Σχολικά «βοηθήματα» και αναγνωστική συμπεριφορά

ΣΥΜΦΩΝΑ με τα στοιχεία της έρευνας, η αυξημένη ζήτηση προήλθε κατά κύριο λόγο
από τον χώρο των σχολικών βιβλίων και εγκυκλοπαιδειών, με συνέπεια το μερίδιό
τους στη συνολική δαπάνη των νοικοκυριών για βιβλία να αυξηθεί από 42% το 1988
σε 61% το 1994. Σε τρέχουσες τιμές, η ιδιωτική δαπάνη για σχολικά βιβλία και
εγκυκλοπαίδειες αυξήθηκε από 5,7 δισ. δρχ. το 1988 σε 44,7 δισ. δρχ. το 1994,
ή κατά 226% σε σταθερές τιμές. Την ίδια περίοδο, η ιδιωτική δαπάνη για βιβλία
και εγκυκλοπαίδειες εκτός σχολικών αυξήθηκε, σε τρέχουσες τιμές, από 7,9 δισ.
δρχ. σε 29,1 δισ. δρχ. αντίστοιχα, ή κατά 53% σε σταθερές τιμές.

Όπως ήδη επισημάναμε, η μεγάλη αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης για βιβλία στη
δεκαετία του ’90 κατά κύριο λόγο προήλθε στην ουσία από «σχολικά βοηθήματα»,
τα γνωστά μας λυσάρια και βιβλία εκμάθησης ξένων γλωσσών. Πρόκειται για έναν
σχετικά περιορισμένο αριθμό τίτλων, που όμως, συνήθως, κυκλοφορούν σε πολύ
μεγάλο, για τα ελληνικά δεδομένα, αριθμό αντιτύπων. Με άλλα λόγια, η διόγκωση
της παραπαιδείας στη χώρα μας οδηγεί στην αύξηση των πωλήσεων ενός ορισμένου
τύπου βιβλίων (σχολικά βοηθήματα) συμβάλλοντας, όμως, ταυτόχρονα, στη
διαμόρφωση προτύπων αναγνωστικής συμπεριφοράς που δεν ευνοούν το εξωσχολικό βιβλίο.

Σε παλαιότερη μικρή έρευνα που είχε γίνει σε σχολεία της Νομαρχίας Πειραιά και
στην ερώτηση πόσα και ποια εξωσχολικά βιβλία αγοράσατε στη διάρκεια της
σχολικής χρονιάς που πέρασε, οι απαντήσεις των μαθητών ήταν αποκαλυπτικές. Το
58% των μαθητών της Γ’ Γυμνασίου δεν αγόρασε και δεν διάβασε κανένα εξωσχολικό
βιβλίο στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς που πέρασε. Όμως, το 92% αγόρασαν
«σχολικά βοηθήματα» – λυσάρια, κατά μέσο όρο 6 κάθε μαθητής.

Μια σημαντική πλευρά του όλου θέματος είναι, βέβαια, το γεγονός ότι η παραγωγή
σχολικών βοηθημάτων έχει εξελιχθεί σε μια από τις πιο κερδοφόρες επιχειρήσεις,
με ανεξάντλητα, απ’ ό,τι φαίνεται, αποθέματα, αφού απευθύνεται σε έναν
πληθυσμό εκατοντάδων χιλιάδων μαθητών. Είναι χαρακτηριστική η εξέλιξη των
σχολικών βοηθημάτων. Ενώ το 1989 είχαμε την έκδοση 62 τίτλων, το 1993
εκδόθηκαν 248, σύμφωνα με τον Σύλλογο Εκδοτών Βιβλιοπωλών Αθήνας.

ΑΡΚΕΤΑ στοιχεία της μελέτης προέρχονται από την έρευνα «Τα οικονομικά του
βιβλίου στην Ελλάδα» (Μάιος 1998), που πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό Κέντρο
Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), με επιστημονικούς υπευθύνους τον Σωκράτη Καμπουρόπουλο
(Παρατηρητήριο Βιβλίου – ειδικό σύμβουλο ΕΚΕΒΙ) και τον Νίκο Λέανδρο, λέκτορα
του Παντείου Πανεπιστημίου.