ΠΡΟΣΩΠΑ Οι «τουριστικά ορθοί»

Ταξιδεύουμε, λέμε, για να «ανακαλύψουμε», για να «μάθουμε», για «την υγεία
μας»· όλα προφάσεις, υποστηρίζει ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ζαν-Ντιντιέ Υρμπαίν.

Ζαν-Ντιντιέ Υρμπαίν. Η «κοινωνική ηθική του ταξιδιού» δεν ανέχεται την περιπλάνηση χωρίς κάποιο σκοπό

ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, γράφει ο Υρμπαίν στο βιβλίο του «Μυστικά του ταξιδιού»
(εκδ. Payot), το ταξίδι χαρακτηρίζεται από μια αντικοινωνική διάθεση,
αντιπροσωπεύει τη βούληση του ανθρώπου να ξεφύγει από την κοινωνική βαρύτητα.
Η διάθεση αυτή είναι όμως ανομολόγητη, η «κοινωνική ηθική του ταξιδιού» δεν
ανέχεται την περιπλάνηση χωρίς κάποιο σκοπό. Χωρίς τη νομιμοποίηση μέσω της
χρησιμότητας, χωρίς την ύπαρξη αποδεκτού «κινήτρου», ο ταξιδιώτης γίνεται
σχεδόν ύποπτος. Έτσι κι εκείνος απαντά αυτά που περιμένουν οι άλλοι να
ακούσουν, δημιουργεί τον «τουριστικά ορθό» λόγο λέγοντας πως σκοπός του
ταξιδιού του είναι η «ανακάλυψη», η «μάθηση», η «υγεία».

Το ταξίδι είναι κοινωνικό σύμπτωμα, λέει ακόμη ο Υρμπαίν. Δεν είναι τυχαίο που
οι περισσότεροι ταξιδιώτες προέρχονται από τις πόλεις. Ταξιδεύει κανείς
λιγότερο όταν ζει στην ύπαιθρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιθυμία του να μάθει
είναι μικρότερη. Σημαίνει, αντίθετα, ότι η επιθυμία αυτή ίσως να μην είναι το
βασικό κίνητρο του ταξιδιού, αλλά ένα ψέμα στο οποίο οδηγεί η κοινωνική ηθική·
αυτός που ταξιδεύει για αναψυχή, για το ταξίδι, αναγκάζεται λοιπόν να γίνει
«ένας ειλικρινής ψεύτης». Όσο για τον τουρίστα, αυτός είναι ένας «μασκαρεμένος
ταξιδιώτης, όπως ο εθνολόγος ή ο δημοσιογράφος». Το ζήτημα είναι γι’ αυτόν αν
η αφήγηση του ταξιδιού, που τον κατέχει συνειδητά ή ασυνείδητα, θα αντέξει στη
δοκιμασία της πραγματικότητας.

Η κατάσταση αυτή έχει εξοστρακίσει την ιδέα του ταξιδιού ως περιπέτεια. Είναι
αλήθεια πως δεν είμαστε πια σε μια Γη που είναι ανεξερεύνητη και προσφέρεται
για να την ανακαλύψουμε. Πρέπει λοιπόν να επανεφεύρουμε τον εξωτισμό ­ και ο
τρόπος γι’ αυτό είναι η απομόνωση. Παλιότερα ταξίδευε κανείς για να δει και
για να τον δουν. Τώρα ταξιδεύει για να εξαφανιστεί, για να γίνει αόρατος.
Αναπτύσσεται μια νέα τέχνη ταξιδιού, αυτή της απουσίας ­ σε αντίθεση με την
υπερβολική παρουσία, για παράδειγμα, των Άγγλων τουριστών των αρχών του αιώνα.
Το ταξίδι είναι κατ’ αρχήν θέμα βλέμματος, εσωτερικής στρατηγικής.

Η ανάγκη να γίνεις κάποια στιγμή αόρατος συνεχώς αυξάνει. «Σε μια κοινωνία
τόσο διακλαδωμένη όσο η δική μας, είναι δύσκολο να μην έχει κανείς την
επιθυμία (την ανάγκη;) να δραπετεύσει από τη συλλογική τάξη», λέει ο Υρμπαίν.
«Δύο είναι οι ισχυρές κοινωνικές τάσεις: η μία προς “συνεχώς μεγαλύτερη
ένταξη” ­ με τα φαξ, τους αυτόματους τηλεφωνητές και άλλα κινητά· η άλλη
πολλαπλασιάζει τις στρατηγικές της δραπέτευσης και διεκδικεί την ύπαρξη μέσω
του αινίγματος, την εξύψωση μέσω του μυστηρίου και την κατάκτηση και πάλι της ελευθερίας».