Σπύρος Φωκάς Το μίσησα το Χόλιγουντ

Λεπτό ­ αδιόρατο ­ χιούμορ. Δυνατοί αιφνίδιοι θυμοί που αντέχουν όσο μια
αστραπή. Κι ύστερα από καρδιάς γέλιο ­ καθαρό, τρανταχτό, γέλιο οικειότητας…
Αναδιπλώνεται στον δερμάτινο καναπέ με μια υπέροχη νωχέλεια. Βολτάρει στο
σαλόνι με τις σπάνιες εικόνες, το ξύλινο γλυπτό του Αγίου Φραγκίσκου, τα
σκαλιστά έπιπλα-αντίκες και το εύθραυστο παλαιό χαλί που φοβάται μην
καταστραφεί και δεν το δίνει για καθάρισμα… Και όλο αδημονεί και
μπαινοβγαίνει στην κουζίνα που μόλις προχθές, μου εκμυστηρεύεται ­ γελώντας
πάλι ­, την… πυρπόλησε (με ένα ξεχασμένο τηγάνι λάδι), μόλις εχθές πέρασε ο
ελαιοχρωματιστής και άφησε εκατομμύρια κόκκους σκόνης και μόλις σήμερα εκείνος
αγωνίζεται να φτιάξει τον καφέ που υποσχέθηκε, καθαρίζοντας με… νέφτι απ’
τις μπογιές το μπρίκι!

Προτού γνωρίσω τον Σπύρο Φωκά «γνώρισα» την αγωνία του για τον πρωινό
ελληνικό (κι όχι τουρκικό) καφέ. Τελικά ο καφές είχε… κόκαλα. Τον ήπιαμε
ύστερα από δύο ωρών κουβεντολόι και αδιάκοπο πηγαινέλα στην κουζίνα ­ επέμενε
να μυρίζει το μπρίκι από το νέφτι και όλο το έβραζε με νερό και…
απορρυπαντικό. Βλέπετε, διαθέτει μόνο ένα μπρίκι ­ το δεύτερο είναι πολυτέλεια!

ΑΝ ΕΙΧΕ ένα παιδί… θα δραπέτευε μαζί του στις Ινδίες. Θα έβρισκε έναν
δάσκαλο γκουρού και θα του έλεγε: «Πάρτο και δίδαξε τις αλήθειες της ζωής».
Γιατί οι δικές του αλήθειες, «δεν είναι δα και τόσο τεράστιες. Τις αναζήτησα
και τις βρήκα μόνος βέβαια, αλλά εν έτει… 1640 ­ τόσο παλαιός είμαι! Αλλά
σήμερα… Σήμερα η “υπόθεση αλήθεια” είναι διάτρητη. Εμείς είχαμε έναν Μάη του
’68, είχαμε δικούς μας Μάηδες, ήρθαμε από έναν πόλεμο, ζήσαμε έναν εμφύλιο,
μπήκαμε σε μια τεράστια περιπέτεια, κάτι δώσαμε, κάτι πήραμε, κάτι
διδαχθήκαμε, κάτι διδάξαμε, κάτι μάθαμε…».

Μακαρίζει τον εαυτό του που δεν έχει παιδί ­ ήταν συνειδητή επιλογή και ποτέ
δεν μετάνιωσε: «Βλέπω τα σημερινά παιδιά και αλαφιάζομαι. Κάποια χαπακώνονται,
κάποια αυτοκτονούν και κάποια άλλα… τσιφτετελιάζονται στα “ελληνάδικα”. Αυτή
η υπέροχη νέα γενιά, δεν έχει όνειρο, δεν έχει όραμα, δεν έχει από κάπου να κρατηθεί…».

Η Ελλάδα που κάποτε ήξερε ευτελίστηκε, περιέπεσε σε κατάντια. Και η κατάντια,
«δεν είναι, δυστυχώς, μια κρίση που περνάει. Παραμένει πάντα κατάντια. Πέστε
μου, ποια Ελλάδα θα επιχειρήσουν να αναστηλώσουν αυτά τα δυστυχισμένα παιδιά;
Αφού η πολιτική ­ και οι πολιτικοί ­ απογύμνωσαν τις τελευταίες τους ελπίδες!
Στην Ελλάδα του “τώρα” δεν υπάρχει όνειρο ­ μονάχα κραυγές και φόβος. Φόβος να
κυκλοφορήσεις τη νύχτα, φόβος να εμπιστευθείς τον διπλανό σου, φόβος να είσαι αληθινός…».

ΤΟ ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ

Μετράει πέντε έτη η επιστροφή του. Γύρισε, λέει, ύστερα από ένα μακρύ 25ετές
ταξίδι στα κινηματογραφικά στούντιο της Ρώμης και του Χόλιγουντ κι όλα τα
βρήκε αλλαγμένα. Την Ιταλία τη λάτρεψε. Το Χόλιγουντ το μίσησε: «Δεν το
άντεξα, μου είναι μισητό. Μια ετοιμόρροπη πολιτεία που στηρίζεται στο ψέμα
είναι. Δεν είναι μόνο η πόζα ψέμα, είναι και η καλημέρα και η καληνύχτα, είναι
τα πάντα ψέματα…».

Σκαρφαλωμένος στο ρετιρέ του που βλέπει το Μέγαρο της Θέμιδος ­ τον Άρειο Πάγο
­ κοιτάζει την εικόνα του στον μέσα του καθρέφτη και αναμετριέται κάθε τόσο με
ελπίδες και διαψεύσεις. Η επιστροφή πήρε τελικά μια πικρή γεύση. Πέντε χρόνια
στην Αθήνα, αν εξαιρέσει, επιμένει, δυο τρεις καλές στιγμές (με τον
Κοκκινόπουλο στην «Ανατομία ενός εγκλήματος», με τον Θ. Καρακατσάνη το
προπέρσινο καλοκαίρι με τον «Καραγκιόζη» στο Δελφινάριο και τον Σ. Μουστάκα
τον χειμώνα που πέρασε στο «Κλουβί με τις τρελές»), όλα τα άλλα ήταν
απογοήτευση: «Φαίνεται έχει πολλούς Φωκάδες η Ελλάδα και εγώ περισσεύω! Άν
βγάζω πίκρα; Όχι, συνήθισα, αλλά ξαναρωτώ, είναι τόσοι πολλοί οι πρώτοι που
εγώ ανήκω στους… τελευταίους; Δεν με συγχώρεσαν, αυτό είναι! Πήγα πέρα από
τη… Λαμία. Πληρώνω το γεγονός ότι έκανα καριέρα έξω (όπως και όλοι όσοι
έφυγαν), ότι με ζήτησε το Χόλιγουντ ­ λες και έκανα έγκλημα, λες και δεν
γεννήθηκα στην Πάτρα… Γι’ αυτά τα λίγα που έκανα, είναι περήφανοι οι Έλληνες
και όχι οι στενοκέφαλοι που ορίζουν τα πράγματα! Υπάρχει ακμή, υπάρχει και
παρακμή, σαφέστατα, αλλά μόνο την παρακμή μου δεν βιώνω. Απλώς, οι Έλληνες
παραγωγοί, της τηλεόρασης κυρίως, δεν πληρώνουν ούτε εμένα ούτε άλλους που
ζητούν να πληρωθούν για τη δουλειά τους. Δίνουν ψίχουλα σε κάποια νόστιμα
αγοράκια και κοριτσάκια που τα κάνουν πρωταγωνιστές κι όταν ζητήσουν κι αυτά
κάτι παραπάνω, τα ρίχνουν στην αφάνεια, και τα αντικαθιστούν με άλλα νόστιμα
αγοράκια και κοριτσάκια…».

Η… ΚΡΟΝΙΑ

Παραμένει… αμετανόητος, στην Ελλάδα που τη λάτρεψε και τη λατρεύει, κι ας
έπρεπε κανονικά «να λέγεται Κρονία, γιατί σαν τον Κρόνο τρώει ένα – ένα τα
παιδιά της. Έκατσα κι εγώ στο… αυγό που λένε. Παλαιότερα, είχα άλλα
κουράγια. Έβαζα το δισάκι μου στον ώμο και αλήτευα από σκηνή σε σκηνή της
ζωής… Δεν μπορώ να παίξω σήμερα τον ρόλο του 25άρη. Θα παίξω, όμως, πολύ
καλά τον 50άρη ή τον 60άρη…».

Αδυνατεί να γυρίσει τον χρόνο τριάντα χρόνια πίσω…

Αλλά έχει όνειρα για «όταν μεγαλώσω! Άν δεν γίνω, λοιπόν, αεροπόρος, θα ‘θελα
να γίνω σκηνοθέτης στο θέατρο όπου γίνονται σημαντικά πράγματα. Όσο για τον
σημερινό ελληνικό κινηματογράφο, το προβληματάκι, συγχωρέστε με, του κάθε
βλάκα γίνεται παγκόσμιο πρόβλημα ­ όχι με τα λεφτά της μανούλας του, αλλά με
τα λεφτά κρατικών επιχορηγήσεων. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, με είκοσι ταινίες
κατά μέσο όρο τον χρόνο, έγιναν 400 ταινίες. Πόσες απ’ αυτές άντεξαν; Πόσες
έγραψαν ιστορία; Πόσες, επιτέλους, θυμόμαστε;»

Λεφτά, έκανε πολλά. Γλέντησε τα περισσότερα «αλλά έχω και τόσα ώστε να ζήσω τα
υπόλοιπα χρόνια μου χωρίς να χρειασθεί να πάω στο “Σπίτι του Ηθοποιού”! Το
ζητούμενο δεν είναι αυτό, αλλά η αίσθηση ότι κάποιοι προσπαθούν να σε
στριμώξουν στο περιθώριο… Όλους όσοι “ταξίδεψαν”, τους κυνήγησαν, τους
αποκήρυξαν, τους στραγγάλισαν. Έναν Μητρόπουλο, έναν Ροΐδη, έναν Καζαντζάκη,
μια Παπά. Όχι, δεν τοποθετώ τον εαυτό μου δίπλα στον Μητρόπουλο. Αλλά πιστεύω
ότι δεν έπιασα στον ύπνο τους Ιταλούς, ούτε κορόιδεψα τους παραγωγούς στο
Χόλιγουντ! Κάτι έλεγα, βρε παιδιά, κάτι λέω…».

Και κάτι ξέρει από ταινίες ένας από τους 20.000 εκλέκτορες των Όσκαρ ­ είναι
μέλος της Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών των ΗΠΑ και ψηφίζει κάθε χρόνο για
την καλύτερη ταινία και τον καλύτερο ηθοποιό. Ενεργός ο ρόλος, δύσκολη η
«κομπίνα»: «Κομπίνα μπορεί να γίνει σε τεράστιες παραγωγές, τύπου “Τιτανικού”,
με τα εξωφρενικά κονδύλια κόστους. Εκεί, θα υποστηρίξει ο ένας παραγωγός τον
άλλο (μέσω των ανθρώπων που καθένας επηρεάζει) για να τύχει της ίδιας εύνοιας
του χρόνου η δική του υπερπαραγωγή… “Δανείζει” ο ένας τον άλλον!».

ΜΕ ΕΚΤΙΜΗΣΑΝ…

Το σπίτι που τον φιλοξενεί είναι με ενοίκιο, έχει ένα κτήμα στην υπέροχη
Σαντορίνη, αλλά δεν… κτίζει ­ «τι να το κάνεις ένα σπίτι για ένα μήνα το
χρόνο;» ­, οδηγεί μια Μπε-Εμ-Βε ετών… δέκα και παλαιότερα οδηγούσε ένα
Φιατάκι – σακαράκα: «Με πλευρίζει μια μέρα ένας τύπος με μια αστραφτερή
Μερσέντες και μου φωνάζει στο φανάρι: “Ρε Φωκά, δεν ντρέπεσαι να κυκλοφορείς
με τέτοιο αμάξι;”. Άνοιξα το τζάμι: “Εσύ δεν ντρέπεσαι που οδηγείς αυτό το
αμάξι;”. Τρελάθηκε: “Το αγόρασα 18.000.000”, απαντά ενοχλημένος. “Αυτό ακριβώς
εννοώ”, του λέω κι εγώ, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν κατάλαβε… Για μένα, το
αμάξι πρέπει να έχει τέσσερις ρόδες και μια καλούλα μηχανή να με πηγαίνει στο
βουνό ή στη θάλασσα. Να πάρω ένα πιο γυαλιστερό, τι θα μου προσφέρει;».

Ούτε τις «ιλουστρασιόν» παρέες αγαπάει. Το στέκι του, δεν είναι στο Κολωνάκι,
ούτε στην παραλιακή. «Αλητεύει» στο χασάπικο της γειτονιάς του. Εκεί δίνει
ραντεβού κάθε μέρα η τρελοπαρέα. Ο Γιώργος ο χασάπης. Ο Γιάννης ο
αρχιτέκτονας. Ο Λάμπρος ο ζωγράφος. Ο Σταμάτης ο υδραυλικός. Και ο Αντώνης ο
πλακάς: «Πίνουμε μπίρες, τρώμε μεζέδες, κρίνουμε, κρινόμαστε, συμφωνούμε,
διαφωνούμε… Αυτή η παρέα είναι το αυθεντικότερο κομμάτι της ζωής μου. Με…
εκτιμήσανε όταν με είδαν μια μέρα με ένα τζάμι παραμάσχαλα. “Σε είδαμε με το
τζάμι, τι το έκανες;”, με ρώτησε ο χασάπης. “Το έκανα… γαργάρα, μα καλά τι
ρωτάς τώρα; Το ‘βαλα εκεί που έλειπε”, του είπα. Πολύ γουστάρανε που δεν
φώναξα τζαμά για το τζάμι, που δεν καλώ ηλεκτρολόγο για τη λάμπα που κάηκε.
Έτσι, με βάλανε στην παρέα τους! Και είμαι ευτυχής…».

* ΓΙΑ ΤΗΝ Κλαούντια Καρντινάλε που τη φωνάζει… Κλαυδία και στάθηκαν πλάι
πλάι στην ταινία «Ο Ρόκο και τα αδέρφια του»: «Δυναμική, ευαίσθητη, τρυφερή,
αφού έχει… μεσογειακό αίμα ­ μισή από Ιταλία και μισή από Τυνησία μεριά.
Είναι ένα γλυκύτατο κορίτσι, απλό και χαριτωμένο. Κρατήσαμε μια φιλία, μια ζεστασιά…».

Με την Κάθλιν Τέρνερ, από τα γυρίσματα της ταινίας «Το Διαμάντι του Νείλου»

* Για την Κάθλιν Τέρνερ: «Ένα θεϊκό πλάσμα. Θα έλεγα και το ευγενέστερο που
γνώρισα, αλλά εδώ σηκώνει… ερωτηματικό. Έχω την υποψία ότι δεν είναι πάντα
αυτό που δείχνει. Την πρώτη ημέρα που συναντηθήκαμε στο Μαρόκο για τα
γυρίσματα της ταινίας «Το διαμάντι του Νείλου», ήμασταν στο ρεστοράν και
τρώγαμε με τον Μάικλ Ντάγκλας και τον Ντάνι Ντε Βίτο. Έρχεται η Κάθλιν: “εσύ
είσαι ο περίφημος Φωκάς; ” μου λέει. Λέω μέσα μου, τι κόλπο είναι τώρα τούτο,
εδώ δεν με ξέρει ούτε η μάνα μου… Γι’ αυτό σας λέω, κρατώ μια πισινή…».

* Για τη Λάιζα (και όχι Λίζα) Μινέλι: «Αυτό το ασχημόπαπο είναι το
γοητευτικότερο πλάσμα στον κόσμο. Δεύτερη δεν υπάρχει! Πάνε δέκα χρόνια που ο
πατέρας της, ο Βίνσεντ Μινέλι, με κάλεσε στο γραφείο του. Με είχε διαλέξει από
το βιβλίο των ηθοποιών, έψαχνε ένα πρόσωπο σαν το δικό μου να πρωταγωνιστήσει
με την κόρη του στο “Όταν μια γυναίκα θέλει”. Να σε καλέσει ο Μινέλι είναι
ύψιστη τιμή ­ όχι να σε επιλέξει κιόλας. Πήγα τρέμοντας στο ραντεβού: “Να
περιμένουμε και τη Λάιζα, άργησε λιγάκι” δικαιολογείται εκείνος και ενώ
σκέφτομαι: “σκέψου τι παλιοκόριτσο θα ‘ναι η κόρη του Μινέλι και της Τζούντι
Γκάρλαντ…”, ανοίγει η πόρτα και μπαίνει η λατρεία του κόσμου. Το κορίτσι της
διπλανής πόρτας ­ ένα μαγικά απλό και γλυκό πλάσμα, χωρίς ίχνος έπαρσης. Μας
βάζει ο Μινέλι να διαβάσουμε κάτι διαλόγους και στο τέλος αναφωνεί: “μπράβο,
μπράβο, είναι φανταστικό”. Και εγώ λέω για τη μαγεία που είχα δίπλα μου:
“είναι πράγματι φανταστική”. Και εκείνη με κλωτσάει από κάτω και μου
ψιθυρίζει: “για σένα το είπε ανόητε, εσύ είσαι φανταστικός. Σε διάλεξε… ”
και ξαφνικά βρέθηκα να βιώνω μια καταπληκτική συνεργασία, με αγγέλους και
χερουβείμ πάνω από το κεφάλι μου, ξεβράκωτος στην ιερά εξέταση ιερών τεράτων,
όπως η Λάιζα και η Ίνγκριντ Μπέργκμαν…».

«Ο Σλάι έκανε το παλικάρι και εγώ τον αρχηγό των ιερών πολεμιστών, των Μουτζαχεντίν»

* Για τον Σιλβέστερ (ή Σλάι) Σταλόνε: «Είναι το παγκόσμιο δείγμα του…
εργασιομανούς! Δουλεύει πάνω από 20 ώρες την ημέρα και δεν είναι καθόλου…
χαζός, όπως πολύ ελαφριά μπορεί να πιστεύει κανείς. Αντιθέτως είναι πανέξυπνος
­ για να κάνει πάνω από 2 δισ. δολάρια εισπράξεις από τις ταινίες του! Η
συνεργασία μας στο “Ράμπο 3” όπου αυτός είναι το παλικάρι και εγώ ο αρχηγός
των ιερών πολεμιστών Μουτζαχεντίν, ήταν υποδειγματική. Δεν κάνει τον έξυπνο,
δεν επιβάλλει την άποψή του, δεν παρεμβαίνει στη δουλειά σου. Βέβαια, τρώει
μαζί σου και τους υπόλοιπους ηθοποιούς το βράδυ γιατί έχει ένα τρομερό
πρεσάρισμα, πέντε μπόντι-γκαρντ γύρω του και καμιά ανάσα. Εκεί χάνει το
παιχνίδι ο Σλάι ­ δεν έχει προσωπική ζωή…».

ΤΡΕΙΣ ΓΑΜΟΙ, τρία διαζύγια. Γεννήθηκε… παντρεμένος ­ «αφού στα είκοσί μου
είχα ήδη ένα γάμο. Με τη Νία Λειβαδά, ένα κορίτσι – διαμάντι που σήμερα είναι
η καλύτερή μου φίλη. Η δεύτερη γυναίκα μου, ήταν το ωραιότερο πλάσμα που
πάτησε ποτέ το πόδι του στη Γη. Ήταν αεροσυνοδός και δύο συνεχόμενες χρονιές
“Μις Αεροσυνοδός” ανά τον κόσμο. Παντρεύτηκε ξανά, δεν τη βλέπω συχνά και δεν
λέω το… όνομά της. Την τρίτη φορά έκανα την εξυπνάδα να παντρευτώ όχι με ένα
διαμάντι, αλλά με μια Ελληνοαμερικάνα εκ Σικάγου. Όπως ξέρετε, το Σικάγο
βγάζει καλά παιδιά, αλλά και… γκάνγκστερ! Εγώ έπεσα στην περίπτωση του Άλ Καπόνε!».

Έδωσε και πήρε λατρεία στη σχέση του με τις γυναίκες, αλλά και «απιστία και
προδοσία ως γνήσιο αρσενικό – αρσενικό που είμαι!». Εδώ και τέσσερα χρόνια,
έριξε, λέει, μια καλή ζαριά: «Είμαι με μια κοπέλα που περνάμε καλά και δεν
είναι ανταγωνιστική απέναντί μου, όπως κι εγώ με εκείνη». Βέβαια, είναι
τριάντα χρόνια νεώτερη: «Κι αυτό, όσο και να με βολεύει, μάλλον δεν είναι καλό
για εκείνη! Κάτι στο μοίρασμα, δεν πήγε καλά με τα δύο φύλα! Εγώ ο εξηντάρης
μπορώ να είμαι με μια τριαντάρα. Μια εξηντάρα, με έναν τριαντάρη… όχι. Η
ρυτίδα στον άνδρα μετράει σαν “πείρα”, σαν γοητεία. Στη γυναίκα, όχι ­ είναι
φόβος και τρόμος. Είναι πιο “αναλώσιμες” και τόσο αδικημένες οι γυναίκες.
Χρεώνονται τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή, αλλά περνάνε γρηγορότερα στο περιθώριο…».

Θεωρεί τόσο αδικημένες τις γυναίκες, που κρίνει ότι επιβάλλεται να υπάρξει ως
υποχρεωτικό μάθημα στα σχολεία «το μάθημα καράτε μόνο για τις γυναίκες. Να
μάθουν αυτοάμυνα, να μην μπορεί κανείς να τις πειράξει αν εκείνες δεν θέλουν…».

Θανάσιμα γοητευτική (πέρα από τη γυναίκα) είναι η Τέχνη: «Μπορείτε να
φαντασθείτε μια επίπεδη και γκρίζα ζωή, δίχως μουσική, χορό, θέατρο, βιβλίο,
ζωγραφική; Μια ζωή χωρίς νότες και χωρίς χρώματα;».

Για το μόνο που μετάνιωσε στη ζωή του είναι «το “όχι” που είπα στον μεγάλο
παραγωγό Γκοφρέτο Λομπάρντο όταν μου πρότεινε επταετές συμβόλαιο! Δεν ξέρω τι
με έπιασε, κάτι σαν ζάλη, ήμουν στα είκοσι ένα, γεμάτος λεφτά και ανοησία,
εκείνος παζάρεψε μαζί μου, έκανε τα επτά – πέντε χρόνια, εγώ συνέχιζα να
στέκομαι μπροστά του και να λέω “όχι”. Μου πρότεινε μια ταινία τον χρόνο, με
όποια διεθνή σταρ ήθελα στο πλάι μου. Είπα… “όχι” ­ και μακάρι να ‘ξερα
γιατί έλεγα “όχι”. Τριάντα χρόνια αργότερα, του ζήτησα εγώ ραντεβού, μόνο και
μόνο για να του πω “συγνώμη”. Το έκανα, πιστέψτε με…».

Οι καλύτερες στιγμές του, είναι η πρώτη του ταινία, στα 18 και κάτι ­ το
«Ματωμένο Ηλιοβασίλεμα» του Α. Λαμπρινού που «πέταξε» μέχρι τις Κάννες ­ και ο
«Θάνατος ενός φίλου», που γυρίσθηκε στο Σαν Πάολο και τη Ρώμη με σκηνοθέτη τον
Φράνκο Ρόσι. Ήταν μια μοναδική ταινία που καθιέρωσε τον Σπύρο Φωκά ως ζεν
πρεμιέ στην Ιταλία.