Πτυχιούχοι εξωτερικού το 15%

Το γεγονός ότι μεγάλος αριθμός από τους πτυχιούχους στη χώρα μας έχει
πραγματοποιήσει τις σπουδές του στο εξωτερικό, είναι γνωστό. Το ότι είμαστε,
όμως, η πρώτη χώρα ­ ναι, η πρώτη ­ παγκοσμίως, μαζί με το Ιράν, στην εξαγωγή
φοιτητών και το ότι το 15% του συνόλου των Ελλήνων πτυχιούχων έχει σπουδάσει
σε πανεπιστήμιο του εξωτερικού, δίνει άλλη διάσταση στο θέμα.

Ο ΟΡΟΣ «φοιτητική μετανάστευση» χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η «έξοδος» για
σπουδές σημαντικού ποσοστού αποφοίτων Λυκείου σε πανεπιστήμια άλλων χωρών.

Έχει επισημανθεί από πολλές μεριές τόσο το μέγεθος της αναζήτησης μορφωτικού
κεφαλαίου στο εξωτερικό όσο και το κόστος της αγοράς του.

Για τα δύο αυτά σημαντικά ζητήματα οι αριθμοί χαρτογραφούν την «έκταση» και
την «ένταση». Οι Έλληνες, λοιπόν, μαζί με τους Ιρανούς, παρουσιάζουν τη
μεγαλύτερη αναλογία σπουδαστών σε πανεπιστήμια του εξωτερικού σε διεθνές
επίπεδο (κατά μέσο όρο, πάνω από 30 χιλιάδες στη 15ετία 1980-1995).

Παράλληλα, η αγορά μορφωτικού κεφαλαίου στο εξωτερικό κοστίζει στην ελληνική
οικογένεια, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις, περίπου 100 δισ. δρχ.
Κατά πόσο οι Έλληνες φοιτητές του εξωτερικού επιστρέφουν στη χώρα μας μετά την
αποπεράτωση των σπουδών τους;

Σε ποιες χώρες αποκτούν τους τίτλους σπουδών τους και σε ποιες επιστημονικές
ειδικότητες εστιάζονται οι προτιμήσεις τους σε επίπεδο βασικών και
μεταπτυχιακών σπουδών; Από Μουσική μέχρι Κυβερνητική και από Αρχιτεκτονική
μέχρι Ιατρική, να ποια είναι η «γκάμα» των επιστημονικών εξειδικεύσεων των
Ελλήνων πτυχιούχων εξωτερικού. Όσο για τις χώρες που σπουδάζουν; Από τη Νέα
Ζηλανδία μέχρι τη Μάλτα και από τη Ν. Αφρική μέχρι τη Φινλανδία.

Η έρευνα που ακολουθεί εστιάζει στο φαινόμενο της «φοιτητικής κινητικότητας»
από την πλευρά της παλιννόστησης-επιστροφής των Ελλήνων που σπούδασαν σε
πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Παράλληλα, γίνεται προσπάθεια να χαρτογραφηθούν οι βασικές ειδικότητες και
εξειδικεύσεις τις οποίες απέκτησαν οι Έλληνες πτυχιούχοι εξωτερικού, καθώς και
οι στρατηγικές επιστημονικών εξειδικεύσεων σε μεταπτυχιακό επίπεδο σπουδών.

Τέλος, η ολοκλήρωση του «παζλ» επικεντρώνει στα κοινωνικά χαρακτηριστικά των
Ελλήνων σπουδαστών του εξωτερικού.

ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η συντριπτική πλειοψηφία των πτυχιούχων πανεπιστημίων του εξωτερικού
επιστρέφουν στην Ελλάδα ύστερα από την αποφοίτησή τους και αποτελούν το 15%
του συνόλου των Ελλήνων πτυχιούχων ΑΕΙ.

Σύμφωνα με έρευνα του πανεπιστημιακού Νικήτα Πατινιώτη (Πανεπιστήμιο Πατρών),
από το 1979 έως το 1991 εγκρίθηκαν από το ΔΙΚΑΤΣΑ (Δημόσια Υπηρεσία
Αναγνώρισης της ισοτιμίας και αντιστοιχίας τίτλων σπουδών αλλοδαπών
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με αυτά που απονέμουν τα ελληνικά ΑΕΙ) οι τίτλοι
σπουδών που αποκτήθηκαν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού 41.802 Ελλήνων
επιστημόνων που επέστρεψαν στη χώρα μας.

Οι επιστημονικές ειδικότητες και οι εξειδικεύσεις των πτυχιούχων αυτών έφθασαν
τις 41! Οι σπουδές όμως που συγκέντρωσαν τον μεγαλύτερο αριθμό προτιμήσεων,
είναι η Αρχιτεκτονική Πολεοδομία-Χωροταξία, η Ιατρική, η ειδικότητα του
Μηχανολόγου-Μηχανικού, τα Οικονομικά και η ειδικότητα του Πολιτικού Μηχανικού.
Συνολικά τις παραπάνω επτά ειδικότητες σπούδασαν περίπου οι μισοί πτυχιούχοι
του εξωτερικού (50%), ενώ οι άλλοι μισοί μοιράζονται στις υπόλοιπες 34 ειδικότητες.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν ότι ένα αρκετά σημαντικό τμήμα των αποφοίτων
Λυκείου που φεύγουν στο εξωτερικό για σπουδές «συγκεντρώνονται» στις επιστήμες
του μηχανικού και της υγείας, ειδικότητες που οδηγούν σε «ελεύθερα
επαγγέλματα» κύρους και παραπέμπουν σε υψηλό κοινωνικό οικονομικό status…

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ

Από τους 41.802 Έλληνες πτυχιούχους του εξωτερικού που επέστρεψαν την
εξεταζόμενη περίοδο στη χώρα μας, οι 12.356 απέκτησαν στο εξωτερικό
μεταπτυχιακά διπλώματα. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Νικήτα Πατινιώτη, που ανέλυσε
τα δεδομένα του ΔΙΚΑΤΣΑ, επισημαίνεται μια σημαντική αύξηση σε μεταπτυχιακούς
τίτλους, προϊόν, προφανώς, του αυξανόμενου ανταγωνισμού των «απλών» πτυχιούχων
στην ελληνική αγορά εργασίας και της στρατηγικής βελτίωσης των προοπτικών
απασχόλησης και σταδιοδρομίας σε ελεύθερα επαγγέλματα ή σε υψηλές διευθυντικές
θέσεις του ιδιωτικού ή και του κρατικού τομέα.

Στη διάρκεια της περιόδου 1980-1990, οι σπουδές στο μεταπτυχιακό επίπεδο
εστιάστηκαν σε τρεις μόνο χώρες σε σύνολο 41 χωρών που αποκτήθηκαν
μεταπτυχιακοί τίτλοι σπουδών. Στην Αγγλία (32,3% του συνόλου), στη Γαλλία
(26,5%) και στις ΗΠΑ (21,5%). Παράλληλα, οι περισσότεροι μεταπτυχιακοί τίτλοι
σπουδών σε απόλυτα μεγέθη αφορούν τα Οικονομικά, τη Διοίκηση Επιχειρήσεων και
τη Νομική.

Ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΣ Μιχάλης Κασσωτάκης τονίζει ότι, σύμφωνα με έρευνα που
πραγματοποίησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, τα παιδιά όσων ασκούν
επαγγέλματα που τους κατατάσσουν στα ανώτερα στρώματα της κοινωνικής ιεραρχίας
προσανατολίζονται προς σπουδές στο εξωτερικό σε διπλάσιο ποσοστό από τα παιδιά
των οποίων οι γονείς είναι εργάτες, τεχνίτες ή αγρότες και 1,5 φορά περίπου
περισσότερο από τα παιδιά υπαλλήλων, εμπόρων ή μικροεπιχειρηματιών.

Τα στοιχεία της έρευνας αυτής επιβεβαιώνονται σε νεώτερη έρευνα που
πραγματοποιήσαμε τον Μάιο του 1995 σε 503 μαθητές Γ’ Τάξης του Λυκείου της
Δραπετσώνας, της Καλλιθέας, της Νέας Σμύρνης και της Γλυφάδας. Η ερώτηση
αφορούσε το ενδεχόμενο να στραφούν για σπουδές στο εξωτερικό, σε περίπτωση
αποτυχίας τους στις Γενικές Εξετάσεις ή για κάποιον άλλο λόγο, είτε να
επιχειρήσουν να αποκτήσουν μεταπτυχιακό ή διδακτορικό τίτλο σε Πανεπιστήμιο
εκτός Ελλάδας. Οι απαντήσεις χαρτογραφούσαν τις αντικειμενικές δυνατότητες
(οικογενειακές, ατομικές) όπως είχαν εξωτερικευτεί από τους μαθητές. Στον
σχετικό πίνακα φαίνεται καθαρά ότι οι μαθητές από περιοχές με διαφορετική
κοινωνική σύνθεση, όπως είναι η Γλυφάδα και η Νέα Σμύρνη από τη μια και η
Καλλιθέα και η Δραπετσώνα από την άλλη, αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο
την προοπτική σπουδών στο εξωτερικό. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι ένα μεγάλο
μέρος μαθητών, γόνων ευπόρων οικογενειών που σπουδάζουν στα μεγάλα ιδιωτικά
σχολεία της Αττικής και της Θεσσαλονίκης (π.χ. Κολλέγιο Αθηνών), κατευθύνονται
ευθύς εξαρχής για βασικές και μεταπτυχιακές σπουδές σε φημισμένα Πανεπιστήμια
του εξωτερικού στο πλαίσιο μιας στρατηγικής αναπαραγωγής των προνομίων τους.