«Καθοδηγεί» τα ΜΜΕ

Ο ένας θέλει να ελέγξει και να καθυποτάξει τους μεγιστάνες των μέσων
ενημέρωσης. Μα εκείνοι προετοιμάζουν ήδη τη διαδοχή του.

Γιέλτσιν – Κιριένκο. Πρόεδρος και πρωθυπουργός προειδοποίησαν ότι, αν δεν ληφθούν ριζικά μέτρα, υπάρχει κίνδυνος πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής (φωτό Ρώυτερ)

ΜΕ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟ στρατηγό έμοιαζε ο Μπόρις Γιέλτσιν, όταν κάλεσε τον περασμένο
Μάιο στο Κρεμλίνο τους διευθυντές των τριών μεγαλύτερων καναλιών της Ρωσίας
για να τους καυτηριάσει για τη δουλειά τους. «Έχουμε το δικαίωμα ­ δεν θέλω να
χρησιμοποιήσω τη λέξη “απαιτούμε” ­ να σας ζητήσουμε να εφαρμόσετε την κρατική
πολιτική στην τηλεόραση», τόνισε ο ρώσος πρόεδρος κοιτάζοντας στα μάτια τον
ένα μετά τον άλλο επιχειρηματία.

Εκείνοι κατάλαβαν αμέσως τι εννοούσε ο Γιέλτσιν. Πριν από λίγες μόλις ημέρες,
τα ειδησεογραφικά τους δελτία είχαν προβάλει την απεργία των ανθρακωρύχων από
την οποία κόντεψε να πέσει η κυβέρνηση. Ορισμένα κανάλια, μάλιστα, φάνηκε να
διάκεινται ευμενώς προς τον Αλεξάντερ Λέμπεντ, ορκισμένο εχθρό του Κρεμλίνου
και επίδοξο διάδοχο του Γιέλτσιν.

ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ

Η πρωτοβουλία του προέδρου μοιάζει με λογοκρισία. Στην πραγματικότητα, ήταν
μια προσπάθεια αντεπίθεσης στη μάχη για τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης. Τα
τελευταία, που ελέγχονταν κάποτε από το κράτος, είναι σήμερα μοιρασμένα μεταξύ
των γνωστότερων πολιτικών και επιχειρηματιών της Ρωσίας που τα χρησιμοποιούν
για να προωθούν τις πολιτικές και οικονομικές τους επιδιώξεις. Για τους
ανθρώπους αυτούς η πολιτική εξουσία ισοδυναμεί με μεγαλύτερο πλούτο.

«Στα μέσα ενημέρωσης διεξάγεται σήμερα μια μάχη διαδοχής», επισημαίνει ο
Μπόρις Καγκαρλίτσκι, ερευνητής στη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών. «Οι
επιχειρηματίες χρησιμοποιούν τα μέσα για να προετοιμαστούν για τη μετά –
γιελτσινική εποχή».

ΜΕΓΙΣΤΑΝΕΣ

Οποιοσδήποτε μεγιστάνας στη Μόσχα, που σέβεται τον εαυτό του, έχει στην κατοχή
του έναν τηλεοπτικό σταθμό ή τουλάχιστον μια εφημερίδα. Ένας τραπεζίτης έλεγε
πρόσφατα, αστειευόμενος, ότι ένα κανάλι είναι εξίσου χρήσιμο εργαλείο με μια
Μερσεντές 600, το σήμα κατατεθέν των ρώσων νεόπλουτων. Ο δισεκατομμυριούχος
Μπόρις Μπερεζόφσκι, πρόεδρος της εταιρείας LogoVAZ και γραμματέας της
Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών, έχει μερίδιο στο ORT, το μεγαλύτερο κανάλι
της Ρωσίας, και σε δύο καθημερινές εφημερίδες.

Ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής του, ο Βλαντίμιρ Ποτάνιν, είναι επικεφαλής του
τραπεζικού ομίλου Oneximbank και έχει μετοχές σε τρεις εφημερίδες, μεταξύ των
οποίων και η Ιζβέστια.

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ

Υπάρχουν κι άλλοι «παίκτες». Ο τραπεζίτης Βλαντίμιρ Γκουσίνσκι για παράδειγμα,
ιδιοκτήτης ενός ραδιοσταθμού και πολλών εντύπων, ή ο δήμαρχος της Μόσχας
Γιούρι Λουζκόφ που ίδρυσε πέρυσι το δικό του κανάλι (Center TV) και τη δική
του εφημερίδα (Rossiya). Ακόμη και οι όμιλοι φυσικού αερίου (Gazprom) και
πετρελαίου (Lukoil) έχουν μερίδιο σε μέσα ενημέρωσης: ο πρώτος στο NTV και ο
δεύτερος στην Ιζβέστια.

«ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ»

Στην αρχή, η εξαγορά ενός τηλεοπτικού σταθμού ή μιας εφημερίδας με οικονομικά
προβλήματα από έναν πλούσιο επιχειρηματία αποτελούσε καλή είδηση. Σήμερα, με
τους μεγιστάνες της χώρας να πολεμούν ο ένας τον άλλο, τα μέσα έχουν εμπλακεί
σε ευρύτερες πολιτικές διαμάχες. Αντί για κανάλια δημόσιου διαλόγου έχουν
μετατραπεί έτσι σε εργαλεία στα χέρια μεγιστάνων. Προβάλλουν τους πολιτικούς
που υποστηρίζονται από τους ιδιοκτήτες τους και «αποκαλύπτουν» σκάνδαλα στα
οποία εμπλέκονται οι ανταγωνιστές τους.

Οι ίδιοι οι μεγιστάνες, βέβαια, αρνούνται αυτόν τον ρόλο. Ο Γκουσίνσκι, για
παράδειγμα, δέχεται απλώς ότι «παρακολουθεί» τα μέσα που ελέγχει. Κι αν το
1996 στήριξε την εκστρατεία του Γιέλτσιν για την προεδρία, το 2000 δηλώνει ότι
θα στηρίξει έναν υποψήφιο με «ανάλογες πεποιθήσεις» μπροστά στον κίνδυνο να
εκλεγεί ένας εθνικιστής ή ένας φασίστας…

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ παρουσίασε χθες ο Ρώσος πρόεδρος Μπορίς Γιέλτσιν την κατάσταση στη
χώρα μετά την οικονομική κρίση, προειδοποιώντας σε κοινή συνεδρίαση της
κυβέρνησης και του κοινοβουλίου για τον κίνδυνο πολιτικής αστάθειας και
κοινωνικής αναταραχής.

Από την πλευρά του ο πρωθυπουργός Σεργκέι Κιριένκο εξέθεσε τα βασικά σημεία
του προγράμματος για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης που εκπόνησε η
κυβέρνησή του και το οποίο προβλέπει μεταξύ άλλων αλλαγή του φορολογικού
συστήματος, μείωση των δαπανών, προστασία του ρουβλίου και σχέδια για μείωση
κατά το ήμισυ των επιτοκίων που σήμερα φτάνουν το 60%.

Ο Γιέλτσιν υπογράμμισε ότι η Δούμα, η οποία έχει συχνά σταθεί εμπόδιο στην
ψήφιση νομοσχεδίων της κυβέρνησης και έχει αντιταχθεί στη βούληση του
προέδρου, πρέπει αμέσως να εγκρίνει το πρόγραμμα του Κιριένκο, γιατί
διαφορετικά θα αντιμετωπίσει «άλλα μέτρα» ­ δήλωση που ερμηνεύθηκε ως έμμεση
απειλή για διάλυση της Βουλής.

Μετά την ομιλία τού Γιέλτσιν τον λόγο πήρε ο πρωθυπουργός Σεργκέι Κιριένκο.
«Θα πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε για δημοκρατία, εάν η Ρωσία δεν καταφέρει
να εισπράξει ομαλά τους φόρους», τόνισε. «Ή η κυβέρνηση θα καταφέρει να θέσει
τις βάσεις της φορολογικής της πολιτικής, πράγμα απαραίτητο για μία
δημοκρατική κοινωνία, ή θα σταματήσουμε να μιλάμε για δημοκρατία και θα
παραδεχθούμε ότι η ηγεσία της χώρας δεν είναι σε θέση να κινήσει τους
απαραίτητους μοχλούς για τη διαχείριση της οικονομίας».