Μεταρρύθμιση με ευρύτητα

Στο πλαίσιο του «διαλόγου για την παιδεία» θα θέλαμε να αναφερθούμε σε
ορισμένες απόψεις που διατυπώνονται σε μία συγκεκριμένη αρθρογραφία και που
κατά την εκτίμησή μας περιέχουν αποσπασματικές ή και μονομερείς προσεγγίσεις
του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος. Συγκεκριμένα:

1 Η μεταρρύθμιση χαρακτηρίζεται από μία ευρύτητα στα μέσα και τους
στόχους. Συνδέει σε ένα ενιαίο σχέδιο τη δομή, το περιεχόμενο της διδασκαλίας
και τις αξιολογικές διαδικασίες.

Κατά συνέπεια, η μέθοδος αξιολόγησης των μαθητών αποτελεί μία παράμετρο σε ένα
σύνολο αλλαγών οι οποίες περιλαμβάνουν:

* Τη δομή των Λυκείων (καθιέρωση Ενιαίου Λυκείου και Τεχνικών – Επαγγελματικών
Εκπαιδευτηρίων ­ ΤΕΕ).

* Το εσωτερικό τους περιεχόμενο (διαμόρφωση Ενιαίου Λυκείου Προγραμμάτων
Σπουδών και Προγραμμάτων Σπουδών για κάθε μάθημα, καθιέρωση του πολλαπλού
διδακτικού μέσου αντί του ενός και μοναδικού βιβλίου, βιβλίο για τον
εκπαιδευτικό, υποστηρικτικό διδακτικό υλικό, εκτεταμένη επιμόρφωση
εκπαιδευτικών, ενισχυτική διδασκαλία).

* Και τέλος, την καθιέρωση της ανοικτής πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Η αποσιώπηση της πραγματικότητας αυτής μόνο σε άγνοια ή σε σκοπιμότητα μπορεί
να αποδοθεί.

2 Χαρακτηριστικό γνώρισμα των νέων αξιολογικών μεθόδων είναι η
καθιέρωση του Απολυτηρίου του Ενιαίου Λυκείου. Το Απολυτήριο αντικαθιστά τον
«μινώταυρο» της «τρίωρης εξέτασης» των σημερινών Γενικών Εξετάσεων. Πρέπει να
τονίσουμε εδώ ότι η Ελλάδα είναι ίσως η μοναδική χώρα στο πλαίσιο των κρατών
της Ευρώπης, στην οποία ισχύει ακόμα το σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων αντί
του Απολυτηρίου του Λυκείου.

3 Η αξιοπιστία του Απολυτηρίου του Ενιαίου Λυκείου επιβάλλει ενιαία
κριτήρια αξιολόγησης των μαθητών. Επιπλέον προβλέπεται ένα σύστημα σύνδεσης
γραπτών – προφορικών (μέγιστη μεταξύ τους διαφορά οι 3 μονάδες), ώστε να μην
επαναληφθούν τα φαινόμενα παλαιότερων συστημάτων, στα οποία οι προφορικοί
βαθμοί οδηγήθηκαν σε πλήρη αναξιοπιστία και τελικά στην κατάργησή τους από τον
υπολογισμό των βαθμών για την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο.

Τι ακριβώς, όμως, προτείνουν όσοι δεν υιοθετούν τις ρυθμίσεις αυτές; Μπορεί να
γίνει αποδεκτό ­ όπως φαίνεται να υπονοούν ­ ένα σύστημα στο οποίο το κάθε
σχολείο θα διαμόρφωνε τα δικά του κριτήρια βαθμολόγησης τόσο στους γραπτούς ή
τους προφορικούς βαθμούς; Με ποιο τρόπο θα διασφαλίζονταν τότε τα ενιαία
κριτήρια αξιολόγησης, αφού το κάθε σχολείο θα διαμόρφωνε τα δικά του
διαφορετικά κριτήρια εξέτασης – βαθμολόγησης;

4 Δεν είναι ορθή η άποψη ότι η κατάργηση των ανεξεταστέων θα έχει
αρνητικές επιπτώσεις. Διότι:

α. Όπως έχει δείξει η σχολική πρακτική, ο θεσμός των ανεξεταστέων δεν
εντάσσεται σε καμία μορφωτική λειτουργία του σχολείου. Δεν προβλέπει
διαδικασίες διάγνωσης των αδυναμιών και βελτίωσης των επιδόσεων, φορτώνει με
άγχος τους μαθητές και τις οικογένειές τους, αυξάνει την παραπαιδεία και
περιορίζει τον χρόνο διδασκαλίας.

β. Η διδακτική μεθοδολογία του Ενιαίου Λυκείου προβλέπει την ενισχυτική
διδασκαλία εντός του σχολείου, ώστε οι μαθητές να μπορούν να καλύπτουν τις
μαθησιακές τους ελλείψεις περιορίζοντας την ανάγκη των φροντιστηρίων.

γ. Οι προβλεπόμενες εξετάσεις στη Β’ και στη Γ’ Λυκείου είναι ίδιες σε
ρυθμό με αυτές που πραγματοποιούνται σήμερα στα Λύκεια. Αλλάζει μόνο ο
χαρακτήρας τους διότι περιλαμβάνουν νέες μεθοδολογίες, οι οποίες δίνουν βάρος
στην κριτική σκέψη, στην ανάπτυξη ικανότητας ανάλυσης και σύνθεσης, σύμφωνα με
τους στόχους των νέων προγραμμάτων σπουδών.

δ. Όπως προβλέπεται στο νέο Π.Δ. για την αξιολόγηση, ο γενικός βαθμός
προόδου των μαθητών για την προαγωγή από τάξη σε τάξη είναι το 10.

5 Τέλος επισημαίνουμε ότι η δημιουργία των Τεχνικών Επαγγελματικών
Εκπαιδευτηρίων (ΤΕΕ), υπαγορεύεται από συγκεκριμένες κοινωνικές, εκπαιδευτικές
και οικονομικές ανάγκες. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες η επαγγελματική
εκπαίδευση αποτελεί βασικό κορμό του εκπαιδευτικού συστήματος, η οποία
συνδέεται με τις επαγγελματικές ειδικότητες των επιπέδων 2 και 3. Ο πτυχιούχος
των ΤΕΕ θα έχει αποκτήσει μία συγκεκριμένη ειδικότητα, η οποία θα του παρέχει
το δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας ή στα ΙΕΚ ή στα ΤΕΙ, ενώ είναι πάντα
ανοικτή η πρόσβασή του στο Ενιαίο Λύκειο. Το ζητούμενο επομένως των ΤΕΙ είναι
η αναβάθμιση του περιεχομένου των σπουδών, η σύνδεσή τους με την αγορά
εργασίας και η ευελιξία τους. Οι στόχοι αυτοί βρίσκονται σε προτεραιότητα στα
νέα προγράμματα που διαμορφώνονται για τα ΤΕΕ.

6 Κλείνοντας, τονίζουμε ότι οι στόχοι της μεταρρύθμισης περιλαμβάνουν
δύο βασικές αρχές ­ την ποιότητα και την ισότητα των ευκαιριών. Αποβλέπουν σε
ένα εκπαιδευτικό σύστημα ανοικτών οριζόντων που δίνει απεριόριστες δυνατότητες
πρόσβασης των νέων σε μία ποιοτική εκπαίδευση, ανάλογα με τις κλίσεις και τα
ενδιαφέροντά τους. Αναμφίβολα η εφαρμογή της μεταρρύθμισης απαιτεί μία συνεχή
εγρήγορση στην αντιμετώπιση νέων προβλημάτων. Προϋποθέτει μία εποικοδομητική
διάθεση διαλόγου και διαμόρφωσης προτάσεων, η οποία συμβάλλει στην κοινή
προσπάθεια για την εξασφάλιση του μέλλοντος των νέων.

Ο Θεόδωρος Γ. Εξαρχάκος είναι πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.