ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η πόλη του μέλλοντος

Ζωντανοί οργανισμοί με τον δικό τους μεταβολισμό, με οικολογικά σπίτια, πολύ
πράσινο και καθόλου αιρ-κοντίσιον: ιδού το όραμα του Ρίτσαρντ Ρότζερς για τις
πόλεις του μέλλοντος.

Τερατώδης μεγαλούπολη. Νιόπαντρα ζευγάρια στο Κάιρο ποζάρουν με φόντο τους ουρανοξύστες

ΠΟΛΗ του Μεξικού και Σανγκάη. Λος Άντζελες, Κάιρο και Αθήνα, κυρίως Αθήνα,
πόλη δύσκολη, πόλη αφόρητη, πόλη του νέφους, της κυκλοφοριακής συμφόρησης και
τώρα των πυρκαγιών. Ο βρετανός αρχιτέκτονας Ρίτσαρντ Ρότζερς, που είχε την
τύχη να γεννηθεί στη Φλωρεντία, δεν έχει καμιά αμφιβολία: καθόμαστε πάνω σ’
ένα βαρέλι με εκρηκτική ύλη. Το βαρέλι είναι ο ίδιος ο πλανήτης μας, ένας
πλανήτης που γνωρίζει τη μόλυνση και την υπερθέρμανση, ένας πλανήτης με
δεκάδες απάνθρωπες μεγαλουπόλεις όπου δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε άθλιες
συνθήκες. Πότε θα εξεγερθούν αυτοί οι άνθρωποι; Πότε θα εκραγούν τα γκέτο και
οι παραγκουπόλεις του Τρίτου Κόσμου και με τι συνέπειες;

Στο βιβλίο του «Πόλεις για ένα μικρό πλανήτη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από
τις εκδόσεις Faber & Faber, ο Ρότζερς περιγράφει εφιαλτικές καταστάσεις. Ο
μισός πληθυσμός της Γης ζει σήμερα στις πόλεις και τα επόμενα τριάντα χρόνια
άλλα δύο δισεκατομμύρια ψυχές θα μετακομίσουν στις τερατώδεις μεγαλουπόλεις
του Τρίτου Κόσμου. Πενήντα επτά πόλεις, από τις οποίες οι 44 βρίσκονται στον
αναπτυσσόμενο κόσμο, έχουν ξεπεράσει τα πέντε εκατομμύρια κατοίκους.
Παράλληλα, πολλαπλασιάζονται και οι μη-πόλεις: το Λος Άντζελες, για
παράδειγμα, όπου οι απόβλητοι ζουν δίπλα στις αυστηρά φρουρούμενες περιοχές
των πλουσίων. Ή το Χιούστον, όπου έχει κατασκευαστεί ένα δίκτυο υπόγειων και
αυστηρά ιδιωτικών δρόμων.

Σ’ αυτούς τους ναούς του χρήματος και των διακρίσεων που καταστρέφουν κάθε
έννοια συνείδησης του πολίτη, ο Ρότζερς αντιπαραθέτει τη δική του ιδέα μιας
πόλης οικολογικής και πολύκεντρης. Μιας πόλης που δεν θα είναι πια χωρισμένη
σε ζώνες, αλλά που οι κατοικίες, τα γραφεία και τα εργοστάσια θα αποτελούν
έναν ενιαίο χώρο. Οι πράσινοι χώροι θα είναι άφθονοι, οι πηγές ενέργειας
φυσικές, ενώ θα γίνεται ανακύκλωση των απορριμμάτων και των χρησιμοποιημένων
υδάτων. Με λίγα λόγια, θα είναι μια πόλη σχεδιασμένη για τους κατοίκους της.

Ο αρχιτέκτονας δεν μιλάει στον αέρα. Το νέο Δικαστήριο του Μπορντώ, που
σχεδίασε ο ίδιος, βασίζεται σ’ ένα σύστημα θέρμανσης και ψύξης που αξιοποιεί
τον αέρα, τον ήλιο και το νερό. Η πόλη όμως που θεωρεί το χαρακτηριστικότερο
παράδειγμα της «πολιτιστικής επανάστασης» που οραματίζεται είναι το Λονδίνο.
Στην πόλη αυτή, που η Μάργκαρετ Θάτσερ είχε παραδώσει στους κτηματομεσίτες με
αποτέλεσμα ένα στα επτά παιδιά να υποφέρει σήμερα από άσθμα, αλλάζουν τα
πάντα. Αντί για εμπορικά κέντρα, σχεδιάζονται πλέον μεγάλοι δημόσιοι χώροι.
Στο Γκρήνουιτς, το οποίο έχει αναλάβει ο σουηδός αρχιτέκτονας Ραλφ Έρσκιν, τα
σπίτια θα είναι στο μέλλον από ξύλο και ατσάλι.

Γιατί η αρχιτεκτονική, λέει ο Ρότζερς στη «Στάμπα», δεν είναι μοντέρνα αν δεν
λαμβάνει υπόψη τα κοινωνικά προβλήματα και δεν προωθεί τις έννοιες της ένταξης
και του διαλόγου.