Είναι χρήστες. Τουλάχιστον ας κάνουν ασφαλή χρήση

Ξεκινάμε στις επτά το απόγευμα με τα πόδια από το Κέντρο Πρώτων Βοηθειών
της 3ης Σεπτεμβρίου, εκεί όπου λειτουργεί το κέντρο βοήθειας του Οργανισμού
κατά των Ναρκωτικών ­ ΟΚΑΝΑ ­ του υπουργείου Υγείας. Σε πέντε λεπτά
βρισκόμαστε στη γωνία της Πειραιώς, στην Ομόνοια, και λίγο αργότερα στην
πλατεία της Βαρβακείου.

Ο ΥΠΟΓΕΙΟΣ του Ηλεκτρικού έχει μετατραπεί σε λευκά τούνελ από τον περασμένο
Αύγουστο και οι χρήστες μετακόμισαν στην επιφάνεια ­ άλλο ένα κοινό μυστικό
αυτής της πόλης.

Οι πιάτσες δεν είναι πια στις γειτονιές. Είναι στην Ομόνοια, την
Κουμουνδούρου, το Μοναστηράκι και του Στρέφη. Σ’ αυτή την περιπλάνηση
συναντήσαμε περισσότερους από διακόσιους χρήστες. Άλλους να τρυπιούνται, πάντα
σε κοινή θέα, άλλους να αγοράζουν, άλλους χαμένους στα παγκάκια με τέσσερις
αναπνοές το λεπτό γιατί κατάπιαν διεγερτικά και κατασταλτικά μαζί.

Οι άνθρωποι που κάνουν street work (δουλειά στο δρόμο), στο πλαίσιο των
προγραμμάτων του ΟΚΑΝΑ, με τα σακίδια στην πλάτη, «προσεγγίζουν» τους χρήστες
σαν δυνάμει φίλους.

Κάποιοι συναντούν ανάμεσά τους και πραγματικούς φίλους, από αυτούς που «έπιναν
μαζί», γιατί τέσσερις από τους έξι street workers είναι πρώην χρήστες που
εργάζονται παρτ τάιμ στο πρόγραμμα. Τους περισσότερους τους ξέρουν ήδη με τα
μικρά τους ονόματα.

ΟΙ ΝΕΟΙ

Πάντα όμως υπάρχουν δεκάδες καινούργιοι, «δυστυχώς». Πρόσωπα άγνωστα που
κοιτούν με δυσπιστία αυτούς τους «περίεργους» που κατεβαίνουν στην πιάτσα όχι
για να κάνουν κήρυγμα, ζητώντας τους να μπουν σε κάποιο θεραπευτικό πρόγραμμα,
αλλά για να τους μοιράσουν ολοκαίνουργιες σύριγγες και βιβλιαράκια με «10
βήματα για πιο ασφαλή χρήση».

Με οδηγίες όπως «μην χρησιμοποιείς βαμβάκι όταν φιλτράρεις τη δόση σου επειδή
έχει ίνες που είναι δυνατόν να μπουν στις φλέβες σου» και «αν το διάλυμα έχει
κατακάθι, προσπάθησε να πάρεις την ηρωίνη από την επιφάνεια». Επί μια ώρα ο
Τάσος Πανόπουλος, υπεύθυνος του προγράμματος «Street Work» ­ «προσέγγιση στο
δρόμο», σε ελεύθερη μετάφραση ­, και ο Παναγιώτης Αδάμ μαζί με τη Νένα, την
Κ., τον Γιάννη, τον Σωτήρη, πρώην χρήστες, καθώς και τον Νίκο με τη Μαρία,
γιατρούς «επειγοντολόγους», μάς εξηγούσαν πώς ακριβώς κάνουν τη δουλειά τους.
Δουλειά, τρόπος του λέγειν δηλαδή… Άλλωστε πόσο «κίνητρο» μπορεί να θεωρηθεί
το ενάμισι χιλιάρικο την ώρα για δέκα-δεκαπέντε ώρες την εβδομάδα επαφής με το
θάνατο;

ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ

Αυτή η ομάδα κατάφερε από τον περασμένο Οκτώβριο να προσεγγίσει 1.206 χρήστες
ναρκωτικών. Και η Κινητή Ιατρική Μονάδα του ΟΚΑΝΑ κατάφερε να σώσει από βέβαιο
θάνατο τουλάχιστον άλλους διακόσιους που είχαν πέσει σε κώμα. Κι επιπλέον στις
εγκαταστάσεις του ΟΚΑΝΑ, δίπλα στην Ομόνοια, το κεντρικό σημείο διακίνησης και
χρήσης ναρκωτικών, εκεί όπου ένα χαρτάκι δόσης ηρωίνης έχει «ξεπέσει» στις
3.000 δραχμές, ­ έναντι 10.000 δρχ. της Θεσσαλονίκης ­, οι εν ενεργεία χρήστες
έχουν ανταλλάξει 8.050 χρησιμοποιημένες σύριγγες με αχρησιμοποίητες.

Στο Κέντρο Πρωτων Βοηθειών οι εξαρτημένοι μπορούν να κάνουν δωρεάν ιατρικές
εξετάσεις, να φτιάξουν τα δόντια τους, να έχουν νομική υποστήριξη από μέλη του
Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, να συμβουλευτούν ψυχολόγο.

ΝΕΑ ΣΤΑΣΗ

Οι εργαζόμενοι εκεί τους αποκαλούν «πελάτες», όχι γιατί υπάρχει η οποιαδήποτε
σχέση οικονομικής συναλλαγής, αλλά γιατί η λέξη θεωρείται ουδέτερη σε σύγκριση
με το «χρήστης», «εξαρτημένος», «ναρκομανής».

Και το σημαντικότερο όλων: Όπως τονίζει ο κ. Γιώργος Μπαρδάνης, αντιπρόεδρος
του ΟΚΑΝΑ, «από το ’92 και μετά έχουμε αρχίσει να αλλάζουμε στάση απέναντι
στους χρήστες.

Μέχρι τότε είχαμε το “Ναι” απέναντι στο “Όχι”. Είχαμε το “για να σε δεχτούμε,
πρέπει να έρθεις σε μας έχοντας σταματήσει τη χρήση”.

Τώρα προσπαθούμε να προσεγγίσουμε τους χρήστες στο δρόμο, στις πιάτσες,
βοηθώντας τους να αντιληφθούν ορισμένα πράγματα που θα προφυλάξουν την υγεία
τους καταρχήν. Δηλαδή, δεχόμαστε ότι κάνουν χρήση. Κάποιοι μας κατηγορούν ότι
είναι σαν να τους λέμε ασφαλείς τρόπους για να κάνουν χρήση.

Όμως δεν έχουν δίκιο. Ο στόχος σε πρώτο επίπεδο είναι να μειώσουμε τους
θανάτους, το AIDS, την ηπατίτιδα. Αλλά το κυριότερο, να φέρουμε σε επαφή με
ένα σύστημα υγείας ανθρώπους που ποτέ δεν έχουν καμία επαφή με αυτό. Και τα
μέχρι στιγμής στοιχεία αποδεικνύουν ότι είμαστε σε καλό δρόμο».

Τι προσφέρουν. Εκτός από συμβουλές και πρώτες βοήθειες, τους προσφέρουν σύριγγες, προφυλακτικά και φυλλάδιο με οδηγίες

«ΕΛΑ ΡΕ φίλε, εσύ δεν είσαι ο γιατρός του ΟΚΑΝΑ; Στην αρχή σε πέρασα για της Ασφάλειας».

Με το που φτάνουμε στην Πλατεία Ομονοίας δεν χρειάζεται να ψάξουμε και πολύ. Η
γωνία που μαζεύονται οι χρήστες είναι ορατή όπως και το ουράνιο τόξο. Τα μέλη
της ομάδας αναμειγνύονται εύκολα ανάμεσα στα πηγαδάκια. Χαιρετιούνται σαν
φίλοι. Η Νένα ανοίγει το σακίδιο και δίνει τον πρώτο χαρτονένιο κύλινδρο με
τις πολύτιμες αχρησιμοποίητες σύριγγες.

Ο Νίκος, ένας από τους τέσσερις γιατρούς της Κινητής Μονάδας, έχει ήδη σκύψει
πάνω από μια κοπέλα που μοιάζει αναίσθητη στο παγκάκι. Μαζί με τον Σωτήρη και
τον φίλο τής κοπέλας είναι οι μόνοι που ανησυχούν και ασχολούνται. Τριγύρω
νέοι και μεγαλύτεροι κόβουν βόλτες, άλλοι με αφηρημένο βλέμμα κι άλλοι με
αγωνία.

«Σήμερα δεν έχει πολύ κόσμο γιατί έχουν γίνει τελευταία διάφορες συλλήψεις και
κάπως μαζεύτηκαν από τις πιάτσες», απαντούν στην απορία μας οι στριτ-γουόκερς.

Ο Νίκος καλεί με το κινητό του το ασθενοφόρο, που είναι 24 ώρες σε επιφυλακή,
λίγα μέτρα πιο μακριά, στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών. Έρχεται σε λίγο. Η Μαρία
Παπαστάμου, η γιατρός, περπατάει φορώντας τα χειρουργικά γάντια. Αναγνωρίζει
την κοπέλα στο παγκάκι. Και τότε γίνεται κάτι σχεδόν εκπληκτικό: με το που της
μιλάει, η άλλη σηκώνεται και φεύγει! «Εντάξει, δεν είχε τίποτα, απλώς ήταν
φτιαγμένη», μας λέει χαμογελώντας η γιατρός.

Φυσικά τα μέλη της ομάδας έχουν ζήσει σκηνές απερίγραπτες όλους αυτούς τους
εννιά μήνες. Ο Παναγιώτης Αδάμ δεν θα ξεχάσει ποτέ τη σκηνή σε ένα
εγκαταλειμμένο σπίτι, πιο κάτω από την Ομόνοια.

«Μπήκαμε μέσα και βρεθήκαμε σε ένα δωμάτιο όπου περισσότεροι από είκοσι πέντε
άνθρωποι “βάραγαν” ενέσεις.

Ο χώρος ήταν μικρός, η σύριγγα άλλαζε χέρια, περνώντας κάτω από τη μύτη μας, η
βρωμιά ήταν απίστευτη. Ναι, φοβήθηκα.

Ίσως είναι εύκολο να το περιγράφεις, αλλά μη νομίζετε πως και για μας είναι
εύκολες αυτές οι καταστάσεις. Ποτέ δεν ξέρεις αν κάποιος σου καρφώσει τη σύριγγα».

Όλα τα μέλη που κάνουν δουλειά στο δρόμο έχουν περάσει από εκπαίδευση. Όχι
μόνο για να μάθουν να αντιμετωπίζουν καταστάσεις, αλλά και για να ενημερωθούν
και οι ίδιοι πάνω στις συνθήκες υγιεινής και τις επιπτώσεις που έχει η χρήση
στο ανθρώπινο σώμα.

«Νομίζετε ότι κι εμείς ξέραμε τα πάντα;», λέει η Νένα, που έχει ήδη
ολοκληρώσει το πρόγραμμα της κοινότητας ΙΘάκης του ΚΕΘΕΑ. «Υπάρχουν τόσοι
μύθοι.

Όπως για παράδειγμα ότι αν πέσεις σε κώμα κάνεις ένεση με αλατόνερο για να συνέλθεις».

Η ομάδα. Έξι άτομα, εκ των οποίων 4 πρώην χρήστες, είναι οι άνθρωποι που κάνουν street work

­ «ΠΟΣΗ ΩΡΑ την βράζεις;».

Η κοπέλα κοιτάζει τον Σωτήρη ανήσυχη. Δεν ρωτάει, «ποιος είσαι, που ρωτάς».
Απαντάει: «Δύο τρία λεπτά».

­ «Να, πάρε καινούργια». Της δίνει τον κύλινδρο με τις δύο αχρησιμοποίητες
σύριγγες. Στο ίδιο κουτί που τα μέλη της «στριτ τιμ» μοιράζουν στους χρήστες,
εμπεριέχονται και προφυλακτικά, ενώ ήδη γίνονται σκέψεις να προστεθεί χλώριο,
ώστε όσοι κάνουν ενέσεις, να αποστειρώσουν σωστά τις σύριγγες. Άλλωστε, η
σύριγγα που περνάει από φλέβα σε φλέβα, είναι η κυριότερη αιτία μετάδοσης
θανατηφόρων νοσημάτων. Κι όχι μόνο στις πιάτσες. Όπως είχε πει νωρίτερα ο
Παναγιώτης, «ξέρουμε ότι με μια σύριγγα κάνει χρήση μία ολόκληρη πτέρυγα στις
φυλακές, εξήντα εβδομήντα άτομα δηλαδή».

Η κοπέλα παίρνει τις σύριγγες από τα χέρια του Σωτήρη με ανακούφιση, χωρίς
πολλά πολλά.

Κάθεται σ’ ένα από τα τσιμεντένια παγκάκια στο υπερυψωμένο παρκάκι της
Βαρβακείου. Κρατάει έναν πράσινο μπικ αναπτήρα. Στη φλόγα του ισορροπεί ένα
σπασμένο φιαλίδιο μαυρισμένο στον πάτο με νερό και μέσα του έχει βουτήξει τη
βελόνα της σύριγγας. Προσπαθεί να την αποστειρώσει. Δίπλα της εκατοντάδες, θα
μπορούσαν να ήταν και χιλιάδες, αλλά πώς να τις μετρήσεις, οι σύριγγες. Έχουν
χρώμα έντονο ροζ, ακριβώς την απόχρωση που αφήνει το αίμα, όταν διαλύεται σε
κάτι υγρό. Θα μπορούσαν να ήταν κομμάτια από φλούδες φρούτων, αποτσίγαρα,
χαρτάκια, κάτι εντελώς συνηθισμένο για το ανθρώπινο μάτι. Κανείς δεν περιμένει
κάτι διαφορετικό. Ο Σωτήρης, της λέει ότι χρειάζεται να την βράσει τουλάχιστον
δέκα λεπτά, αλλιώς δεν γίνεται σωστά η αποστείρωση και είναι επικίνδυνο. Η
κοπέλα πανικοβάλλεται. Αρχίζει να φωνάζει: «Δημήτρη, έλα ν’ ακούσεις, έλα
γρήγορα». Ένας αδύνατος άντρας, με το σώμα γυμνό από τη μέση και πάνω,
ξυπόλητος, έρχεται σχεδόν χοροπηδώντας και κάθεται δίπλα της. «Έλα, τι έχεις,
πες μου», προσπαθεί να την καθησυχάσει. «Δεν απολυμαίνεται έτσι η σύριγγα».

Τα μάτια της έχουν γίνει στρογγυλά, μιλάει με άγχος, σχεδόν με τρόμο. Η λέξη
AIDS βγαίνει στη φράση της. «Μην τρελαίνεσαι τώρα, ηρέμησε, πρέπει να είμαστε
δυνατοί, να αντιμετωπίζουμε ό,τι μας συμβαίνει, εντάξει;

Ναι, ρε φίλε, στο σπίτι τις βράζουμε στο κατσαρολάκι για ώρα, αλλά τώρα μας
έτυχε στον δρόμο, τι να κάνουμε;».

Ο Σωτήρης παρεμβαίνει: «Εντάξει, μην κάνεις έτσι, δεν σημαίνει ότι κόλλησες
κάτι. Απλώς, να ξέρεις για την επόμενη φορά. Ξέρεις ότι ο ιός δεν ζει πολλή
ώρα, πεθαίνει ύστερα από μερικά λεπτά στον αέρα».

Ο Δημήτρης όλη την ώρα μιλάει ασταμάτητα. Τον ρωτούν «τι έχει πιεί». Έχει,
ήδη, ανοίξει το περιτύλιγμα της ολοκαίνουργιας σύριγγας και ετοιμάζεται. Όμως,
ξαφνικά πετάγεται όρθιος με την γυμνή σύριγγα στο χέρι. Σε απόσταση αναπνοής
μπροστά μου κάνει μια δρασκελιά. «Είμαστε ένα μέτρο πριν από τον γκρεμό».
Ξαφνικά οπισθοχωρεί: «Όχι, πρέπει να λέμε σωστά τα πράγματα. Δεν είναι ένα
μέτρο, είναι ένα βήμα». Κάνει ένα βήμα μπρος, σαν να βρίσκεται σε σκηνή
θεάτρου και ζητάει βοήθεια. Η γυναίκα δίπλα του ετοιμάζει τη δόση. Αυτό δεν
αντέχω να το δω.

Το βλέμμα ξεκολλάει με δυσκολία. Η Νένα μιλάει με μια κοπέλα απέναντι, που
κλαίει. Η Κωνσταντίνα έχει προσεγγίσει έναν πιτσιρικά, που είναι αδύνατος σαν
σπίνος. Σε λίγο θα μάθουμε πως είναι δεκαεφτά και τον λένε Αλέξη. Ένα αγόρι κι
ένα κορίτσι, λίγο παράμερα από τους μεγάλους, ετοιμάζονται. Ο Τάσος, με την
εμπειρία των δεκαπέντε χρόνων δουλειάς κοντά σε χρήστες, αφήνει την ένταση της
ψυχής του να γίνει λέξεις. «Γαμώτο, δεν μπορώ να βλέπω τα μικρά έτσι». Η
Κωνσταντίνα, που είναι σχεδόν είκοσι οχτώ, τον ακούει. «Άσε να φτιαχτούνε
πρώτα και μετά πάω». Δουλεύει από τον Μάρτιο στο πρόγραμμα των street-workers.
«Ξέρεις, τα πιτσιρίκια δεν σου ανοίγονται με τίποτα. Πρώτα τους μιλάς για ρέιβ
και μετά πώς θα σώσουν τη ζωή τους».

Ο Τάσος μουρμουρίζει κάτι, για το αν ξέρουν «τουλάχιστον τι πρέπει να κάνουν ή
απλώς τρυπιούνται». Η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική. Τουλάχιστον τριάντα
σαράντα άνθρωποι γύρω μας τρυπιούνται βρίσκοντας τη φλέβα. Κάθονται σε
ζευγάρια στα τσιμεντένια πλακάκια με φόντο ένα εφιαλτικό σκηνικό από
χρησιμοποιημένες σύριγγες. Είναι απόγευμα, εκεί που τα πρωινά πηγαινοέρχονται
χιλιάδες άνθρωποι, για να ψωνίσουν λαχανικά και φρούτα. Δύο βήματα από το Δημαρχείο.

«Ωχ, θα μου ‘βγαζε το μάτι», λέει η Κωνσταντίνα. Ταχύτατα ξεκαρφώνει από τον
ξύλινο πάσσαλο που υποβαστάζει ένα χαριτωμένο – υπό άλλες συνθήκες – κιόσκι,
μία σύριγγα που βρίσκεται στο ύψος του κεφαλιού της.

Ένας πιτσιρικάς με χλωμό πρόσωπο έχει τραβήξει την προσοχή του Τάσου, που
κινείται ήδη προς το μέρος του.

Με νοσοκομειακό. Την ομάδα των street workers ακολουθεί νοσοκομειακό για την παροχή πρώτων βοηθειών

Ρωτάει το όνομα, αυτή είναι μια αρχή για να προσεγγίσεις τους χρήστες. Το ύφος
είναι σταθερό και σίγουρο. Αν δείξεις συναισθηματική αδυναμία, το
καταλαβαίνουν αμέσως. Αφού έχει ήδη συστηθεί. Τον πιτσιρικά με το χλωμό
πρόσωπο τον λένε Ηλία, είναι δεκαεπτά, κατάγεται από τη Θράκη, αλλά ζει στην
Αθήνα. Μισεί τον πατέρα του, αλλά λατρεύει τη μητέρα του. Έχουν τσακωθεί και
πλέον δεν ζει στο σπίτι. Ζει στο παρκάκι πάνω από το πάρκινγκ της Βαρβακείου.
Δεν έχει αρχίσει ενδοφλέβιες. Ζητάει να μάθει αν μπορεί κάπου να μείνει, λέει
ότι ψάχνει για δουλειά. Ο Τάσος τού δίνει το φυλλάδιο του ΟΚΑΝΑ και του ζητάει
να έρθει να μιλήσουν στο Κέντρο Άμεσης Βοήθειας, να μιλήσουν ήρεμα.

Ο Ηλίας κοιτάζει γύρω του χωρίς καμία έκφραση, το βλέμμα του σταματάει στην
Κωνσταντίνα, λέει ότι είναι «πολύ όμορφη» και μετά φαίνεται να συμφωνεί. Το
όνομά του θα γραφεί αργότερα σε ένα κομμάτι χαρτί, με όσους συνάντησε η ομάδα
εκείνο το απόγευμα της Τετάρτης την πρώτη ημέρα του Ιουλίου.

Μαζί με τον Αλέξη, τη Μαρία, και άλλων επτά οχτώ που έδειξαν κάποιο ενδιαφέρον
να επισκεφθούν το Κέντρο. Η ζέστη πυκνώνει γύρω μας.

Τα μάτια φεύγουν από τις σύριγγες και το ξεραμένο αίμα, τα μπράτσα που έχουν
σκιστεί, τα αποστήματα στα χέρια, τη βρωμιά στις πατούσες που περπατούν γυμνές
στο τσιμέντο, τα βλέμματα που σε κοιτούν, αλλά δεν σε βλέπουν.

Ξαφνικά, η αναπνοή γίνεται δύσκολη, υπερβολικά δύσκολη. Οι λέξεις του Ηλία
φθάνουν σαν βουητό στ’ αυτιά και μια λιποθυμική τάση έρχεται.

Ο Παναγιώτης με απομακρύνει από το υπερυψωμένο παρκάκι. Κάθομαι σ’ ένα πεζούλι
και βλέπω ανθρώπους σκυμμένους, να παρακολουθούν μέσα από κάποιες τζαμαρίες τι
γίνεται στο τσιμεντένιο παρκάκι. Οι street-workers εξακολουθούν να μιλάνε
στους χρήστες κι εγώ ντρέπομαι για την αδυναμία…