Θόδωρος Κρίτας Εγώ, δεν υπήρξα εξώφυλλο

Ξεκίνησε δοκιμάζοντας λίγο απ’ όλα. Σπούδασε Εμπορικά και μετά έγινε
ηθοποιός. Και μετά δημοσιογράφος ­ με μεγάλες επιτυχίες, όπως μία από τις
σπάνιες συνεντεύξεις του Τίτο. Αργότερα θεατρικός επιχειρηματίας με θιάσους
και περιοδείες. Λίγο πριν όμως, ως ηθοποιός, είχε ανακαλύψει το μεγάλο του
ταλέντο. Οι θίασοι που έβγαιναν στην επαρχία είχαν ανάγκη από κάποιον που θα
οργάνωνε την εμφάνισή τους. Κλείσιμο της πιάτσας, προπωλήσεις εισιτηρίων,
τοιχοκολλήσεις. Και σ’ αυτά δεν τον έπιανε κανείς. Έτσι ή κάπως έτσι ξεκίνησε
η 65χρονη καριέρα ενός ανθρώπου που τώρα δοκιμάζει τον εαυτό του και ως
συγγραφέας. Ο κυρίαρχος του παιχνιδιού στον τομέα του θεάματος στην Ελλάδα.
Αλλιώς, ο κ. Θόδωρος Κρίτας.

ΚΟΜΨΟΣ, όπως πάντα. Στο γραφείο του, στη στοά της Ανθίμου Γαζή, κάνει ζέστη,
αλλά για να φωτογραφηθεί βάζει το σακάκι του. «Δεν μ’ αρέσει να βγαίνω
φωτογραφίες έτσι», εξηγεί. Είναι ευγενής, κύριος με όλη τη σημασία της λέξης.
Όπως ταιριάζει σ’ έναν κοσμοπολίτη. Χωρίς να χάνει λεπτό τη ζωντάνια και το
χιούμορ του. Ακόμη κι όταν θυμώνει λίγο, καθώς φέρνει την κουβέντα στο
Φεστιβάλ Αθηνών. Σ’ αυτό το σημείο επιμένει: «Αν δεν έχουμε κατάλληλο πρόσωπο
στην Ελλάδα για τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή, ας προσλάβουμε έναν
ξένο». Και πανέτοιμος φέρνει ένα σωρό παραδείγματα. Ο Γάλλος Ζεράρ Μορτιέ, που
διευθύνει το Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, ο Ιταλός Κλαούντιο Αμπάντο, που
διευθύνει τη Φιλαρμονική του Βερολίνου και ένα σωρό άλλοι. «Ούτε που θα
πέρναγε από το νου κάποιου πολιτικού να παρέμβει στο πρόγραμμα ή την επιλογή
των προσώπων».

Από την αρχή κάνει σαφές ότι το θέμα του Φεστιβάλ τον απασχολεί αυτή την εποχή
περισσότερο από το να ξεδιπλώνει τις αναμνήσεις του. «Για να λες το βιογραφικό
σου πρέπει να έχεις κάνει μεγάλο έργο. Κι εγώ δεν θεωρώ ότι έχω κάνει μεγάλο
έργο. Εγώ δεν υπήρξα εξώφυλλο». Ο ίδιος όχι, δεν έχει γίνει εξώφυλλο. Οι
περισσότεροι από τους φίλους του, όμως, έχουν γίνει.

Ο Θόδωρος Κρίτας γεννήθηκε το 1914 στην Κωνσταντινούπολη. Μετα την Καταστροφή,
η οικογένειά του εγκαταστάθηκε αρχικά στη Βουλγαρία, στην Ανατολική Ρωμυλία,
απ’ όπου καταγόταν η μητέρα του, και τελικά στη Θεσσαλονίκη. Κι εκεί ξεκινάει
η μεγάλη του αγάπη για το θέατρο ­ αγάπη που την έκανε επάγγελμα, ασφαλώς
χωρίς να φαντάζεται ότι θα γνώριζε από κοντά όλα τα μεγάλα ονόματα της εποχής
μας. Πρώτα έκανε εμπορικές σπουδές. Και παράλληλα πήγαινε και στο Ωδείο της
Θεσσαλονίκης, στη σχολή του Γιάννη Κοπανά. «Αγαπούσα το θέατρο, το είχα μέσα
μου. Τότε στη Θεσσαλονίκη έρχονταν πολλοί θίασοι από την Αθήνα. Του Μινωτή,
του Βεάκη. Πήγαινα κι εγώ και τους χάζευα κι αγάπησα να γίνω ηθοποιός». Γιατί,
αυτό ήταν το πρώτο επάγγελμά του. Τέλειωσε τη σχολή του Εθνικού, «με μικρό
βαθμό», και άρχισε να παίζει σε θιάσους. Για να ανακαλύψει, όμως, στην πορεία
ότι το μεγάλο του ταλέντο ήταν όχι στην ερμηνεία αλλά στη οργάνωση των
παραστάσεων. «Όταν άρχισα να αντιλαμβάνομαι πόσο κακός ηθοποιός ήμουν, τότε
άρχισα να αντιλαμβάνομαι και πόσο καλός ήμουν στο διοργανωτικό». Έπαιζε τότε
με το θίασο της Κατερίνας και ήδη είχε αρχίσει να αποκτά τη φήμη του καλού
οργανωτή. Τελευταία φορά έπαιξε όταν μπήκαν οι Γερμανοί. «Ίσως, διότι είχα
πληροφορηθεί ότι οι Γερμανοί είχαν υψηλή κουλτούρα και δεν ξέρω τι θα μου
συνέβαινε εάν έβλεπαν πώς έπαιζα», λέει και γελάει.

ΜΕ ΤΟΝ ΤΙΤΟ

Κάπως έτσι ξεκίνησε η καριέρα του ως πολιτιστικού μάνατζερ, όπως τον είχε πει
η φίλη του Μελίνα. Αφού προηγουμένως είχε μπει στη δημοσιογραφία. Αθλητικό
ρεπορτάζ, αστυνομικό, πολιτικό. Με επιτυχίες κι εκεί. Όπως οι πολυσυζητημένες
κουβέντες του με τον Τίτο. «Με εμπιστευόταν. Πηγαινα στο Βελιγράδι, καθόμουν
στο γραφείο του και επειδή δεν έδινε συνεντεύξεις, αυτά που έλεγε σε μένα τα
έδινα στα ξένα πρακτορεία. Κι έτσι, για ένα μεγάλο διάστημα ήμουν εγώ η πηγή
των πληροφοριών. Λόγω της συμπάθειας που μου είχε ο Τίτο».

Ο Τίτο δεν ήταν η μοναδική πολιτική προσωπικότητα που γνώρισε. Όλα αυτά τα
χρόνια ήρθε πολλές φορές σε επαφή με εκείνους που κυβερνούσαν τη χώρα μας. Και
καταλήγει σε μια γενική διαπίστωση: «Κατά τη γνώμη μου, οι Έλληνες πολιτικοί,
στη μεγάλη πλειοψηφία τους, δεν διακρίθηκαν για ιδιαίτερη έμφαση προς τις
τέχνες γενικότερα». Ξεχωρίζει έναν. Τον Γεώργιο Παπανδρέου. «Αυτός ναι, ήταν
πραγματικός λάτρης του θεάτρου. Ίσως να οφειλόταν η αγάπη του για το θέατρο,
κατά κάποιο τρόπο, στο δεσμό που είχε με την Κυβέλη. Το ελληνικό θέατρο του
οφείλει τη δημιουργία του Εθνικού Θεάτρου». Όσο για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή,
«ακόμα κι αυτός δεν αγάπησε πραγματικά το θέατρο. Του άρεσε, όταν δεν τον
απασχολούσαν πολιτικά προβλήματα, η συντροφιά του Δημήτρη Χορν, του Αλέξη
Μινωτή, του Μάνου Χατζιδάκι και του Καρόλου Κουν. Γιατί ήταν οι καλύτεροι. Και
γιατί τον θάμπωνε η σοφία της κουβέντας τους. Άλλωστε είναι γνωστό ότι μόνο
όταν έπαιζε ο Χορν και ο Μινωτής πήγαινε στις θεατρικές παραστάσεις».

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ

Η δημοσιογραφία, πάντως, δεν μπόρεσε να τον κρατήσει. Το θέατρο ήταν αυτό που
τον συγκινούσε κι αυτό τον κράτησε. «Ήμουν 30 χρόνων και ήμουν θεατρικός
επιχειρηματίας. Στο θίασο Μανωλίδου-Χορν, στο θίασο Παππά, Μουσούρη, Αρώνη.
Άλλοτε μόνος μου, άλλοτε ως συνεταίρος». Κάπου εκεί αρχίζει να του μπαίνει η
ιδέα των μετακλήσεων καλλιτεχνών από το εξωτερικό. Και συνειδητοποιεί την αξία
των δημοσίων σχέσεων. Ο πόλεμος έχει τελειώσει πια και στο «Ρεξ» ανέβαζαν την
«Ιωάννα της Λωραίνης». Κι ο Θόδωρος Κρίτας φέρνει από την Αμερική στην
ελληνική πρεμιέρα τον συγγραφέα του έργου. Φτάνει, όμως, στο θέατρο κι ένα
τηλεγράφημα προς τη Βάσω Μανωλίδου ­ «καλή επιτυχία σ’ ένα ρόλο που και οι δυο
αγαπήσαμε» ­ από την Μπέργκμαν, που έπαιζε τον ίδιο ρόλο στην Αμερική. «Αυτό,
τι ήταν; Διαφημιστικό. Τηλεφώνησε ο Άντερσον, ο συγγραφέας, στην Μπέργκμαν και
της είπε να το στείλει. Κι εκείνη, τι είχε να χάσει; Όλα αυτά, όμως,
χρησιμοποιήθηκαν για την προβολή του έργου μας».

Την ίδια χρονιά, στον παράδεισο της Βηρυτού, γνωρίζεται και γίνεται φίλος με
τον διευθυντή ενός γαλλικού μπαλέτου που έδινε παραστάσεις εκεί. Και κάνει την
αρχή των μετακλήσεων. Το μπαλέτο εμφανίστηκε στην Αθήνα και ο Θόδωρος Κρίτας
άνοιξε το πρώτο του γραφείο μαζί με τον μαέστρο Γιάννη Κυπαρίσση. Στο υπόγειο,
κάτω από το υπουργείο Οικονομικών, «ένας φίλος που είχε ταξιδιωτικό πρακτορείο
μάς έδωσε ένα γραφειάκι για να έχουμε μια διεύθυνση». Έτσι ξεκίνησε, και στην
Ελλάδα αρχίζουν να φτάνουν εκτός από μπαλέτα, λούνα παρκ, τσίρκο και
παγοδρομίες. Και παράλληλα οι θίασοι τους οποίους αναλάμβανε περιοδεύουν σ’
όλο τον κόσμο. «Δεν υπήρχε χώρα της Ευρώπης που να μην πάμε δυο και τρεις
φορές. Με το Πειραϊκό Θέατρο του Ροντήρη, τρεις φορές στη Λατινική Αμερική».
Με αρκετά εμπόδια και δυσκολίες βέβαια. Γιατί, για παράδειγμα, «ο Ροντήρης ως
τελειοθήρας ήθελε να πληρώνεται όλος ο κόσμος και στις πρόβες. Και του ‘λεγα
δεν βγαίνει, αλλά δεν άκουγε. Κι όμως, μέσα στις συμπληγάδες έγιναν αυτές οι περιοδείες».

ΥΠΟΜΟΝΗ

Ο Θόδωρος Κρίτας σ’ αυτά τα 65 χρόνια της καριέρας του έμαθε κάτι που το δίνει
ανεπιφύλακτα ως συμβουλή: Τα πράγματα χρειάζονται υπομονή. Και στο βιβλίο που
γράφει τώρα, αφιερώνει ένα μεγάλο κομμάτι του κεφαλαίου «Οι άγραφοι νόμοι στις
δημόσιες σχέσεις», με τις 137 συμβουλές και παρατηρήσεις, στην υπομονή. Γιατί
και ο ίδιος τη χρειάστηκε πολλές φορές. «Και πού δεν μου χρειάστηκε. Να κάνω
υπομονή με τον Ροντήρη; Με τον Μινωτή; Με τους Λατινοαμερικάνους, που είναι
όλο μανιάνα και μου ‘ρχόταν να τα βροντήξω και να φύγω; Κι έκανα υπομονή, τα
‘τρωγα όλα, για να κάνω τη δουλειά μου».

Το μόνο που δεν θέλησε στη ζωή του ήταν να γίνει υπάλληλος κάποιου άλλου. «Όχι
από εγωισμό. Αλλά εγώ λειτουργώ σαν ανεξάρτητο πνεύμα. Γι’ αυτό δεν υπήρξα
δημόσιος υπάλληλος, δεν πήγα για πολιτικός. Γιατί είσαι δέσμιος κάποιου άλλου.
Μου είπαν, έλα να σε κάνουμε διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου και είπα δεν
γίνεται. Γιατί θα πρέπει να απολογούμαι σε κάποιον. Δεν μπορώ εγώ. Στη δική
μου δουλειά κάνω του κεφαλιού μου. Μπορεί να κάνω και το στραβό, αλλά δεν
επεμβαίνει κανείς. Εκτός από τον πρωταγωνιστή, με τον οποίο όμως είμαστε
φίλοι, συνεργαζόμαστε. Άλλο συνεργάτες…».

Θόδωρος Κρίτας και Βάσω Μανωλίδου, τον περασμένο Δεκέμβριο, σε εκδήλωση για τη μεγάλη ηθοποιό

ΑΡΧΕΣ της δεκαετίας του ’30. Ο Θόδωρος Κρίτας, μαθητής στη σχολή του Εθνικού,
παίζει σε κάποιες παραστάσεις ως κομπάρσος. Στον «Έμπορο της Βενετίας»,
φρουρός σιδερόφρακτος, στέκεται ακίνητος. Και παρακολουθεί τη σκηνή του
δικαστηρίου κάθε βράδυ. Με την Πόρτσια και τη Νερίτσα. Όπου Νερίτσα, είναι η
Βάσω Μανωλίδου. Η Βασούλα, όπως τη λέει μετά 55 χρόνια γάμου. «Θυμάμαι που
όλοι τότε ήταν ερωτευμένοι με τη Μανωλίδου. Κάποιοι παλιοί τής το λένε ακόμη,
όπως ο Αντώνης Σαμαράκης που της λέει, Βασούλα ήμουν ερωτευμένος μαζί σου».

Χρειάστηκε να περάσουν δέκα χρόνια για να γνωριστούν καλύτερα. Όταν τη
συνάντησε για να της μεταφέρει την πρόταση του Γιώργου Παππά για συνεργασία.
Και από τότε, είναι μαζί. «Εύκολα και δύσκολα χρόνια. Μας συνέδεσε, όμως, η
αγάπη για το ίδιο αντικείμενο». Ο Θόδωρος Κρίτας μιλάει για τη Βασούλα του με
τρυφερότητα. Και θαυμασμό. Ακόμη και όταν της κάνει κριτική. «Έχει αναβλητικό
χαρακτήρα, γι’ αυτό αργήσαμε να κάνουμε παιδί. Δύσκολη, γιατί κλείνεται στον
εαυτό της. Όμως, είναι χαριτωμένος άνθρωπος». Θυμάται την Παξινού που της
έλεγε «ρε κακομοίρα μου, την Οφηλία την παίζουν στην Αγγλία σαραντάρες και
πάνω» και εκείνη την έπαιζε νέο κορίτσι, μόλις είχε βγει από τη σχολή. Και την
περιγράφει να παίζει και σήμερα, στο σπίτι. «Η υπηρεσία μας έχει μανία με το
ραδιόφωνο. Και τώρα έχει κολλήσει στη Βασούλα ένα τραγούδι λαϊκό και το κάνει
σατιρικό νούμερο. Και το κάνει έτσι, που λέω: Θεέ μου, πού είναι αυτό το
ταλέντο να βγει τώρα στην επιθεώρηση; Με το μάτι το πονηρό. Όχι προκλητικό.
Γιατί έχει διαφορά. Για παράδειγμα, όταν παίζαμε στο Εθνικό τον “Πειρασμό”. Ο
Πειρασμός δεν είναι προστυχιά, δεν είναι να προκαλέσει τον άλλον, είναι να
βγει στη σκηνή και να πει κόσμος, α, μπήκε ο Πειρασμός. Έτσι έπαιζε η Βασούλα,
δεν έκανε ποτέ την ωραία».

Θυμάται και γελάει όταν βγήκε το δικό της το βιβλίο. «Κάθησε και είπε στον
κόσμο εκείνη την ημέρα: Μα δεν το ‘γραψα εγώ, ο Θόδωρος το έγραψε. Και δεν το
έχει ανοίξει ακόμη, δεν έχει διαβάσει ποτέ της κριτική. Έτσι είναι η Βασούλα,
δεν τη νοιάζει. Αλλά, όταν καταπιανόταν να ανεβάσει ένα έργο, δεν υπήρχε. Η
πόρτα της έμενε κλειστή για δύο μήνες, τρεις μήνες. Το γιατί το καταλαβαίνεις
όταν η Βασούλα έχει κέφι και μιλάει και εξηγεί τι είναι αυτό το δόσιμο, η
ευθύνη απέναντι στο κοινό όταν ερμηνεύεις έναν κλασικό ρόλο. Ένα κλασικό έργο
το διαβάζεις δυο και τρεις φορές, για να το καταλάβεις. Η δουλειά του ηθοποιού
δεν είναι το κείμενο, είναι να βγάλει το μεδούλι του χαρακτήρα. Τότε το κοινό
ξεκουράζεται, αισθάνεται ευχαρίστηση».

«Η ΑΠΟΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ενός διάσημου προσώπου με την εκτενή αναφορά στις αδυναμίες
του, είναι βέβαια χρήσιμη για την πιστότερη αποτύπωση του χαρακτήρα του, όμως
δεν πρέπει να γίνεται στο βαθμό που να μειώνεται, έστω και στο ελάχιστο, η
εντύπωση που υπάρχει για την αξία του έργου του».

«Όπως τους γνώρισα» είναι ο τίτλος του βιβλίου του για 35 από τις
προσωπικότητες που γνώρισε και το οποίο τυπώνεται από τις εκδόσεις
«Καστανιώτη». Κι αυτή τη φράση χρησιμοποιεί ως επίλογο ο Θόδωρος Κρίτας.
Γνώρισε όλα σχεδόν τα μεγάλα ονόματα της εποχής μας. Με πολλούς συνδέθηκε με
φιλία. Και σε καμία περίπτωση, ούτε όταν γράφει ούτε και όταν μιλάει γι’
αυτούς, δεν θέλει να βγάζει τα «κουσούρια» τους. Για τους περισσότερους έχει
να πει πολλές καλές κουβέντες. Ακόμη και όταν περιγράφει κάποιο δυσάρεστο
περιστατικό. Όπως με τον Μινωτή. Που του χάλασε μια παράσταση της Ηλέκτρας που
θα γινόταν στην Αμερική με Παξινού και Μινωτή, Ροντήρη και Μανωλίδου, σε
συνεργασία με τον Σκούρα. «Τα είχε ετοιμάσει όλα ο Σκούρας. Είχε φωνάξει τον
Μάικλ Τοντ, τον πρώτο σύζυγο της Ελίζαμπεθ Τέιλορ, και η παραγωγή θα γινόταν
από τους Μαικλ Τοντ και Τέοντορ Κρίτας. Βγάλαμε φωτογραφίες, ετοιμάσαμε ντοσιέ
για τη διαφήμιση κι έρχεται ο Μινωτής και τα χαλάει όλα. Τι είσαι ‘σύ που θα
γίνεις παραγωγός στην πλάτη τη δική μου». Η παράσταση δεν έγινε και Μινωτής
και Κρίτας δεν μίλησαν για δέκα χρόνια. «Μετά συνδεθήκαμε και ήμασταν μέρα –
νύχτα μαζί. Με εκτιμούσε βαθύτατα αλλά δεν ήθελε να το λέει, γιατί ήταν εσωστρεφής».

Μια άλλη γλυκιά του φίλη, η Μονσεράτ Καμπαγιέ: «Μεγάλος άνθρωπος. Με πήρε
κάποτε τηλέφωνο και μου είπε “θέλω να κάνω κάτι για τα μουσεία. Για την
Ακρόπολη αλλά και για την πόλη μου, τη Βαρκελώνη”. Και ήρθε και τραγούδησε εδώ
και τα μισά χρήματα πήγαν στο Μουσείο της Ακροπόλεως και τα άλλα μισά για την
αναστήλωση της όπερας της Βαρκελώνης, που είχε καεί».

«Σπουδαίος άνθρωπος» και η Αλίσια Αλόνσο. Την έφερε εδώ, πήγε και ο ίδιος
πολλές φορές στην Κούβα να τη δει. «Δεν άκουσα ποτέ τη φωνή της να υψωθεί».
Κάποια μέρα, που βρισκόταν στην Κούβα, η Αλίσια Αλόνσο τον καλεί στο σπίτι
της, στην Αβάνα, για φαγητό. «Πάμε με τη Βασούλα και ήθελε να μας κάνει
έκπληξη: Εμφανίζεται ο Φιντέλ. Έχω ακόμα τον ήχο της φωνής του όταν πρόφερε το
όνομά της και τα μάτια του να είναι γεμάτα θαυμασμό γι’ αυτή τη γυναίκα». Και
θυμάται, που ο Φιντέλ Κάστρο τον ρώταγε τι κάνουν ο Μίκης και η Μελίνα.

Δύο ακόμη πρόσωπα στην καρδιά του Θόδωρου Κρίτα. «Ο Μίκης. Α, ο Μίκης είναι
ένα ηφαίστειο. Ένας άνθρωπος με πολύπλευρη προσωπικότητα. Έχει αλλάξει θέση
πολλές φορές. Αλλά πάντα έχει τη δικαιολογία για την κάθε μετακίνησή του. Και
δεν μπορείς να του πεις τίποτα». Όσο για τη Μελίνα; «Εγώ λέω Μελίνα και σχεδόν
δακρύζω. Τη γνώριζα παρά πολλά χρόνια, από κοριτσάκι 12 ετών. Δεν μπορεί να
ξαναβγεί στον κόσμο Μελίνα. Όταν πήγαινε κάπου ως προσκεκλημένη με τον Ανδρέα,
δεν έγραφαν για τον Ανδρέα, για εκείνη έγραφαν».

Η ώρα έχει περάσει και η κυρία Βάσω Μανωλίδου μπαίνει στο γραφείο. Είναι η
στιγμή που μιλάμε για την Αλίκη. Και απαντάει εκείνη: «Μπορεί να μην ήταν το
ταλέντο για κλασικά έργα. Αλλά και πάλι, δεν ξέρουμε πώς θα ήταν αν είχε καλό
σκηνοθέτη, όπως ήμουν τυχερή και είχα εγώ. Αλλά τι όμορφη, τι σώμα, τι χορός,
τι τραγούδι! Και τι ζωντάνια και τι κέφι!»