Διαβάζουμε περισσότερο, όμως…

Ένα από τα χαρακτηριστικά της εκδοτικής κίνησης στη χώρα μας τα τελευταία
χρόνια, είναι η μεγάλη παραγωγή νέων τίτλων βιβλίων. Μάλιστα, το 1996 μπορεί
να θεωρηθεί χρονιά – σταθμός στη βιβλιοπαραγωγή, αφού για πρώτη φορά έφθασε
τον αριθμό ρεκόρ των 5.058 νέων τίτλων, όταν το 1990 εκδόθηκαν μόλις 2.870.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, τα τελευταία χρόνια οι δαπάνες των νοικοκυριών για την αγορά
βιβλίων έχουν σημαντική άνοδο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Έρευνας
Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΣΥΕ, η συμμετοχή των δαπανών για βιβλία και
εγκυκλοπαίδειες στο σύνολο των οικογενειακών δαπανών αυξήθηκε, κατά μέσο όρο,
από 0,26% το 1988 σε 0,66% το 1994. Την ίδια περίοδο η ποσοστιαία συμμετοχή
στον οικογενειακό προϋπολογισμό των υπολοίπων κατηγοριών που αφορούν αγαθά και
υπηρεσίες πολιτισμού και ψυχαγωγίας παρέμεινε ουσιαστικά στάσιμη ή σημείωσε κάμψη.

Σε τρέχουσες τιμές, οι δαπάνες των νοικοκυριών που αφορούν το βιβλίο αυξήθηκαν
από 13,6 δισ. δρχ. το 1988 σε 73,8 δισ. δρχ. το 1994. Η εξέλιξη αυτή συνιστά
υπερδιπλασιασμό των ιδιωτικών δαπανών για βιβλία σε σταθερές τιμές.

Πρόκειται, προφανώς, για μια θετική εξέλιξη, η οποία, όμως, προβάλλει μετέωρη,
καθώς δεν φαίνεται να συγκροτεί δυναμικά στοιχεία ναρκοθέτησης της υποαναγνωσιμότητας.

Αλλά, ας γίνουμε περισσότερο σαφείς:

* Σε ποιες περιοχές της χώρας μας έχουμε συγκέντρωση βιβλιοπωλών ­ άρα και
κίνηση του βιβλίου ­ δυσανάλογη του πληθυσμού, κοντολογίς ελλειμματική ή πλεονασματική;

* Πόσο η αυξημένη παραγωγή και η αυξημένη ζήτηση βιβλίων συνδέεται με ένα
είδος βιβλίων που κατηγορείται, αν όχι ότι «αναχαιτίζει», τουλάχιστον ότι δεν
«αναζωπυρώνει» αναγνωστικές συμπεριφορές που ευνοούν το εξωσχολικό βιβλίο;

Όπως προκύπτει από τα σχετικά στοιχεία, οι δαπάνες των νοικοκυριών για βιβλία
παρουσιάζουν έντονη διαφοροποίηση μεταξύ αστικών, ημιαστικών και αγροτικών
περιοχών. Η διαφοροποίηση αυτή είναι ιδιαίτερα μεγάλη στην περίπτωση των μη
σχολικών βιβλίων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1994 η μέση ετήσια δαπάνη ανά
νοικοκυριό για βιβλία και εγκυκλοπαίδειες εκτός σχολικών ανήλθε σε 14.076 δρχ.
στην περιφέρεια πρωτευούσης, έναντι μόλις 5.568 δρχ. στις ημιαστικές και 3.228
δρχ. στις αγροτικές περιοχές. Είναι βέβαια ελπιδοφόρο το γεγονός ότι η
«ψαλίδα» μειώθηκε αρκετά μεταξύ 1988 και 1994, αλλά η απόσταση παραμένει μεγάλη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Πανελλήνιας Έρευνας Βιβλιοπωλείων του ΕΚΕΒΙ, η
γεωγραφική συγκέντρωση των βιβλιοπωλείων στα αστικά κέντρα είναι
χαρακτηριστική. Συγκεκριμένα, στα αστικά κέντρα (δήμοι με πληθυσμό άνω των
10.000 κατοίκων) λειτουργεί το 82,8% των βιβλιοπωλείων, στα ημιαστικά κέντρα
(δήμοι και κοινότητες με πληθυσμό από 2.000 έως 10.000 κατοίκους) λειτουργεί
το 15%, ενώ στους αγροτικούς οικισμούς (δήμοι και κοινότητες με πληθυσμό
λιγότερο από 2.000 κατοίκους) λειτουργεί μόνο το 2,2% των βιβλιοπωλείων.

Επιπλέον, αμιγή βιβλιοπωλεία υπάρχουν μόνο σε 28 από τους 51 νομούς της χώρας
και οι νομοί με πληθυσμό κάτω των 50 χιλιάδων κατοίκων δεν έχουν καθόλου αμιγή
βιβλιοπωλεία. Τα παραπάνω καθιστούν επιτακτική την ανάγκη διαμόρφωσης και
υλοποίησης μιας περιφερειακής πολιτικής για το βιβλίο, που θα στηρίζεται στην
τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού και θα κινητοποιεί τις τοπικές κοινωνίες.

Η Αττική, το Λασίθι, η Ζάκυνθος και τα Δωδεκάνησα διαθέτουν τον μεγαλύτερο
αριθμό βιβλιοπωλείων κατά κεφαλήν (2,4-2,6 βιβλιοπωλεία ανά 10.000 κατοίκους
αντίστοιχα), ενώ η Ροδόπη και το Κιλκίς το χαμηλότερο (0,39 και 0,73
βιβλιοπωλεία ανά 10.000 κατοίκους αντίστοιχα).