη, Δ. Σπινέλλη, Ι.
Μανωλεδάκη, Ν. Παρασκευόπουλο) όσο και από τους δικαστικούς λειτουργούς (βλ.
μ.ά. Λ. Καράμπελα, Π. Κακκαλή, Γ. Σταθέα). Διαθέτουμε ισχυρά ονόματα στο
εξωτερικό (βλ. μ.ά. Δ. Καλογερόπουλο, Ευγ. Τριβιζά, Αγλ. Τσήτσουρα) αλλά και
εξέχουσες προσωπικότητες με διεθνή προβολή στο εσωτερικό (βλ. μ.ά. Αλ.
Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου, Στ. Αλεξιάδη, Κ. Σπινέλλη, Ν. Κουράκη, Ι.
Φαρσεδάκη, Φ. Τσαλίκογλου, Α. Μαγγανά).

Και το κυριότερο, παράγουμε μια νέα γενιά εγκληματολόγων, προικισμένων αλλά
και ιδιαίτερα κινητοποιημένων σε σχέση με τα νέα προβλήματα αλλά και τις νέες
δυνατότητες που δημιουργούν η Ευρωπαϊκή Ένωση, η παγκοσμιοποίηση, ακόμα και το
2004. (Οι περισσότεροι «μαθητές» των παλαιότερων ή συνεχιστές της ομάδας του
ΕΚΚΕ που είχε δημιουργήσει ο αείμνηστος καθηγητής Ηλίας Δασκαλάκης).

* Η Πολιτεία και οι ειδικοί πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες. Μεταξύ αυτών προέχουν:

1 Η ίδρυση ­ επιτέλους ­ ενός Τμήματος Εγκληματολογίας και
Αντεγκληματικής Πολιτικής σε κεντρικό Πανεπιστήμιο (π.χ. Πάντειον ή
Χαροκόπειον), ώστε οι παλιοί και οι νέοι εγκληματολόγοι να στεγαστούν σ’
ενιαίο και ανεξάρτητο επιστημονικό / ερευνητικό χώρο.

2 Η συγκρότηση Συλλόγου Ελλήνων Εγκληματολόγων ως forum ανταλλαγής
απόψεων και προβολής / προώθησης διεκδικήσεων, ώστε ο ρόλος και η λειτουργία
των εγκληματολόγων στους θεσμούς να ενισχυθεί και η παρουσία / έκφραση απόψεών
τους στα ΜΜΕ ν’ αποκτήσει και βάθος.

3 Η πειραματική παρέμβαση στις τοπικές κοινωνίες με νέες πρωτοβουλίες
πρόληψης / επανένταξης (όπως π.χ. ο Δημοτικός Κοινωνικός Φορέας Δήμου
Καλαμάτας, το Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Δήμων Γλυφάδας / Αργυρούπολης /
Αλίμου / Ελληνικού, το Πρόγραμμα Κοινωνικής Παρέμβασης Παντείου Πανεπιστημίου,
ΕΙΝ και Δήμου Καλλιθέας κ.ο.κ.).

4 Η αναβάθμιση του Κεντρικού Επιστημονικού Συμβουλίου Φυλακών (ΚΕΣΦ)
σε εθνικό γνωμοδοτικό όργανο αντεγκληματικής πολιτικής.

5 Η δημιουργία ενός Διεθνούς ή Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Ινστιτούτου
αξιολόγησης των εγκληματολογικών δεδομένων, καθώς και ενός Κέντρου Υποστήριξης
Θυματοποιημένων Γυναικών και η χρηματοδότηση των Εγκληματολογικών Εργαστηρίων.

* Τι είναι τελικά ο εγκληματολόγος; Ένας φιλόσοφος που εισάγει τον ανθρωπισμό
στους ποινικούς κώδικες; Μήπως ένας ακροβάτης που ισορροπεί ανάμεσα στο
«γιατί» και στο «όχι πια»; Μήπως ο καλός ντετέκτιβ των φιλμ νουάρ που δεν
παρασύρεται από τους ορθολογιστές, τους συντηρητικούς, τους δεσποτικούς, τους
ιεροεξεταστές; Μήπως ο πραγματιστής που έχει μάθει να λύνει προβλήματα και όχι
να ενδιαφέρεται για την αλήθεια; Γραφειοκράτης ή παρεμβαίνων στις ανθρώπινες
και κοινωνικές σχέσεις; Ψυχ-αναλυτής των οριακών στιγμών του
ανθρώπου-εγκληματία ή ψύχ-ρ-αιμος αναλυτής των δεδομένων του Η/Υ;
Αντι-εξουσιαστής ή επιστημονικό δεκανίκι των μηχανισμών καταστολής; Showman
των ΜΜΕ ή χειριστής της δεοντολογίας μιας News Making Criminology; Δύσκολα
ερωτήματα. Ένα είναι βέβαιο. Οι εγκληματολόγοι οφείλουν να συνεχίσουν να
μελετούν Ουγκό, Ντοστογιέφσκι, Ντίκενς, Καμί, καθώς η μετα-ανθρώπινη (post
human) εποχή και η ανα-κατασκευή του ανθρώπου (κλωνοποίηση) χρειάζεται μια
βιο(εγκληματο)ηθική κατανόησης, αλληλεγγύης και συγγνώμης που ­ ίσως ­ μόνοι
αυτοί μπορούν να δια-χειριστούν.