ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κ(ο)υνήματα πωλητών

Όσο κι αν ψάχνω δεν μπορώ να βρω άλλην εξήγηση. Είναι φανερό. Μας θεωρούν (και
μας συμπεριφέρονται σαν) άγριους, ιθαγενείς, ιδιώτες (εκ του idiot, δηλαδή βλάκες).

Άνευ του διαφορισμού ­ όστις απαιτεί ρητώς και ευφυείς και
βλάκας ­ δεν υπάρχει κοινωνία. Ε. Λεμπέση, Η
τεράστια σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω.

ΣΤΟ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΕΝΟ τους μυαλό μία είναι η κυρίαρχη διαφορά/διάκριση: οι
πολιτικώς (συγ)κοινωνούντες ευφυείς και οι πολιτικώς ιδιωτεύοντες βλάκες. Οι
πρώτοι συγκροτούν ενώσεις, ομίλους, λέσχες, lobbies, μοιράζουν την εξουσία, τα
έργα, τα «πακέτα», καθορίζουν το ορθόν, το πρέπον, το (νέο)αριστερό, διακινούν
πολιτική επιρροή και προστασία, μαγειρεύουν το μέλλον μας (με «κουκιά» και με
«φρέσκο αέρα»).

Οι δεύτεροι θέλουν να ζουν και να σκέφτονται ως «αριστεροί» και δεν συμφωνούν
με τα κεντροαριστερά σκευάσματα. Ιδιωτεύουν όχι ως ιδιώτες αλλά ως αρνούμενοι
να εν-ταχθούν στον διαβρωμένο και συνένοχο δημόσιο βίο.

Οι πρώτοι (ανά)ζητούν και (προς)καλούν κοινό, προωθούν τις καλές σχέσεις με
πρόσωπα και πράγματα, προβάλλουν το σημερινό πρόσωπό τους (καθώς το χθεσινό
δεν είναι πάντοτε πλήρως γνωστό), κομπορρημονούν.

Οι δεύτεροι δεν χρειάζονται παραμορφωτικούς καθρέφτες ή κίτρινες οθόνες για να
κοροϊδέψουν τον πλαϊνό τους, αφού πιστεύουν ότι μόνον αν όλοι οι άνθρωποι
αισθανθούν συνάνθρωποι υπάρχει ελπίς.

Οι πρώτοι έχουν και εξυπηρετούν συμφέροντα (πίσω από τις διακηρύξεις για
αγοραίο σοσιαλισμό ή για καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο). Οι δεύτεροι δεν
είναι ανταλλάξιμοι με κουπόνια εξουσίας, διορισμού ή δημοσίων σχέσεων.

Η μαγική συνταγή των πρώτων. Πέντε – δέκα κατέχοντες κυβερνητικές θέσεις και
έχοντες κονέξια με «φίλους» φτιάχνουν «μια κίνηση ενεργών πολιτών»,
προβληματίζονται (τάχα) για την πορεία των πολιτικών μας πραγμάτων (για τα
οποία εν μέρει ευθύνονται και προσωπικώς), μιλάνε με σκεπτικισμό για το μέλλον
της Ελλάδας (λες και ήρθαν χθες από άλλο γαλαξία) και ξεκινούν σειρά ομιλιών
όπου οι «ευαισθητοποιημένοι» υπουργοί και πάσης φύσεως σύμβουλοι αναλύουν το
κυβερνητικό πρόγραμμα.

Τώρα γιατί αυτή η προπαγάνδα, η γκρίζα πολιτική διαφήμιση χαρακτηρίζεται
εκδήλωση της «κοινωνίας των πολιτών», είναι απορίας άξιον.

Οι αφελείς πολίτες συνιστούν το ζητούμενο άλλοθι, οι φανφαρόνικα προσερχόμενοι
παράγοντες και οι αριβίστες επωφελούνται της (νέας) ευκαιρίας για συναλλαγές,
οι περισσότεροι πολιτικοί βρίσκουν πεδίο λαμπρό για να μιλάνε μόνοι τους επί
3ωρο (και ν’ απαντάνε άλλη μία ώρα ­ συνήθως υπεκφεύγοντας ­ επί των ερωτήσεων
ουσίας που τους υποβάλλουν έγκριτοι δημοσιογράφοι και διανοητές) και η μηχανή
καλά κρατεί. Ακόμη κι αν δεν κόβει μονέδα, είναι σίγουρο ότι πουλάει
παραγοντισμό και όνειρα (για μια θέση, ένα ρουσφέτι, ένα θυρωρείο στο σύστημα
εξουσίας «των κινηματιών»).

Πωλούν, μόνο-πωλούν, αγοράζουν, εξ-αγοράζουν. Απορροφούν κραδασμούς και
μετατρέπουν τις καταγγελίες σε παράπονα. Όλα μπορούν να διευθετηθούν. Όλα
μπορούν να διευκρινισθούν. Αρκεί να δεχθείς την πρόσκληση και να πας να σε
δουν και να τους ακούσεις. Ανούσιος διάλογος με ρεαλιστές υπηκόους και όχι με
«εξεγερμένους» (ρομαντικά ή κοινωνικά) πολίτες.

Αδιάφορη πολυλογία πεπεισμένων (για την ευφυΐα και το απόλυτο δίκιο τους)
υποτακτικών της (κάθε) εξουσίας.

Ανάμεσά τους και μερικοί ειλικρινείς που χάνονται στον σωρό.

Η κοινωνία των πολιτών, και όχι βέβαια οι κοινό(α)νίες των (μικρό)πωλητών,
έχει ιστορικά ταυτισθεί με «αντί-στάσεις».

Χωρίς να έχουν πάντοτε επαναστατικό σκοπό οι μετέχοντες σε παρόμοια κινήματα
μη κυβερνητικού χαρακτήρα, προέβαλλαν νέα ­ για την εποχή τους ­ αιτήματα,
αποτελούσαν αντίβαρο στην κρατούσα τάξη πραγμάτων. Ουδέποτε «η κοινωνία των
πολιτών» λειτούργησε ως δεκανίκι του κράτους, ως καλός αγωγός ροής της
τρέχουσας ιδεολογίας (π.χ. παγκοσμιοποίηση, μονόδρομοι), ως πρόσχημα
εξοστρακισμού των αντιφρονούντων. Οι ελεύθερες και αυτόνομες οργανώσεις των
πολιτών αντισταθμίζουν, ισορροπούν, συγκρατούν, δεν επιτρέπουν στον οικονομικό
παράγοντα να εκμηδενίσει τον κοινωνικό, δεν αποδέχονται «αφεντικά». Τα
μορφώματα στα οποία αναφέρομαι κάνουν ακριβώς το αντίθετο. Καλούν τον «ενεργό
πολίτη» σε παθητικότητα, σε προσαρμογή, σε υιοθέτηση των χρήσιμων αξιών, σε
αποδοχή των δομών και θεσμών εξουσίας, των διευθυντηρίων. Κινούνται από νήματα
και κινούν αχυρανθρώπους. Είπαμε ότι είμαστε βλάκες επειδή δεν κλέβουμε,
βλάκες επειδή δεν πουλιόμαστε, βλάκες επειδή αρνούμαστε τον συμφυρμό και τον
νέο-νεποτισμό τους. Βλάκες μεν, ανεξάρτητοι κι ελεύθεροι άνθρωποι δε. Μήπως
τελικά αυτό λείπει απ’ την Ελλάδα; Ένα γνήσιο Κίνημα αδέσμευτων βλακών;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών.