ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μοτίβα των σοσιαλιστών

Τα θέματα του «εκσυγχρονισμού», της «νέας εποχής», του «μοντέρνου» αποτελούν
σήμερα πρωτεύοντα και σταθερά «μοτίβα» του πολιτικού λόγου των Ευρωπαίων σοσιαλιστών.

ΓΥΡΩ από αυτά οικοδομούνται πολλαπλοί, διαφορετικοί κατά χώρα και στο
εσωτερικό κάθε χώρας, ιδεολογικοί και προγραμματικοί συνδυασμοί. Οι
σοσιαλιστές εμφανίζονται ως οι εκπρόσωποι της πιο «μοντέρνας» εκδοχής του
δημοσίου συμφέροντος.

Σε ποια πρόκληση επιχειρεί να απαντήσει αυτή η «μοντέρνα» και εστιασμένη στο
«μοντέρνο» στρατηγική; Και ποιο είναι το περιεχόμενό της;

1. Μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης και, ιδίως, μετά την επικράτηση των
νεοφιλελεύθερων ιδεών κατά τη δεκαετία του ’80, ο πολιτικός λόγος των
σοσιαλιστών έμοιαζε αμετάκλητα συνδεδεμένος με το παρελθόν. Τα σοσιαλιστικά
κόμματα ταυτισμένα με τον νεωτερισμό και τη μεταρρύθμιση, έδιναν πλέον την
εικόνα «συντηρητικών» σχηματισμών. Παγιδευμένα στον φαύλο κύκλο των δικών τους
ιστορικών επιτευγμάτων, πρωτεργάτες του πολιτισμού του κοινωνικού κράτους,
θύμιζαν εκείνους τους «προφήτες του παρελθόντος» που αδυνατούν να
προσαρμοσθούν στα νέα δεδομένα.

Το περιεχόμενο της νέας στρατηγικής των σοσιαλιστών θα μπορούσε σχηματικά να
συνοψισθεί στα ακόλουθα:

α. Έμφαση στον ρόλο ενός δημοφιλούς και σύγχρονου ηγέτη, περισσότερο από ποτέ
αυτόνομου απέναντι στην κομματική οργάνωση.

β. Εγκατάλειψη των πολιτικών που έχουν ως προνομιακό παραλήπτη ειδικές
κοινωνικές ομάδες (παράδειγμα: εργάτες) προς όφελος μιας πολιτικής που
απευθύνεται στις «συναινετικές αξίες» του σύνολου εκλογικού σώματος.

γ. Έμφαση στην τεχνοκρατική / διαχειριστική ικανότητα και «υπευθυνότητα» των
σοσιαλδημοκρατικών ελίτ.

δ. Διατύπωση ενός «μείγματος» προγραμματικών – ιδεολογικών επιλογών που
συγκροτείται στη βάση τριών θεματικών και τριών αξιακών προτεραιοτήτων: η
πρώτη θεματική είναι προσανατολισμένη προς την οικονομική ανάπτυξη και την
κοινωνική αλληλεγγύη (αλλά και προς τις παραδοσιακές αξίες της Αριστεράς), η
δεύτερη θεματική, επιφυλακτική απέναντι στους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, είναι
προσανατολισμένη προς την «ποιότητα ζωής» (οικολογία, επιτρεπτική και
«ελευθεριακή» ηθική), ενώ η τρίτη θεματική, νεοφιλελεύθερης έμπνευσης, είναι
προσανατολισμένη προς τις αξίες της οικονομικής αποδοτικότητας,
ανταγωνιστικότητας και του τεχνοκρατικού εκσυγχρονισμού. Η ισορροπία ανάμεσα
σε αυτές τις τρεις σειρές προτεραιοτήτων και επιλογών διαφέρει από χώρα σε
χώρα (στη Γερμανία και στην Ολλανδία, για παράδειγμα, ο οικολογικός
προσανατολισμός είναι πιο ισχυρός απ’ ό,τι στην Αγγλία, στην Ισπανία ή στην Ελλάδα).

ε. Στο εσωτερικό αυτού του αξιακού / προγραμματικού εξοπλισμού, που δεν
διακρίνεται βέβαια για τον υψηλό δείκτη συνοχής του, η νεοφιλελεύθερη σειρά
προτεραιοτήτων (αξιοδότηση της αγοράς, μείωση δημοσίων δαπανών,
ιδιωτικοποιήσεις κ.λπ.) επιβάλλεται ως η κεντρική και σχεδόν ηγεμονική
συνιστώσα. Το νεοφιλελεύθερο μοτίβο βιώνεται όλο και λιγότερο ως
«καταναγκασμός», ως επιβεβλημένο «έξωθεν» ή ως ξένο σώμα και καταξιώνεται ως
«φυσική» πτυχή της νέας σοσιαλδημοκρατικής ιδεολογίας.

Υπό το φως των παραπάνω παρατηρήσεων, τα σημερινά σοσιαλιστικά κόμματα είναι
κόμματα μετριοπαθώς νεοφιλελεύθερα, μετριοπαθώς σοσιαλδημοκρατικά (με την
κλασική αποδοχή του όρου) και μετριοπαθώς «οικολογικά».

Στην ουσία είναι κόμματα του «μέσου όρου». Εκφράζουν, και έχουν σχεδιασθεί για
να εκφράζουν, τη μετριοπαθή αλλά μοντέρνα εκδοχή του ιδεολογικού «μέσου όρου»
των κοινωνιών στις οποίες δρουν. Υπ’ αυτό το πρίσμα, είναι κόμματα
κυβερνητικής κλίσης που προσαρμόζουν τον λόγο και την πράξη τους στον μεγάλο
στόχο της κατάκτησης και διαχείρισης της εξουσίας.

«Σήμερα υπάρχει περιθώριο για μια μεγάλη πολιτική, αποφασιστικά μοντέρνα,
αυθεντικά αριστερή» δήλωνε πρόσφατα ο Γάλλος πρωθυπουργός Λ. Ζοσπέν. Ωστόσο,
το περιθώριο αυτό το διαμόρφωσαν ­ ωθώντας τον ιδεολογικό δείκτη προς τα
αριστερά ­ το μεγάλο απεργιακό κίνημα του Δεκεμβρίου 1995 και το ιστορικά
πρωτόγνωρο πρόσφατο κίνημα των Γάλλων ανέργων. Εάν, συνεπώς, τα σοσιαλιστικά
κόμματα έλκονται από τον ιδεολογικό «μέσο όρο», τότε το περιεχόμενο της
«μοντερνιστικής» στρατηγικής τους εξαρτάται αναπόφευκτα από την κίνηση του
ιδεολογικού δείκτη. Και αυτός ο τελευταίος εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την
κίνηση ­ και κινητοποίηση ­ των κοινωνικών τάξεων και ομάδων.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.