Τα 345 ελληνικά… «Χάρβαρντ»

Με την ίδρυση 9 νέων Πανεπιστημιακών Τμημάτων (ΑΕΙ), 3 νέων Τμημάτων ΤΕΙ και
τον χωρισμό ενός τμήματος ΑΕΙ σε δύο, ο συνολικός αριθμός των Τμημάτων ΑΕΙ και
ΤΕΙ στη χώρα μας ανέρχεται φέτος σε 345!

ΠΟΙΑ είναι η «χωρική» κατανομή των σχολών και τμημάτων Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης στη χώρα μας;

* Με ποιους όρους ιδρύθηκαν και «αποκεντρώθηκαν» τα Ελληνικά Πανεπιστήμια και
ποια είναι τα παράδοξα του «νομαδισμού» τους;

* Πού οφείλεται η επιμονή των κατοίκων και των φορέων μιας πόλης για ίδρυση
πανεπιστημιακών σχολών στα δικά τους «όρια» και ποιες μορφές πήραν οι
αντιδράσεις τους;

Στη χώρα μας, η πολιτική ίδρυσης Περιφερειακών Πανεπιστημίων σε μικρά αστικά
κέντρα, διασπαρμένα σε όλη την επικράτεια, ξεκίνησε στη δεκαετία του ’60,
«ανθρώθηκε» τις επόμενες δεκαετίες του ’70 και του ’80 και συνεχίζεται στις
μέρες μας.

Ας κάνουμε ορισμένες παρατηρήσεις:

* Τα 345 τμήματα ΑΕΙ-ΤΕΙ (ΑΣΕΤΕΜ-ΑΣΤΕ) βρίσκονται διασπαρμένα σε 37 πόλεις και
κωμοπόλεις της χώρας μας.

Όμως…

* Το 65% των νέων φοιτητών ΑΕΙ, δηλαδή η συντριπτική πλειοψηφία, εξακολουθούν
να εισάγονται σε Αθήνα – Πειραιά – Θεσσαλονίκη αν και η Αττική μαζί με τον Ν.
Θεσσαλονίκης δεν ξεπερνάει το 43% του συνόλου του πληθυσμού.

* Ορισμένες πόλεις και κωμοπόλεις τον Οκτώβριο, με το άνοιγμα των σχολών της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και με τον ερχομό των νεοεισαχθέντων σπουδαστών θα
αυξήσουν τον πληθυσμό τους από 4-11,5%, όπως π.χ. το Ρέθυμνο (αύξηση 4,3%), τα
Ιωάννινα (4,2%), η Ηγουμενίτσα (5.3%), η Άρτα (4.3%), το Μεσολόγγι (11,5%), η
Κοζάνη (6,4%).

* Οι εγγεγραμμένοι σπουδαστές στα τμήματα Τριβάθμιας Εκπαίδευσης στο Μεσολόγγι
(ΤΕΙ) ξεπερνούν το 1/3 του ντόπιου πληθυσμού, στα Ιωάννινα και το Ρέθυμνο σε
κάθε 6 ντόπιους κατοίκους αντιστοιχεί ένας εγγεγραμμένος φοιτητής, ενώ στην
Πάτρα ο φοιτητικός πληθυσμός αντιπροσωπεύεται με 10% στο σύνολο του ντόπιου πληθυσμού.

* Ορισμένες πόλεις έχουν «πολιτογραφηθεί» ως περιοχές ενός «είδους» σπουδών: Η
Ρόδος των Παιδαγωγικών, το Ρέθυμνο των Φιλολογικών, τα Χανιά των Πολυτεχνικών,
η Κομοτηνή των Νομικών, η Ξάνθη των Μηχανικών, τα Ιωάννινα των Ανθρωπιστικών
Σπουδών, η Κέρκυρα των Μουσικών Σπουδών και των Ξένων Γλωσσών. Άλλες ως πόλεις
των ΤΕΙ, όπως η Λάρισα, η Κοζάνη, η Χαλκίδα, η Λαμια, η Άρτα, η Καλαμάτα, το
Μεσολόγγι, η Καβάλα κ.λπ.

ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ

Εκτός από την Αττική και τον Ν. Θεσσαλονίκης που συγκεντρώνουν όλων των
«ειδών» τις κατευθύνσεις σπουδών, σε τρεις ακόμη περιοχές τα Πανεπιστήμια
καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος των επιστημονικών κατευθύνσεων: στην Πάτρα, τα
Ιωάννινα και την Κρήτη.

Το Πανεπιστήμιο της Πάτρας ιδρύεται το 1964 και αρχίζει τη λειτουργία του 2
χρόνια αργότερα το 1966/7 με τη Φυσικομαθηματική Σχολή, στην οποία εισάγονται
οι 150 πρώτοι φοιτητές. Το 1967 η Φυσικομαθηματική Σχολή «σπάει» σε 4 τμήματα
(Μαθηματικό, Φυσικό, Χημικό και Βιολογικό) ενώ δέκα χρόνια αργότερα
προστίθεται το Γεωλογικό και το Φαρμακευτικό. Το 1967 ιδρύεται και η
Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών, το 1977 η Ιατρική και το 1982 τα
Παιδαγωγικά Τμήματα. Οι 150 φοιτητές του 1966/67 ξεπερνούν σήμερα τους 13.000
(εγγεγραμμένοι) ενώ στα 17 τμήματα περιλαμβάνονται από Φιλολογικές και
Παιδαγωγικές σπουδές έως Ιατρική και Βιολογία και από Πολυτεχνικές σπουδές έως Θεατρικές.

Το Πανεπιστήμιο Κρήτης ιδρύεται το 1973 με έδρα το Ρέθυμνο και αρχίζει τη
λειτουργία του το 1976 με τη Φιλοσοφική Σχολή. Τον ίδιο χρόνο ιδρύεται η
Ιατρική Σχολή και το Φυσικό, Μαθηματικό, Χημικό και Βιολογικό τμήμα με έδρα το
Ηράκλειο. Το 1977 ιδρύεται το Πολυτεχνείο Κρήτης με έδρα τα Χανιά το οποίο
αρχίζει να λειτουργεί από το 1980, ενώ το 1982 ιδρύονται Παιδαγωγικά τμήματα
στο Ρέθυμνο. Σήμερα λειτουργούν 18 τμήματα (Φιλολογικά, Παιδαγωγικά έως
Φυσικής και Χημείας και Πολυτεχνικά έως Ιατρικά και Βιολογικά) στα οποία είναι
εγγεγραμμένοι πάνω από 7.000 φοιτητές.

Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ξεκίνησε τη λειτουργία του ως παράρτημα του
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1964 με τη Φιλοσοφική Σχολή στην οποία
εισήχθησαν 200 φοιτητές. Το 1970 δημιουργείται αυτοτελές Πανεπιστήμιο
Ιωαννίνων και σ’ αυτό εντάσσονται τα μέχρι τότε λειτουργούντα Φιλοσοφικά και
Μαθηματικά Τμήματα. Στη δεκαετία του ’70 ιδρύονται το Φυσικό Τμήμα, το Χημικό
και Ιατρικό Τμήμα ενώ στις αρχές της επόμενης δεκαετίας ιδρύονται τα
Παιδαγωγικά Τμήματα. Σήμερα το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έχει 13 τμήματα εκ των
οποίων τα 2 βρίσκονται στο Αγρίνιο και οι εγγεγραμμένοι φοιτητές του ξεπερνούν
τους 12.000.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ λίγες οι περιπτώσεις που οι κάτοικοι και οι φορείς μιας πόλης
έρχονται σε σύγκρουση με μια άλλη πόλη με κυρίαρχο ζήτημα τη διεκδίκηση της
δημιουργίας ή της μεταφοράς Σχολών ή Τμημάτων Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στα
δικά τους «χώματα».

«Νέκρωσε ο Βόλος για το Πανεπιστήμιο» (4/4/1992), «Η Ακαδημία ανήκει στη
Φλώρινα» (13/3/1987), «Οξύτητα για την έδρα του Πανεπιστημίου Κρήτης»
(11/10/1973), «Θυελλώδεις αντιδράσεις στα Τρίκαλα και την Καρδίτσα για το
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας» (2/7/1991), «Αιτιολογημένο το αίτημα για ίδρυση
Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη» (7/4/1987), είναι μόνο μερικοί
από τους τίτλους εφημερίδων που αντανακλούν, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές,
τις αντιδράσεις των κατοίκων και τα αιτήματά τους για ίδρυση Πανεπιστημίων.

Σύμφωνα με τον Λόη Λαμπριανίδη, που έχει μελετήσει την κατανομή και τους όρους
των περιφερειακών Πανεπιστημίων στη χώρα μας, η ίδρυση Πανεπιστημίων
συνδέεται, εκτός των άλλων, και με προσδοκίες ενίσχυσης της οικονομικής και
κοινωνικής ανάπτυξης των περιοχών όπου εγκαθίστανται.

Την προηγούμενη δεκαετία η ίδρυση του Πανεπιστημίου του Αιγαίου και η
προοπτική λειτουργίας των τμημάτων του σε διάφορα νησιά «άναψε» τον «πόλεμο
των αντιπαραθέσεων» ανάμεσα στη Μυτιλήνη, τη Χίο, τη Ρόδο και τη Σάμο.
Μάλιστα, στο τελευταίο νησί, το 1986 αναπτύχθηκε και «εσωτερικός αγώνας»
ανάμεσα στους Σαμιώτες από το Βαθύ και το Καρλόβασι για τον τόπο εγκατάστασης
του Τμήματος των Μαθηματικών, που πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις καθώς προκάλεσε
συνελεύσεις και κινητοποιήσεις περίπου 5.000 Σαμιωτών.

Η ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και η εγκατάστασή του δημιούργησε τον
«εμφύλιο» της Θεσσαλίας, όπου Τρίκαλα, Λάρισα και Καρδίτσα διεκδικούν τμήματα
του Πανεπιστημίου στο δικό τους χώρο με αποτέλεσμα τον πλήρη τεμαχισμό του.

Οι πιέσεις και η διεκδίκηση Πανεπιστημιακών Τμημάτων στα τέλη της δεκαετίας
του ’80 παίρνει μεγάλη έκταση, εμφιλοχωρεί στα προεκλογικά προγράμματα των
τοπικών βουλευτών και των Δημάρχων. Άν ρίξει κανείς μια ματιά στις επίσημες
συζητήσεις που γίνονται στο Συμβούλιο Ανώτατης Παιδείας (ΣΑΠ), σε όλη τη
διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, θα διαπιστώσει ότι οι φορείς των πόλεων
που συμμετέχουν συμπυκνώνουν τον λόγο τους σε ένα αίτημα, αυτό της ίδρυσης
Πανεπιστημιακών Σχολών. Έτσι π.χ. ο Δήμαρχος Ιωαννίνων το 1989 εισηγείται και
επιχειρηματολογεί για την αναγκαιότητα ίδρυσης τμήματος Φυσικής Αγωγής και
Αθλητισμού, καθώς και τμήματος Πληροφορικής, ενώ ο αντιδήμαρχος της ίδιας
περιοχής προτείνει την ίδρυση Σχολής Καλών Τεχνών… Η ένταση είναι τέτοια
ώστε μέσα σε λίγα χρόνια δημιουργούνται, εντελώς τεχνητά, «παραρτήματα» των
Πανεπιστημίων σε γειτονικές πόλεις, όπως π.χ. Σέρρες, Φλώρινα, ή νέα τμήματα
εκεί που δεν υπήρχαν.

Μία από τις τελευταίες περιπτώσεις διεκδίκησης Πανεπιστημιακού Τμήματος
αποτελεί και το Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών, που μετά
από λειτουργία 10 ετών στο Αγρίνιο μεταφέρεται τελικά στην Πάτρα, με
αντάλλαγμα, για τους δυσαρεστημένους Αγρινιώτες, την ίδρυση στην περιοχή τους,
από φέτος, 2 νέων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Παράλληλα φέτος (1998), η Πρέβεζα και η Άμφισσα προστέθηκαν στον κατάλογο των
πόλεων που διαθέτουν τμήματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα «χωρικά τους ύδατα»
παίρνοντας «μέρος» από τα «αποθέματα» των ΤΕΙ Ηπείρου και Λαμίας αντίστοιχα.