Σαντορίνη: Αποκάλυψη τώρα

Για πρώτη φορά οι επιστήμονες έχουν στα χέρια τους ενδείξεις που μιλούν για
μια άγνωστη μέχρι σήμερα, σφοδρή, ηφαιστειακή έκρηξη, η οποία συγκλόνισε γύρω
στο 3000 π.Χ. τη Σαντορίνη. Δεν αποκλείεται μάλιστα η έκρηξη αυτή να είχε το
ίδιο ή και μεγαλύτερο μέγεθος από εκείνη που σημειώθηκε στον ίδιο χώρο το 1630
π.Χ. και στάθηκε η αιτία για την καταστροφή του Μινωικού Πολιτισμού.

Μια σύντομη παρουσίαση των αποτελεσμάτων από τις σχετικές έρευνες που
διενήργησαν Έλληνες και ξένοι ειδικοί επιστήμονες έγινε πριν από λίγες ημέρες
στα Χανιά. Στο πλαίσιο 7ου Διεθνούς Συμποσίου για τους Φυσικούς και
Τεχνολογικούς Κινδύνους.

Εκεί οι υπεύθυνοι της έρευνας ανακοίνωσαν πως οι εκσκαφικές εργασίες που
πραγματοποίησαν σε παράκτιες περιοχές της Τουρκίας έφεραν στο φως ιζήματα και
ηφαιστειακή τέφρα που προέρχονταν από τη Σαντορίνη. Αυτά τα μετέφεραν στη
γειτονική χώρα οι άνεμοι και τα παλιρροϊκά κύματα ενώ η γεωχρονολόγηση των
δειγμάτων που ακολούθησε απέδειξε ότι η καταγωγή τους «χάνεται» 5.000 χρόνια
από τη σημερινή εποχή.

Το πώς οι επιστήμονες έφθασαν στα συμπεράσματα αυτά εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο δρ
Γεράσιμος Παπαδόπουλος, ερευνητής στον Τομέα της Σεισμολογίας στο Γεωδυναμικό
Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών. Ο ίδιος ήταν ο υπεύθυνος της ομάδας των
Ελλήνων ερευνητών, που πριν από δύο χρόνια συνεργάστηκαν για τον σκοπό αυτό με
συναδέλφους τους από το Πανεπιστήμιο Τοχόκου της Ιαπωνίας και από το
Πανεπιστήμιο της Άγκυρας.

«Ο αρχικός μας στόχος ήταν να εντοπίσουμε στον αιγαιακό χώρο ίχνη από παλαιά
παλιρροϊκά κύματα, που διεθνώς ονομάζονται τσουνάμι. Και για τον σκοπό αυτό
συνεργαστήκαμε και με το Πανεπιστήμιο Τοχόκου, οι ερευνητές του οποίου έχουν
μεγάλη ειδίκευση στο συγκεκριμένο θέμα».

Η διακρατική επιστημονική ομάδα επέλεξε τις παράκτιες περιοχές στις οποίες θα
γίνονταν οι έρευνες. Ήταν περιοχές στην Τουρκία, όπως το Ντάλαμαν και τα
Δίδυμα, και τοποθεσίες στη Σαντορίνη, τη Ρόδο και την Κω. «Τα μέρη που θα
επιλέγαμε έπρεπε να έχουν ομαλή μορφολογία, να μην είναι βραχώδη, ώστε να
μπορούν να διατηρηθούν αναλλοίωτα τα ιζήματα που προέρχονται τόσο από το
χερσαίο όσο και από το θαλάσσιο περιβάλλον».

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ

Το μέρος εκείνο που τελικά έκρυβε το μεγάλο μυστικό ήταν τα Δίδυμα. «Στήσαμε
το επιτελείο μας σε απόσταση 40 μέτρων από την ακτή. Και αρχίσαμε να
προχωρούμε σε μιαν αβαθή γεωλογική εκσκαφή, κάθετα προς την ακτογραμμή, σε
μήκος περίπου 50 μέτρων». Ο σκοπός των ερευνητών ήταν η μελέτη της
επιφανειακής στρωματογραφίας της περιοχής, έτσι ώστε να εντοπιστεί το στρώμα
της θαλάσσιας άμμου που ενδεχομένως θα είχε αποθέσει εκεί κάποιο αρχαίο
παλιρροϊκό κύμα, που θα προήρχετο από το Αιγαίο».

Η εκσκαφή γρήγορα φανέρωσε την ύπαρξη δύο στρωμάτων από ιζήματα. Το ένα πάνω
από το άλλο. «Το κατώτερο στρώμα περιείχε υλικά από τον βυθό της θάλασσας.
Γεγονός που αυτομάτως σημαίνει ότι τα υλικά αυτά δεν μεταφέρθηκαν εκεί από τα
συνηθισμένα θαλάσσια κύματα αλλά από παλιρροϊκό κύμα». Το δεύτερο στρώμα
απετελείτο από ηφαιστειακή τέφρα.

ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ

Συλλέχθηκαν δείγματα από αυτήν και εστάλησαν στην Ιαπωνία, για να γίνει η
γεωχημική τους ανάλυση. «Όταν βγήκαν τα αποτελέσματα, προέκυψε ότι η
ηφαιστειακή τέφρα ήταν πανομοιότυπη με εκείνη της Σαντορίνης. Και κανενός
άλλου ηφαιστειακού χώρου στην ευρύτερη περιοχή. Πράγμα που σημαίνει ότι η
τέφρα στα Δίδυμα προήλθε από το ηφαιστειακό κέντρο της Σαντορίνης».

Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν τους επιστήμονες στην ανάπτυξη της παρακάτω θεωρίας.
Στο μακρινό παρελθόν σημειώθηκε στη Σαντορίνη σφοδρή ηφαιστειακή έκρηξη, με
αποτέλεσμα να εκσφενδονιστεί στον αέρα τεράστια ποσότητα τέφρας και παράλληλα
να προκληθεί η γένεση ισχυρού παλιρροϊκού κύματος. «Το κύμα αυτό πρέπει να
εξαπλώθηκε σε διάφορες κατευθύνσεις του Αιγαίου και έφθασε μέχρι τα Δίδυμα, σε
χρονικό διάστημα το πολύ μισής ώρας». Ας σημειωθεί εδώ ότι η ταχύτητα των
παλιρροϊκών κυμάτων στο Αιγαίο έχει υπολογιστεί στα 500 με 600 χιλιόμετρα την
ώρα ενώ στον Ειρηνικό Ωκεανό μπορεί και να αγγίξει και την ταχύτητα του ήχου.

ΜΕ ΤΟ ΚΥΜΑ

Τη στιγμή λοιπόν που το κύμα φθάνει στα Δίδυμα και εναποθέτει εκεί τα υλικά
που μεταφέρει, η ηφαιστειακή τέφρα ακολουθεί ανάλογο δρομολόγιο και ακόμη πιο
μακρινό, με τη συνδρομή ανέμων, κατά κύριο λόγο δυτικών. «Η τέφρα, ύστερα από
μικρό χρονικό διάστημα, φθάνει και αυτή στα Δίδυμα, καθιζάνει και υπερκαλύπτει
τα θαλάσσια ιζήματα που έφερε εκεί το κύμα».

Αφού λοιπόν εξακριβώνεται το πώς βρέθηκαν εκεί τα ιζήματα, το… μόνο που
μένει είναι να βρεθεί το πότε έγινε αυτό. Στα εργαστήρια εφαρμόστηκε η
γεωχρονολόγηση, η οποία έδειξε το 3000 π.Χ. Δηλαδή περίπου 1400 χρόνια πριν
από την πιο γνωστή «παλαιότερη» έκρηξη στον χώρο αυτό, που αφάνισε τον Μινωικό Πολιτισμό..