Η Παιδεία αποκτά ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά

Με τις πρόσφατες εξαγγελίες του υπουργείου Παιδείας, σχετικά με την
«αξιολόγηση των μαθητών και την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση», το
ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα φαίνεται να υιοθετεί ρυθμίσεις, οι οποίες
χαρακτηρίζουν όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα: Την κατάργηση
των Γενικών Εξετάσεων, την καθιέρωση του Απολυτηρίου του Λυκείου και την
ανοικτή πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Αν μελετήσει κανείς τις συγκεκριμένες ρυθμίσεις στο πλαίσιο της ευρύτερης
αναδιάρθρωσης των Λυκείων, οδηγείται στο συμπέρασμα ότι αυτές επιχειρούν να
επιλύσουν προβλήματα εμφανή σε όλα σχεδόν τα συστήματα αξιολόγησης της
μεταπολιτευτικής περιόδου όπως:

­ Την ανάγκη σύνδεσης των εξετάσεων με την αναμόρφωση του συνόλου των
αναλυτικών προγραμμάτων – βιβλίων των Λυκείων, που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή
την περίοδο.

­ Την εξισορρόπηση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης πανεπιστημιακών σπουδών.

­ Την ενίσχυση του ρόλου και της αυτονομίας του Λυκείου.

Το όλο εγχείρημα μπορεί να αναλυθεί στους εξής κεντρικούς στόχους:

1 Η κατάργηση των δεσμών. Οι επικρίσεις για τις παρενέργειες του
συστήματος των τεσσάρων εξεταζομένων μαθημάτων των δεσμών, εντοπίζονται στην
υπονόμευση της μορφωτικής συνοχής και ενότητας του Λυκείου και στην κυριαρχία
της απομνημόνευσης, της παπαγαλίας και της ασκησιολογίας, εις βάρος της
κριτικής σκέψης και της εμβάθυνσης στη γνώση και τη μόρφωση. Από την άποψη
αυτή ο υπολογισμός όλων των μαθημάτων του Απολυτηρίου για την ένταξη στα
ΑΕΙ-ΤΕΙ κατά 70% και η ρύθμιση των δύο προαπαιτούμενων μαθημάτων ανά
επιστημονικό πεδίο κατά 15%, φαίνεται ότι αποβλέπει στην αντιμετώπιση αυτών
ακριβώς των αδυναμιών. Επιπλέον η δυνατότητα επιλογής από όλα τα επιστημονικά
πεδία για κάθε κατεύθυνση επιλογής της Γ’ Λυκείου, καταλύει τον ασφυκτικό
μονόδρομο των δεσμών. Κατά την εκτίμησή μας όμως θα πρέπει τα 5 επιστημονικά
πεδία να συμπτυχθούν περισσότερο, ώστε οι μαθητές να έχουν μεγαλύτερες
δυνατότητες επιλογής πανεπιστημιακών τμημάτων και να επιτευχθεί καλύτερη
αντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης σπουδών. Για παράδειγμα, φαίνεται
αναιτιολόγητη η ύπαρξη δύο ξεχωριστών επιστημονικών πεδίων, ένα για τις
θετικές σπουδές (Φυσικομαθηματικές Σχολές) και ένα για τις τεχνολογικές
(Πολυτεχνείο), όταν μάλιστα τα 2 προαπαιτούμενα μαθήματα είναι ίδια
(Μαθηματικά – Φυσική).

2 Ρόλος Λυκείου – αυτονομία. Είναι προφανές ότι οι συντάκτες των
σχεδίων, προσπαθούν να εξισορροπήσουν το σύστημα μεταξύ της κατοχύρωσης ενός
αυξημένου ρόλου του σχολείου και της εγκυρότητας και αξιοπιστίας των
αποτελεσμάτων του. Για τον λόγο αυτό προκρίνεται η πραγματοποίηση των
εξετάσεων της Β’ και Γ’ τάξης με κοινά – κεντρικά θέματα και ο συνυπολογισμός
των προφορικών βαθμών με «εξομάλυνσή» τους σε σχέση με το γραπτό.

Προφανώς, οι σχεδιαστές των αλλαγών έχουν αξιολογήσει τις παρενέργειες του
συστήματος της δεκαετίας του ’80, ως προς τον συνυπολογισμό των προφορικών
βαθμών. Με άλλα λόγια η ενίσχυση του ρόλου του σχολείου ως προς τη μελλοντική
διαδρομή των μαθητών έχει ένα δυναμικό χαρακτήρα. Συναρτάται, δηλαδή, με την
εδραίωση της εμπιστοσύνης ότι το σχολείο μπορεί να προσανατολίσει με
φερεγγυότητα τη διαδρομή των μαθητών.

3 Εξετάσεις – μορφωτική λειτουργία του Λυκείου. Στα πλεονεκτήματα του
νέου συστήματος είναι ότι αντικαθίσταται η «στιγμιαία», τρίωρη εξέταση από μια
διαδικασία αποτίμησης της μαθησιακής πορείας των μαθητών εντός του σχολείου.
Διατυπώνεται ωστόσο εδώ η επιφύλαξη, μήπως η διαδικασία αυτή μετατοπίσει το
κέντρο βάρους προς τις εξετάσεις, αντί της μορφωτικής λειτουργίας. Ο αντίλογος
στην άποψη αυτή είναι ότι η Λυκειακή Εκπαίδευση είναι εκ των πραγμάτων
υποχρεωμένη να συμβάλλει στη δημιουργική ένταξη στη ζωή και την εργασία, ότι
το υπάρχον σύστημα έχει ήδη ακυρώσει κάθε μορφωτική λειτουργία και η
προσπάθεια το ίδιο το σχολείο να αποφανθεί για τη μελλοντική εξέλιξη των
μαθητών μπορεί να γίνει δείκτης της ίδιας της ποιοτικής ανάπτυξής του μέσω της
βελτίωσης των προγραμμάτων, της ποιότητας της διδασκαλίας, της αντιμετώπισης
των ανισοτήτων κ.τ.λ.

4 Test δεξιοτήτων. Αναμφίβολα η μορφή αυτή αξιολόγησης χρησιμοποιείται
σε μεγάλη έκταση, σε πολλά εκπαιδευτικά συστήματα. Ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό
εφαρμόζεται σε συστήματα στα οποία τα Πανεπιστήμια έχουν κεντρικό ρόλο στην
επιλογή των υποψηφίων.

Είναι επομένως αναγκαίο να αποσαφηνισθούν ερωτήματα ως προς το συγκεκριμένο
περιεχόμενό τους, την εφαρμογή τους στη λυκειακή λειτουργία, τη συχνότητα
πραγματοποίησής τους και τη βαρύτητά τους στην όλη αξιολογική διαδικασία.

Οι προηγούμενες θεωρήσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι θετικές όψεις του
νέου συστήματος θα κριθούν, τόσο από ενδογενείς παράγοντες όσο και από άλλες
παραμέτρους, όπως τα νέα προγράμματα σπουδών, η κάλυψη της ζήτησης σε
πανεπιστημιακές σπουδές, η ανάπτυξη των επαγγελματικών σχολών, η συνεχής
επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν
μαγικές συνταγές και εύκολες λύσεις σε ένα χώρο με έντονες τις αντιφάσεις και
εμφανή τα στοιχεία μιας παρατεταμένης κρίσης. Το ζητούμενο είναι τελικά η
ποιότητα και η ποσοτική διεύρυνση της μόρφωσης και στην προοπτική αυτή τα
εξεταστικά συστήματα δεν μπορεί παρά να είναι τα μέσα που θα εγγυηθούν την
αναπτυξιακή λειτουργία του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Ο Χρίστος Δούκας, είναι δρ πολιτικής της εκπαίδευσης