Εκτός ελέγχου η κρίση

Πριν από ένα χρόνο ακριβώς, όταν το μπατ, το νόμισμα της Ταϊλάνδης άρχισε να
κατρακυλά, στην Ουάσιγκτον και τις άλλες πρωτεύουσες της Αμερικής και της
Ευρώπης ούτε έκτακτες συσκέψεις έγιναν ούτε κανένας έδωσε ιδιαίτερη σημασία.

Ταραχές στην Ινδονησία. Οι Δυτικοί δεν κατόρθωσαν ούτε να προβλέψουν ούτε και να περιορίσουν τις κρίσεις της Ασίας

«ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ πράγμα που είχαμε σκεφτεί, ήταν ότι η περιπέτεια της Ταϊλάνδης
θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μείζονα οικονομική κρίση με παγκόσμιες
διαστάσεις», δήλωναν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Και όμως, πάνω κάτω, αυτό συνέβη.
Τα γεγονότα πήραν τη μορφή χιονοστιβάδας: Ένας από τους ισχυρότερους ηγέτες
της Ασίας εξαναγκάσθηκε σε παραίτηση, η Ιαπωνία κλυδωνίσθηκε από τραπεζικές
κρίσεις και σκάνδαλα και η οικονομική ύφεση απλώνεται ήδη από τη Ρωσία ώς τη
Νότια Αφρική και τη Μαλαισία.

Ένα χαρακτηριστικό αυτής της κρίσης είναι ότι εξελίσσεται αργά. Ένα δεύτερο
χαρακτηριστικό είναι ότι κανείς δεν μπορεί να τη σταματήσει. Ακόμη τον
Νοέμβριο, ο Κλίντον είχε πει ότι πρόκειται για «ορισμένα μικρά προβλήματα».
Σήμερα, όμως, όλοι αναγνωρίζουν ότι εξαιτίας αυτών των τάχα ασήμαντων
προβλημάτων οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη από εξαετίας απειλή για την
οικονομική τους ανάπτυξη. «Περνάμε τη χειρότερη περίοδο από τη Μεγάλη Κρίση
του 1929», δήλωσε ο γνωστός οικονομολόγος Άλεν Σάινεαϊ. Εδώ και λίγο καιρό,
πολλά αμερικανικά εργοστάσια έχουν αρχίσει να μειώνουν την παραγωγή τους, οι
εξαγωγές πέφτουν και τα μέλη του Κογκρέσου, που εκλέγονται σε αγροτικές
περιοχές, δεν κουράζονται να διεκτραγωδούν την κατάσταση που επικρατεί στις
πολιτείες τους.

«ΘΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙ ΠΟΛΥ»

Από τον Λευκό Οίκο έως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, όλοι σχεδόν οι
οικονομικοί σύμβουλοι και παράγοντες είναι πεπεισμένοι ότι η κρίση «έχει μέλλον».

«Στην αρχή ­ λέει ένας στενός συνεργάτης του Κλίντον ­ είχαμε στραμμένο το
βλέμμα στην Ταϊλάνδη. Κατόπιν αρχίσαμε να αναρωτιόμαστε τι έπρεπε να κάνουμε
για να μην ξεφύγει η κρίση από τα όρια της Άπω Ανατολής. Τώρα την
παρακολουθούμε να ξεχειλίζει και να απλώνεται απειλητικά προς τις
“υπερδυνάμεις”: τη Ρωσία, την Ιαπωνία, την Κίνα». Κατά το τελευταίο ταξίδι του
στην Κίνα, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι η Ουάσιγκτον θα βοηθήσει οποιαδήποτε
ασιατική χώρα θα της το ζητούσε, εφόσον η κυβέρνησή της είναι αποφασισμένη να
προχωρήσει σε εξυγίανση της οικονομίας της. Τι βοήθεια όμως μπορούν να
προσφέρουν οι ΗΠΑ;

Ο υπουργός και ο υφυπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, ο Ρόμπερτ Ρούμπιν και ο
Λόρενς Σάμερς, έχουν ήδη κάνει αρκετά ταξίδια ανά τον κόσμο προσπαθώντας να
πείσουν τους κατά τόπους συνομιλητές τους ότι εφόσον ζητούν και παίρνουν
βοήθεια από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οφείλουν και να συμμορφώνονται με
τους όρους που αυτό τους θέτει. Πολλές χώρες όμως διστάζουν ακόμη και να
ζητήσουν ­ και οι ΗΠΑ δεν μπορούν να κάνουν πολλά πράγματα γι’ αυτές. Το
Ταμείο, λόγου χάρη, δεν μπορεί να διαθέσει τα 18 δισεκατομμύρια δολάρια που
έχει ζητήσει το Χονγκ Κονγκ, και οι ΗΠΑ αδυνατούν επίσης να τα δώσουν. Το ίδιο
και με τη Ρωσία. Αυτή είχε κάνει επανειλημμένα τον τελευταίο καιρό αιτήσεις
προς το Ταμείο ­ αλλά πήγαιναν χαμένες. Στην Ουάσιγκτον πολλοί διερωτώνται τι
θα πρέπει να κάνουν, αν ξαναρχίσει να ζητεί.

Η CIA ΣΕ ΑΜΗΧΑΝΙΑ

Το Κογκρέσο είναι έτοιμο να δώσει μάχη προκειμένου να εμποδίσει τον Κλίντον να
χορηγήσει δάνειο στη Μόσχα. Αλλά και η Παγκόσμια Τράπεζα έχει δυσκολίες. Είναι
επίσης στα μαχαίρια με το ΔΝΤ, το οποίο επικρίνει για την τακτική του απέναντι
σε χώρες όπως η Ρωσία.

«Ούτε καν η CIA μπορεί να προτείνει λύσεις ­ λέει ο Σάϊνεαϊ. ­ Δεν έχει ιδέα
για το πώς ν’ αντιμετωπίσει τον εχθρό όταν αυτός είναι η αγορά. Ή έναν υπουργό
Οικονομικών που συμβαίνει να ψεύδεται ασύστολα όταν τον ρωτούν για τα
συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας του».

Η Ουάσιγκτον και η Ουώλ Στρητ απέδειξαν επανειλημμένα την ανικανότητά τους
στην ανάγνωση της κρίσης.

Οι Αμερικανοί οικονομολόγοι πρόβλεπαν μόλις πέρυσι το καλοκαίρι ότι η κρίση
της Ταϊλάνδης θα ακολουθούσε τη διαδρομή εκείνης του Μεξικού.

Η υποτίμηση του πέσο είχε ταράξει τις αγορές για ένα τρίμηνο. Ένα χρόνο
αργότερα, ηρεμία επικρατούσε ακόμη και στην ίδια τη μεξικάνικη οικονομία.

Αλλά η ασιατική «οικονομική γρίπη» είναι διαφορετική. Αποκάλυψε τις αδυναμίες
όχι μόνο της Άπω Ανατολής αλλά και πολλών χωρών στον υπόλοιπο κόσμο. Οι
επενδύσεις μειώνονται διεθνώς. Οι επενδυτές ανακαλύπτουν διαρκώς κινδύνους που
έως τώρα δεν είχαν διακρίνει. Και η κρίση σιγοβράζει χωρίς να έχει ακόμη
βρεθεί το φάρμακο που θα την καταπολεμήσει.

Η ΙΝΔΟΝΗΣΙΑ ήταν μία ακόμη περίπτωση εσφαλμένης εκτίμησης των δεδομένων από
τις διεθνείς χρηματαγορές, αλλά και από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Όταν το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο αποφάσισε να χορηγήσει στην Τζακάρτα σειρά δανείων
συνολικού ύψους 43 δισ. δολαρίων, Αμερικανοί αξιωματούχοι το κατηγόρησαν για
υπερβολική απλοχεριά.

Ακόμη και στο Ταμείο, πολλοί πίστευαν ότι το είχαν παρακάνει. Η Ινδονησία δεν
ήταν σε τόσο τραγική κατάσταση, έλεγαν, δεν είχε ανάγκη τόσα χρήματα. Οι πιο
αισιόδοξοι πίστευαν ότι το Ταμείο θα έπαιρνε σύντομα πίσω τα χρήματά του.

Στην πράξη, όλα αποδείχθηκαν πολύ πιο δύσκολα. Δεν άργησε να φανεί ότι η
Ινδονησία περνούσε τη χειρότερη οικονομική κρίση της ιστορίας της. Ο Σουχάρτο
δήλωσε στους Αμερικανούς ότι όχι μόνο δεν είχε τρόπο να ξεπληρώσει τα χρήματα
αλλά δεν μπορούσε κιόλας, όπως είπε, να πιέσει περισσότερο τους συμπατριώτες
του για δομικές μεταρρυθμίσεις. «Αν κάνω αυτά που μου λέτε, θα με ξηλώσουν»,
είπε στον άλλοτε αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Ουόλτερ Μάντεϊλ. Τελικά τον ξήλωσαν,
πράγματι, και τη θέση του πήρε ο «προσωρινός» πρόεδρος Χαμπίμπι, στον οποίο οι
ΗΠΑ είχαν ακόμη λιγότερη εμπιστοσύνη. Η μόνη παρηγοριά της Ουάσιγκτον και του
ΔΝΤ ήταν ότι ο Χαμπίμπι, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, δεν θα παρέμενε παρά
μόνο δυο τρεις εβδομάδες. Λάθος εκτίμησης κι εδώ: Έχουν περάσει πάνω από δύο
μήνες και ο Χαμπίμπι είναι πάντα ακλόνητος στη θέση του.