ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Κόσμος ανήθικος, διαβολικά πλασμένος

Ζούμε στην εποχή του θριάμβου του καλού. Καλλιεργούμε τη μνήμη για να
παίρνουμε μαθήματα για το μέλλον. Σεβόμαστε τις εξουσίες. Είναι λοιπόν τα
πράγματα τόσο άσχημα;

Άγγελος και διάβολος. Χωρίς τον δεύτερο ο πρώτος είναι ανιαρός και επικίνδυνος (του Σεργκέι, από τη «Μοντ»)

ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ, βέβαια, δεν έχουν σταματήσει. Μόνο το Κοσσυφοπέδιο αν δει κανείς,
τον πιάνει τρόμος για τις επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης επέκτασης των
συγκρούσεων. Πρόκειται όμως για «λάθος της Ιστορίας». Λάθη και οι σφαγές στη
Ρουάντα ή το Ζαΐρ. Ο άνθρωπος είναι κατά βάση καλός. Και τώρα που οι
ολοκληρωτισμοί κάθε είδους εξαφανίζονται, τώρα που δεν υπάρχουν πια ένας
Χίτλερ, ένας Στάλιν ή οι λογής μαθητές τους, μπορεί να ξεδιπλώσει ελεύθερα τις
αρετές του. Και να γευθεί τα οφέλη από τη συνάντηση του καπιταλισμού με την
ανθρωπιά, της Αγοράς με την ανεκτικότητα.

Αυτό προσπαθούν να μας πείσουν πολιτικοί, οικονομολόγοι και διανοούμενοι που
υπηρετούν τη «μονόδρομη σκέψη». Ευτυχώς ­ αναφωνεί ο βιβλιοκριτικός της «Μοντ»
­ που κυκλοφόρησαν πρόσφατα στη Γαλλία τρία βιβλία, καθόλα ανόμοια μεταξύ
τους, που ανατρέπουν όμως αυτή την εικόνα ενός κόσμου ηθικού, αγγελικά
πλασμένου. Η μοχθηρότητα και η βία, επισημαίνει ο Φρανσουά Φλαώ στο βιβλίο του
«Η κακία» (εκδ. Descartes et Cie), δεν αποτελούν ατύχημα της Ιστορίας αλλά
αναπόσπαστο συστατικό του ανθρώπου. Αντί να ξορκίζουμε το κακό, είναι καλύτερα
να συνειδητοποιήσουμε την εσωτερική και διαρκή σχέση ανάμεσα στις δυνάμεις της
ζωής και της καταστροφής. Και να καταλάβουμε ότι κανείς δεν εγκαταλείπει ποτέ
ολοκληρωτικά την αρχαϊκή του σχέση με την παντοδυναμία, την έλλειψη ορίων, το χάος.

Μύθος και τα περί θριάμβου της μνήμης, που δεν μας κρύβει πλέον τίποτα. «Οι
αναμνήσεις πλάθονται από τη λήθη όπως οι γραμμές της ακτής από τη θάλασσα»,
γράφει ο Μαρκ Ωζέ στο βιβλίο του «Οι μορφές της λήθης» (εκδ. Payot). Το να
ξεχνάς δεν είναι ένδειξη κακής λειτουργίας της μνήμης, αλλά αυτό που της
επιτρέπει να υπάρχει. Εξ ου και το «χρέος στη λήθη», που δεν αποτελεί άρνηση
της μνήμης αλλά τον μόνο τρόπο να κρατηθεί ζωντανή. Την ώρα που δεχόμαστε
προτροπές από παντού να γιορτάζουμε όλες τις επετείους, να καταγράφουμε όλα τα
γεγονότα, να διατηρούμε όλα τα ίχνη, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε τις αρετές των
χαμένων αναμνήσεων. Ο καλύτερος τρόπος να σεβόμαστε τη μνήμη είναι να την
εκθέτουμε στην προστατευτική αναίδεια της λήθης.

Αναίδεια, μάλιστα. Στο βιβλίο του «Εγκώμιο της ασέβειας» (εκδ. Descartes et
Cie), ο Ζαν-Μισέλ Μπενιέ αναζητεί στον Ζωρζ Μπατάιγ το παράδειγμα μιας
ασέβειας που αποτελεί συστατικό της ελεύθερης σκέψης. Για να σέβεσαι, πρέπει
να είσαι αναιδής. Για να εφαρμόζεις τον νόμο, πρέπει να τον παραβαίνεις. Αυτό
είναι το μάθημα που δίδαξε ο Μπατάιγ, αλλά και ο Σαντ. Και το δίδαγμα από τα
τρία παραπάνω βιβλία είναι ότι ένας κόσμος απαλλαγμένος από την κακία, την
ασέβεια και τη λήθη είναι πολύ απλά αφόρητος.