«Η επιστήμη έχει δικαίωμα στην ελευθερία της»

Οι αντιδράσεις για την απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης
(σύμφωνα με την οποία ο συγγραφέας του Λεξικού Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γ.
Μπαμπινιώτης υποχρεώνεται να απαλείψει την καταχρηστική έννοια στο λήμμα
«Βούλγαρος», υπό την απειλή προσωποκράτησης ενός μήνα και χρηματικής ποινής
δύο εκατ. δρχ.) συνεχίστηκαν και χθες. Η ακαδημαϊκή κοινότητα, άνθρωποι των
γραμμάτων και των τεχνών, νομικοί, αλλά και εκπρόσωποι των πολιτικών κομμάτων,
τάχθηκαν και χθες με δηλώσεις τους προς «ΤΑ ΝΕΑ» κατά της δικαστικής
παρέμβασης στο επιστημονικό έργο.

Η Κυβέρνηση (διά του εκπροσώπου της, υπουργού Τύπου και ΜΜΕ Δημήτρη Ρέππα).

Ο κ. Δημήτρης Ρέππας έκανε χθες, στο Πρες Ρουμ, την ακόλουθη δήλωση:

«Γνωρίζετε ότι δεν σχολιάζουμε αποφάσεις δικαστικών οργάνων. Θα κάνω, όμως,
ένα γενικό σχόλιο και θα πω τούτο: η επιστημονική έρευνα, η επιστημονική γνώση
δεν πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς. Η ίδια η επιστήμη είναι αυτή η οποία
θέτει και τα ηθικά όριά της. Αυτή είναι η θέση μας και είναι πολύ σαφής».

Προκόπης Παυλόπουλος (καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών,
βουλευτής Επικρατείας της Ν.Δ.):

«Όσοι κρίνουν, υφ’ οιανδήποτε ιδιότητα, υποθέσεις, όπως αυτή που αφορά τον
πνευματικό μόχθο του Γ. Μπαμπινιώτη, καλό είναι να ξαναδούν ­ παραμένει
διαχρονικώς επίκαιρη ­ την ταινία “Φαρενάιτ 451”. Και καλό είναι να γνωρίζουν
ότι ο λόγος, με την αρχαιοπρεπή του όρου έννοια, υπόκειται σε κριτική,
οσοδήποτε σκληρή. Όμως, όχι μόνο δεν φυλακίζεται, αλλά έχει και τη μοναδική
ικανότητα να παραδίδει στην κρίση του καθενός τούς επίδοξους διώκτες του».

Παναγιώτης Γεωργιάδης (μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ):

«Η εμπλοκή της Δικαιοσύνης στο γνωστό θέμα Μπαμπινιώτη είναι προφανές πως
ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου για την επιστημονική κοινότητα και την έρευνα
(και όχι μόνο). Ουσιαστικά η απόφαση αυτή ισοδυναμεί με απαγόρευση διατύπωσης
άποψης (επιστημονικής ή όχι). Η εξέλιξη αυτή προκαλεί σοβαρότατες ανησυχίες.

Εξίσου ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι μέσα από την απόφαση αναβιώνει ένα
σκεπτικό περί “εθνικών συμφερόντων”. Υπάρχει υποκρισία. Από τη μια η
“ευαισθησία” για τον υβριστικό χαρακτήρα του λήμματος, από την άλλη η
διαπαιδαγώγηση ενός ολόκληρου λαού στις απαράδεκτες έννοιες του “Βούλγαρου”
και του “ΕΑΜοβούλγαρου”, που επεβλήθησαν ως “εννοιολογική πραγματικότητα” με
τη δύναμη της εξουσίας.

Βέβαια, η Δικαιοσύνη τελευταία φαίνεται να λειτουργεί ως να “ποιεί πολιτικήν”.
Η εικόνα είναι γνωστή: οι καταδίκες των αγροτών, οι απαγορεύσεις των απεργιών,
οι ανασυνθέσεις γενικών συνελεύσεων μετόχων που αποφασίζουν για
ιδιωτικοποιήσεις, οι αποφάσεις για τη μη λειτουργία των κομμάτων στους χώρους
εργασίας, οι εργασιακές σχέσεις, τα “μη κερδοσκοπικά” Πανεπιστήμια.

Πρέπει να τονίσουμε ότι το ΚΚΕ στέκεται κριτικά απέναντι στην εργασία του
καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη, που εμφανίζεται στο συγκεκριμένο λεξικό. Πιστεύει δε
πως δεν στερείται ιδεολογικής φόρτισης. Παρ’ όλ’ αυτά διαφωνεί κατηγορηματικά
με τις απαγορεύσεις και τις λογοκρισίες».

Δημήτρης Παπαδημούλης (υπεύθυνος Τύπου και μέλος της Π.Γ. του ΣΥΝ):

«Επικίνδυνους δρόμους οπισθοδρόμησης και λογοκριτικού παραλογισμού ανοίγει η
πρωτοφανής απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης για το λεξικό Μπαμπινιώτη.

Όταν ένας δικαστής αποφασίζει, ως υπέρτατη επιστημονική αυθεντία, τι
επιτρέπεται και τι απαγορεύεται στις επεξηγήσεις των λημμάτων ενός λεξικού,
τότε ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για τον Μεσαίωνα, με την απαγόρευση και τη
δίωξη των… αιρετικών απόψεων και προσώπων.

Έχουν απόλυτο δίκιο οι Βορειοελλαδίτες όταν οργίζονται για τους υβριστικούς
και ρατσιστικούς εις βάρος τους χαρακτηρισμούς.

Το χάνουν, όμως, κατά κράτος, επειδή ορισμένοι εκπρόσωποί τους διάλεξαν τον
χειρότερο τρόπο να αντιδράσουν.

Η δικαστική απόφαση αποτελεί κηλίδα για τη Θεσσαλονίκη, τον κόσμο της και τον
πολιτισμό της.

Και το δράμα είναι ότι μιλάμε για μια χώρα δημοκρατική και με εδραιωμένο τον
ευρωπαϊκό της προσανατολισμό…».

ΤΟ ΔΗΚΚΙ (από το γραφείο Τύπου του δόθηκε χθες η ακόλουθη ανακοίνωση):

«Πιστεύουμε ότι το θέμα δεν έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής
κρίσης. Από τη στιγμή, όμως, που αυτό συνέβη, αναπόφευκτο ήταν να εκδοθεί μια
δικαστική απόφαση η οποία δεν μπορεί να γίνεται με τη σειρά της αντικείμενο
επαίνων ή αφορισμών ένθεν και ένθεν.

Το βιβλίο γενικώς, αν και πολιτισμικό αγαθό, δεν παύει να είναι ένα προϊόν με
τελικό αποδέκτη το αγοραστικό κοινό στο οποίο ανήκει το προνόμιο της αποδοχής
ή της απόρριψης. Είμαστε ριζικά αντίθετοι προς οποιαδήποτε μορφή λογοκρισίας.
Δεν μπορούμε, όμως, να ρίξουμε και στον Καιάδα όσους θεώρησαν εαυτούς
θιγόμενους από τα επίμαχα λήμματα που περιέχονται στο λεξικό του κ. Μπαμπινιώτη.

Διότι υπερασπιζόμενοι το ιερό δικαίωμα έκφρασης επιστημονικής γνώμης, να μην
καταλήξουμε να καταστρατηγούμε το επίσης ιερό δικαίωμα διαφωνίας στον άλλον».

Θεμιστοκλής Κουρουσόπουλος (πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
και του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης):

«Επάνοδος στον Μεσαίωνα. Πρέπει να κλαίμε γι’ αυτή την απόφαση.

Το πνεύμα δεν είναι δυνατόν να τιθασεύεται από δικαστικές αποφάσεις…».

Γιώργος Ιγνατιάδης (πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης):

«Δεν συμφωνώ. Δεν μου αρέσει η απαγόρευση κυκλοφορίας βιβλίων. Αντιβαίνει στον
πολιτισμό μου. Η ελευθερία της επιστημονικής γνώμης είναι συνταγματικά
κατοχυρωμένη και δεν πρέπει να κάμπτεται το δικαίωμα αυτό από ενδεχόμενη
προσβολή συναισθημάτων τρίτων. Το κριτήριο είναι περιορισμένο και
υποκειμενικό, αδύναμο να υπερκεράσει μια τόσο θεμελιώδη εγγύηση της ελευθερίας.

Προσωπικά θίγομαι από τη συγκεκριμένη επεξήγηση του λήμματος και όχι μόνον.
Διότι παρατίθενται γενικώς ερμηνείες που δεν ανταποκρίνονται κατά τρόπο δόκιμο
στην ελληνική γλωσσική πραγματικότητα. Ωστόσο, υπερασπίζομαι το δικαίωμα.
Γιατί τελικός κριτής της εγκυρότητας ενός λεξικού δεν είναι οι δικαστικές
αποφάσεις. Διατυπώθηκαν μέχρι σήμερα πολλές απόψεις, θέσεις, αλλά και
επιφυλάξεις από ειδήμονες γλωσσολόγους για το συγκεκριμένο λεξικό. Είναι νωρίς
“ν’ αποφανθούμε”. Ο μέγιστος κριτής είναι το αναγνωστικό κοινό και ο
επιστημονικός κόσμος. Ίδωμεν».

Τασία Χριστοδουλοπούλου (μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών):

«Έχουν τονιστεί ­ δυστυχώς από λίγους ­ οι κίνδυνοι αυτονόμησης της δικαστικής
εξουσίας και αναβάθμισής της στο μπλοκ των εξουσιών, με ευθύνες της
εκτελεστικής. Όταν η δικαστική εξουσία αποφασίζει για το πώς θα λειτουργήσουν
οι νόμοι της αγοράς (ιδιωτικοποίηση Ιονικής) μέχρι με ποιους όρους θα ασκείται
η πολιτική (κάθαρση, ποινικοποίηση) και από το πώς θα ισορροπούνται τα
κοινωνικά προβλήματα (ναρκωτικά, φτώχεια, μετανάστες) μέχρι με ποιους όρους θα
γίνεται η διαχείριση του δημοσίου χρήματος, θα ήταν αφέλεια να αναμένει κανείς
μια διαφορετική απόφαση για το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας.

Η επιστήμη ήταν το τελευταίο άβατο. Η Δικαιοσύνη ως εξουσία κηρύσσει πλέον τον
εαυτό της αρμόδιο να αποφαίνεται για τους όρους και τα όρια της επιστημονικής
γνώμης και για την τιμωρία όσων παραβαίνουν αυτά τα όρια. Στα πλαίσια αυτά
αποφάνθηκε για “το πώς πρέπει να είναι ένα καλό λεξικό” με το ηθικοδιδακτικό
ύφος επαρχιώτη δασκάλου του ’60.

Η απόφαση αυτή επιδιώκει να νομιμοποιηθεί αυθαίρετα, εξαιτίας της σύνδεσής της
με τα υπερπατριωτικά ταμπού που αξιοποιούνται τελευταία από πολλούς υποψηφίους
των δημοτικών εκλογών.

Επιτέλους, δεν είναι δυνατόν η δικαστική εξουσία να είναι πανταχού παρούσα και
με πρόσχημα την προστασία της προσωπικότητας ενός πολίτη να προσβάλλει την
προσωπικότητα, τη νοημοσύνη και την ευαισθησία των πολλών».

Νικόλαος Παρασκευόπουλος (καθηγητής Ποινικού Δικαίου, πρόεδρος Νομικής
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης):

«Από τις πολλές πτυχές που έχει η υπόθεση του λεξικού Μπαμπινιώτη ξεχωρίζει
για κάθε νομικό, αλλά και για κάθε δημοκρατικό πολίτη αυτή που συνδέεται με το
κράτος δικαίου. Η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία της επιστήμης είναι
βασικά συνταγματικά δικαιώματα και κύρια στοιχεία του πολιτεύματός μας. Είναι
επίσης θεμέλιοι λίθοι τόσο του ελληνικού όσο και του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αν
αρχίσει ο έλεγχος της εθνικοφροσύνης ή π.χ. της ηθικοφροσύνης των εκφράσεων,
προκειμένου να επιτρέπεται ή να απαγορεύεται η κυκλοφορία των βιβλίων, θα
έχουμε επιστρέψει στον ολοκληρωτισμό. Όποιος δεν αντιλαμβάνεται την
προτεραιότητα αυτών των αξιών δεν μετέχει στην ελληνική παιδεία ούτε στη
συνταγματική νομιμότητα».

Γεώργιος – Αλέξανδρος Μαγκάκης (καθηγητής, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης):

«Η απόφαση του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης σε βάρος του Λεξικού Μπαμπινιώτη
τραυματίζει το πολίτευμα στον πυρήνα του.

Πρώτον, με το σκεπτικό της, το οποίο ορίζει “τι αποτελεί λήμμα που μπορεί να
καταχωρηθεί σε λεξικό και τι όχι”, γίνεται συνταγματικά ανεπίτρεπτη ανάμειξη
του δικαστή στο επιστημονικό έργο, του οποίου η ελευθερία προστατεύεται με το
άρθρο 16 του Συντάγματος.

Δεύτερον, με το διατακτικό της που επιβάλλει απάλειψη του λήμματος “Βούλγαρος”
από κάθε μελλοντική ανατύπωση γίνεται ευθεία παραβίαση του άρθρου 14 παρ. 2
του Συντάγματος που ορίζει ότι “η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύεται”.

Τρίτον, με την επιβολή στον συγγραφέα Γ. Μπαμπινιώτη κράτησης διάρκειας ενός
μηνός για την περίπτωση της μη απάλειψης αναβιώνει ο εμφυλιοπολεμικός
σκοταδισμός της δίωξης της γνώμης και των ιδεών.

Πιο στοιχειώδη προσβολή της συνταγματικής τάξης δύσκολα μπορεί κανείς να
φανταστεί. Κι αυτό συμβαίνει με δικαστική απόφαση. Κρίμα».

Σε δήλωσή του δε προς «ΤΑ ΝΕΑ» ο κ. Γ. – Α. Μαγκάκης πρόσθεσε: «Η απόφαση
κάνει λάθος στην κατεύθυνση. Υποστηρίζει ότι το λεξικό δημιουργεί σύγχυση για
την εθνική καταγωγή… γενικότερα των Μακεδόνων.

Αλλά δεν είναι το λεξικό που δημιουργεί τη σύγχυση. Απεναντίας, το λεξικό
στιγματίζει τη λέξη Βούλγαρος και τη χαρακτηρίζει ύβρι.

Αν δημιουργείται σύγχυση, αυτή προέρχεται από τους χούλιγκανς. Εναντίον αυτών
έπρεπε να είχαν στραφεί και η απόφαση και εκείνοι που προσέφυγαν στη
Δικαιοσύνη. Γιατί εκεί είναι η πηγή του κακού».

Αλίκη Γιωτοπούλου – Μαραγκοπούλου (καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο):

«Προσωπικά θεωρώ άστοχη την προσθήκη στο Λεξικό Μπαμπινιώτη ­ πολύ αξιόλογο
έργο ­ και δη στο λήμμα «Βούλγαρος», της γνωστής έννοιας. Πρόκειται για μια
έννοια πολύ περιορισμένης χρήσης ­ για τους παίχτες μιας ποδοσφαιρικής ομάδας,
που θεωρείται μειωτική για τα μέλη της. Αλλά είναι μειωτική και για τους
Βουλγάρους, αφού η χρήση της θεωρείται βρισιά. Συνεπώς δεν συμβάλλει η
δημοσίευσή της και στις καλές σχέσεις Ελλάδας – Βουλγαρίας.

Τα παραπάνω, όμως, κατ’ εμέ δεν αποτελούν νόμιμη δικαιολογία για την
απαγόρευση κυκλοφορίας του βιβλίου ή την επιβολή από δικαστική αρχή στον
συγγραφέα να απαλείψει τη σχετική περικοπή. Φρονώ ότι αυτά αποτελούν παράβαση
των άρθρων 14 παρ. 1 και 16 παρ. 1 του Συντάγματος και επικίνδυνη αρχή μείωσης
της ελευθερίας έκφρασης επιστημονικών απόψεων, αντιλήψεων κ.λπ. με απρόβλεπτες εξελίξεις».

Ανδρέας Λοβέρδος (αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο):

«Η απόφαση δεν αποτελεί τίποτε περισσότερο παρά μία ευθεία έκφραση προσωπικών
αντιλήψεων ενός δικαστή που ευρίσκεται και δικάζει στη Θεσσαλονίκη, η οποία
επενδύθηκε τον τύπο και την περιβολή δικαστικής απόφασης. Εν προκειμένω είναι
σαφές πως δεν μέτρησαν για τον δικαστή ούτε το άρθρο 14 του Συντάγματος, ούτε
η επιστημονική ιδιότητα του συγγραφέα, ούτε το ευρύτατο επιστημονικό του
κύρος, που απαξιώνουν αμέσως κάθε απόπειρα εμπλοκής του στην αλληλοεξύβριση
των χουλιγκάνων. Εμφαντικό στοιχείο της απόπειρας καταξίωσης μιας προσωπικής
αντίληψης διά της μετατροπής της σε δικαστική απόφαση αποτελούν οι απειλές
προς τον κ. Μπαμπινιώτη, οι οποίες εξακοντίζονται με το περίβλημα των κύριων
και παρεπόμενων δικαστικών ποινών. Τέλος, εντυπωσιακό είναι το πώς η ελληνική
πολιτεία διά των δικαστηρίων της εμπλέκεται στην εσωτερική διαμάχη των
απανταχού χουλιγκάνων, δήθεν απαξιώνοντας αιχμές, ειρωνείες και
αλληλοκατηγορίες στις οποίες οι ίδιοι οι φανατικοί οπαδοί δεν δίνουν και τόση σημασία.

“Βούλγαροι”, “Τούρκοι”, “Αλβανοί” κ.ο.κ. αποτελούν τα συνήθη και όχι τα
βαρύτερα συνθήματα που καθημερινά ακούγονται στα γήπεδα. Πρόβλημα δεν είναι η
διά του Τύπου ή δι’ έντυπων καταγραφή μιας κατάστασης. Αλλά αν αυτή είναι
βλαπτική, το ζητούμενο είναι η εξάλειψή της.

Όσον δε αφορά την προστασία της τιμής τών συνήθως εκτός γηπέδων ευρισκομένων
που θίγονται ή «θίγονται» από το άκουσμα ότι στα γήπεδα κάτι τέτοιο
εκτοξεύεται ως σύνθημα, τότε είναι απολύτως βέβαιο ότι αυτή η προστασία ως
αγαθό πρέπει να υποχωρήσει, όταν συγκρούεται με το αγαθό της ελευθερίας της έκφρασης».

Ντίνος Χριστιανόπουλος (ποιητής):

«Δεν μου είναι συμπαθής ο κ. Μπαμπινιώτης, ούτε και το λεξικό του, το οποίο
πάσχει όχι μόνο για τη συγκεκριμένη περίπτωση αλλά και σε πολλά άλλα.

Όμως, και κάθε επέμβαση της Δικαιοσύνης με ενοχλεί, και μάλιστα πολύ, γιατί τα
πνευματικά ζητήματα δεν λύνονται με δικαστικές αποφάσεις».

Μένης Κουμανταρέας (συγγραφέας):

«Κανένα δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εκφέρει γνώμη επάνω σε ένα
επιστημονικό ή λογοτεχνικό έργο. Τα λεξικά συνδυάζουν και τις δύο ιδιότητες,
του ερευνητή και του γλωσσοπλάστη.

Δεν γνωρίζω κατά πόσον η περίφημη απόφαση για ασφαλιστικά μέτρα που έβγαλε ο
κύριος πρωτοδίκης, ήταν ένα διαφημιστικό πυροτέχνημα που λειτούργησε θαυμάσια,
όπως και να ‘χει οι άνθρωποι του βιβλίου είτε συγγραφείς είναι είτε
λεξικογράφοι, πρέπει να αφήνονται στην ησυχία τους, να γράφουν τα έργα τους ή
να διεκπεραιώνουν τα λεξικά τους.

Κάθε ενάντια κίνηση θυμίζει τα 7 1/2 χρόνια δικτατορίας, τα οποία εγώ
τουλάχιστον τα θυμάμαι πάρα πολύ καλά».

Παντελής Βούλγαρης (σκηνοθέτης):

«Αισθάνομαι ότι ακούω ένα νέο που με γυρίζει πολλά χρόνια πίσω.

Η επέμβαση στην εργασία ενός επιστήμονα του επιπέδου του Γιώργου Μπαμπινιώτη
δηλώνει, αν μη τι άλλο, έλλειψη χιούμορ.

Μόνο σαν ανέκδοτο ακούγεται μια τέτοια απόφαση. Και θίγομαι προσωπικά ως “Βούλγαρης”!».