Τα κριτήρια για τα Βραβεία Ωνάση

Ο Πόεδρος του «Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» κ. Στέλιος Α.
Παπαδημητρίου, με επιστολή του προς «ΤΑ ΝΕΑ» απαντά στα σχόλια του Γιώργου
Σκούρτη, από τη στήλη «Το πνεύμα του τόνου» («ΤΑ ΝΕΑ», φύλλο 27ης Ιουλίου
1988) για τα φετινά Βραβεία Ωνάση. Διευκρινίζει ο κ. Παπαδημητρίου:

1 Είναι ορθή η δήλωση του συντάκτου του άρθρου ότι το Ίδρυμα δεν
ευθύνεται για την τελική επιλογή των βραβευθέντων έργων. Όμως το Ίδρυμα
ευθύνεται για τη διοργάνωση του διαγωνισμού και για την επιλογή των κριτών που
επέλεξαν τα βραβευθέντα έργα.

2 Έχω τη βεβαιότητα ότι το Ίδρυμα και οι εκ των κριτών ομοεθνείς μας,
με μεγάλη χαρά και υπερηφάνεια θα επέλεγαν για βράβευση Έλληνες συγγραφείς.
Δεν αποδέχομαι τον ισχυρισμό της συνωμοσίας εις βάρος των συμπατριωτών μας ή
την κατηγορία του αρνητικού σωβινισμού.

3 Τα κριτήρια ενός διεθνούς διαγωνισμού είναι διαφορετικά από τα
κριτήρια ενός εθνικού διαγωνισμού. Ό, τι είναι για την Ελλάδα ενδιαφέρον, δεν
είναι απαραιτήτως ενδιαφέρον ή κατανοητό για άλλους λαούς. Το δεσπόζον
κριτήριο είναι η καταλληλότης του έργου για «διεθνή» παραγωγή του έργου.

4 Η επιλογή ήταν μια δαπανηρή, χρονοβόρα και κοπιαστική εργασία που
έγινε από πολλούς. Η μεγίστη πλειονότης τους επελέγη για λόγους που αφορούν
την επαγγελματική ενασχόλησή τους με το θέατρο (θεατρικοί κριτικοί,
σκηνοθέτες, ηθοποιοί κ.λπ.). Ένας μόνο υπήρξε θεατρικός συγγραφεύς και αυτός
δεν υπέβαλε έργο.

5 Το πρώτο βραβείο απενεμήθη κατόπιν πολλαπλών «μυστικών» ψηφοφοριών,
σχεδόν «παμψηφεί» και επροτάθη ομόφωνα από τις τρεις διαφορετικές επιτροπές.
Τα επόμενα επελέγησαν με σχετική πλειοψηφία. Ο μεγάλος αριθμός των κριτών
εξασφάλιζε το αδέκαστο της κρίσεως.

6 Τα μέλη των επιτροπών, εκτός των δευτεροβαθμίων για τα έργα που
εγράφησαν σε ξένη γλώσσα, ήσαν όλα ελληνικής καταγωγής κατόπιν αποφάσεως του
Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος, που ελήφθη το έτος 1993, τα Βραβεία να
απονέμονται από κριτές ελληνικής καταγωγής.

7 Το θέμα του «ψευδωνύμου» μάς επροβλημάτισε. Ένα από τα σοβαρά
μειονεκτήματά του είναι η αδυναμία εγκαίρου ελέγχου της πατρότητος και της
αυθεντικότητος του έργου, καθώς και ενθάρρυνση υποβολής πολλών έργων από
άσχετους και αδοκίμους με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις για το Ίδρυμα
(μετάφραση, κρίση κ.λπ.). Γι’ αυτό ζητούνται κάποια εχέγγυα σοβαρότητος που
όμως, οδηγούν εις την αποκάλυψη της ταυτότητος του συγγραφέως. Πλεονέκτημά του
είναι η αποφυγή επηρεασμού κριτών από το «όνομα», δυσμενώς ή ευμενώς,
συνηθέστερα δε ευμενώς για τους φτασμένους. Η αποφυγή γνωστοποιήσεως σε ευρύ
κύκλο του δυσμενούς αποτελέσματος της κρίσεως προκειμένου περί δοκίμου
συγγραφέως, είναι μειονέκτημα που μπορεί να είναι απαγορευτικό για την υποβολή
έργων από διακεκριμένους συγγραφείς. Η απόφαση επομένως γι’ αυτό μάς
προβληματίζει και θα μας προβληματίζει.

8 Το Ίδρυμα, σαν θέμα αρχής, δεν παρενέβη στις κρίσεις των επιτροπών.
Έχοντας συνειδητοποιήσει την ευαισθησία γύρω από το θέμα των ελληνικών έργων,
απεφάσισε να υποβάλει «όλα» τα ελληνικά έργα που είχαν απορριφθεί από τη
δευτεροβάθμια επιτροπή σε νέα κρίση.

9 Συγχρόνως, το Ίδρυμα απεφάσισε να θέσει στη διάθεση όλων των μελών
της τριτοβάθμιας επιτροπής όλα ανεξαιρέτως τα έργα, απορριφθέντα και μη,
ελληνικά και μη, και επέτρεψε να κριθούν ξανά από την τριτοβάθμια επιτροπή
όποια έργα θα επροτείνοντο από δύο τουλάχιστον μέλη τη τριτοβάθμιας επιτροπής
για επανεξέταση. Επροτάθησαν μόνο δύο τέτοια. Ένα ήταν ελληνικό. Επροτάθη από
το μόνο μέλος τη τριτοβάθμιας επιτροπής που κατά σύμπτωση ήταν συγγραφεύς.

10 Εν κατακλείδι, το Ίδρυμα διαπιστώνει ότι δεν αντελήφθη τάσεις
διακρίσεως κατά των ελληνικών έργων. Όλες οι επιτροπές εργάσθηκαν φιλότιμα για
την επιτυχία ενός «διεθνούς» θεσμού που φιλοδοξούμε να τιμήσει την Ελλάδα. Τα
απονεμηθέντα βραβεία ήσαν διαφορετικής εθνικής προελεύσεως. Ινδικής,
φιλιππινέζικης, αμερικανικής, ουγγρικής, βραζιλιανής, ελληνικής.

Χαρά μας θα είναι στον επόμενο διαγωνισμό να επιτύχουν τις πρώτες διακρίσεις
και ελληνικά έργα. Τα ονόματα όλων των μελών των κριτικών επιτροπών θα
ανακοινωθούν εντός του πρώτου εξαμήνου του έτους 1999, εφόσον οι ίδιοι
συναινέσουν σ’ αυτό. Αυτό είναι δίκαιο αίτημα των κρινομένων, αλλά δεν γνωρίζω
εάν είναι δίκαιο και για τους κριτές. Ευχόμεθα καλή επιτυχία σε όσους θα
θελήσουν να συμμετάσχουν σ’ έναν διεθνή διαγωνιστικό θεσμό που προσπαθούμε να
αναστήσουμε. Μπορεί να μην είναι τέλειος (και δεν είναι), μπορεί οι κριτές να
μην είναι τέλειοι ή οι σπουδαιότεροι του κόσμου (στη συγκεκριμένη περίπτωση
ήσαν όλοι αξιοθαύμαστοι), όμως η προστασία του θεσμού προέχει και ασφαλώς όταν
ομιλούμε για διεθνή διαγωνισμό, εννοούμε «διεθνή».