«Διεκδικώντας την εκπαιδευτική μας φυσιογνωμία»

ΤΕΛΙΚΑ, έπειτα από το έντονο συγκρουσιακό κλίμα στον χώρο της παιδείας, η
ελληνική κοινωνία μπορεί να αναρωτηθεί επί της ουσίας των πραγμάτων. Με τη
διενέργεια του διαγωνισμού του ΑΣΕΠ βελτιώνεται η ποιότητα του εκπαιδευτικού
και της εκπαίδευσης; Οι μαθητές μας θα έχουν καλύτερη μόρφωση στα σχολεία;

Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει θετικά σ’ αυτές τις ερωτήσεις, αφού ο τρόπος
συγκρότησης των εκπαιδευτικών δεν άλλαξε ούτε και κάποια σοβαρή προσπάθεια
γίνεται προς αυτή την κατεύθυνση. Πολύ φοβάμαι ότι σ’ αυτό το θέμα, της
διαμόρφωσης του εκπαιδευτικού, ακολουθούμε την αρνητική πορεία κάποιων άλλων
ευρωπαϊκών χωρών, χωρίς να έχουμε τα θετικά στοιχεία που είχαν κατ’ αρχήν τα
εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών αυτών.

Στη Βρετανία, για παράδειγμα, θα βρούμε μια συνηθισμένη αγγελία εξεύρεσης
εκπαιδευτικού προσωπικού στις εφημερίδες: «Ζητείται καθηγητής μαθηματικός ή
φυσικών επιστημών ή νέων τεχνολογιών για την ανώτερη δευτεροβάθμια
εκπαίδευση». Αυτό συνέβη γιατί διαμορφώθηκε ένα status των εκπαιδευτικών αλλά
και ένα σύστημα επιλογής, που είχε ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση των αποφοίτων
των καθηγητικών σχολών να ασχοληθούν με τη διδασκαλία και τον θρυμματισμό της
εκπαιδευτικής αγοράς εργασίας. Η κατάληξη αυτών των εξελίξεων είχε εντυπωσιακά
αποτελέσματα. Πρώτον, η Βρετανία «εισάγει» καθηγητές αυτών των ειδικοτήτων από
την Ιρλανδία και τη Γερμανία! Δεύτερον, η συγκεκριμένη χώρα, ενώ επιζητεί
ενίσχυση της ποιότητας στην εκπαίδευση με την προαγωγή της ποιότητας του
εκπαιδευτικού, δεν μπορεί να το επιτύχει, γιατί δεν υπάρχει ανταγωνισμός λόγω
«έλλειψης εκπαιδευτικών». Και όχι μόνο αυτό, αλλά αναγκάζεται επιπλέον να
μειώσει τα τυπικά προσόντα των εκπαιδευτικών για να λύσει το πρόβλημα!!
Διαφαίνεται δηλαδή η προοπτική μιας προϊούσας τάσης αποεπαγγελματοποίησης του
εκπαιδευτικού, που μόνο αρνητικές επιπτώσεις μπορεί να έχει στη σχολική λειτουργία.

Στη χώρα μας επιχειρείται η με «κανονιστικό τρόπο» διαμόρφωση αυτής της τάσης
αποεπαγγελματοποίησης πριν καν γίνει επαγγελματοποίηση του εκπαιδευτικού. Η
Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν έχει πανεπιστημιακές
– εκπαιδευτικές σχολές, οι δε λεγόμενες καθηγητικές σχολές είναι κατ’ επίφαση
καθηγητικές. Η ΟΛΜΕ αγωνίζεται εδώ και μία δεκαετία για την ανάπτυξη τέτοιων
σχολών με την προσθήκη πέμπτου έτους ολοκληρωμένης παιδαγωγικής κατάρτισης για
όσους από τους φοιτητές θέλουν να ενταχθούν στη σχολική λειτουργία. Να
υπάρχει, δηλαδή, ουσιαστικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο στις σπουδές μας. Έτσι, ο
εκπαιδευτικός καλείται να διαμορφώσει μόνος του την παιδαγωγική του
φυσιογνωμία και έτσι οφείλει να κάνει, γιατί βιώνει την απαιτητικότητα του
παιδικού ονείρου (οι ευθύνες αρχίζουν από τα όνειρα, κατά τον ποιητή) και της
εφηβικής φιλοδοξίας, γιατί έχει τη βαριά ευθύνη της σύγχρονης αγωγής.

Είναι αυτονόητη υποχρέωσή μας να διεκδικήσουμε αποφασιστικά το δικαίωμα για
όλους τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης να
προετοιμάζονται επαρκώς για τον μελλοντικό επαγγελματικό τους ρόλο με απόκτηση
στέρεης και σύγχρονης γνώσης όχι μόνο στον επιστημονικό τομέα της εξειδίκευσής
τους, αλλά και στους τομείς της παιδαγωγικής κατάρτισης και της πρακτικής
άσκησης. Μια ολοκληρωμένη παιδαγωγική και διδακτική κατάρτιση των υποψηφίων
καθηγητών πρέπει να περιλαμβάνει: α) εισαγωγή στις επιστήμες της αγωγής, β)
θεωρία και πράξη της διδασκαλίας, γ) θεωρία, μεθοδολογία κατάρτισης και
αξιολόγησης των αναλυτικών προγραμμάτων και εκπόνησης διδακτικών μέσων, δ)
αξιολόγηση των μαθητών, ε) στοιχεία παιδαγωγικής έρευνας, στ) σχολική
συμβουλευτική, ζ) ελληνική εκπαίδευση: (ιστορία, παρούσα κατάσταση,
προοπτικές), η) παιδαγωγική ψυχολογία, ψυχολογία της εφηβικής ηλικίας, ι)
ψυχολογία της προσωπικότητας, ια) οργάνωση και διοίκηση της εκπαίδευσης, ιβ)
κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, ιγ) φιλοσοφία της αγωγής, ιδ) ειδική διδακτική
των επιμέρους μαθημάτων, ιε) διδακτικές ασκήσεις, καθώς και επαρκή ενημέρωση
σχετικά με τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα που απασχολούν ιδιαίτερα τους νέους.

Η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία των Εκπαιδευτικών Οργανώσεων (ETUCE) προχωρεί στη
συστηματική οργάνωση των καινοτομικών θεωρήσεων της σύγχρονης αγωγής. Εκτιμά
πως η εξάσκηση του εκπαιδευτικού πρέπει να χαρακτηρίζεται από τις εξής
μεθοδολογίες: 1) την προσέγγιση που θα έχει ως κέντρο της το παιδί 2) την
πρακτική άσκηση, αξίας ίσης με την ακαδημαϊκή εργασία, 3) το σχέδιο της
ομαδικής προσέγγισης, 4) την αποτελεσματική χρήση της έρευνας και των
ευρημάτων της 5) την αυτοανάλυση του εκπαιδευτικού.

Σήμερα γίνονται κάποιες επιπόλαιες αναφορές στη φυσιογνωμία και στο προφίλ του
εκπαιδευτικού. Δυστυχώς, για άλλη μια φορά, οι συζητήσεις δεν αφορούν την
ουσία της όλης υπόθεσης. Γιατί το ΥΠΕΠΘ δεν αντιμετωπίζει την καρδιά του
εκπαιδευτικού προβλήματος. Γιατί κυριαρχεί η «επιχειρηματική κουλτούρα» της
ανταγωνιστικότητας και του ατομοκεντρισμού απέναντι στην «εκπαιδευτική
κουλτούρα» της αλληλεγγύης και της χειραφέτησης. Κανένας άλλος εργασιακός
χώρος δεν διεκδικεί με τόση αποφασιστικότητα και με τόση συλλογικότητα τη
διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης επαγγελματικής και λειτουργηματικής ταυτότητας.
Και αυτό δε συνιστά μια κλαδική ιδιαιτερότητα. Είναι συστατικό στοιχείο του
κοινωνικού αιτήματος για «δημόσια και δωρεάν παιδεία», απορρέει από το μεγάλο
βάρος της παιδαγωγικής ευθύνης, συνδέεται με το προμηθεϊκό είδωλο και τη
«φωτοπλημμύρα» της γνώσης.

Ο Νίκος Τσούλιας είναι προέδρος της ΟΛΜΕ