Σχέδιο παραγκωνισμού των δημοκρατικών αξιωματικών

Την άνοιξη του ’65 η υπόκωφη δραστηριότητα των «κύκλων της ανωμαλίας», οι
παλινδρομήσεις της κυβέρνησης της Ένωσης Κέντρου, η συνεχιζόμενη εμπιστοσύνη
του «Γέρου» στον υπουργό Άμυνας ­ ενώ οι πληροφορίες που έφθαναν στο Καστρί
ομιλούσαν για το «διπλό παιχνίδι» του Πέτρου Γαρουφαλιά, του «φίλου Πέτρου»
του πρωθυπουργού ­ προμήνυαν την καλοκαιρινή καταιγίδα.

Αλέξανδρος Παπατέρπος. Η σκευωρία του ΑΣΠΙΔΑ εξυφάνθηκε και για την εξουδετέρωση του δημοκρατικού αξιωματικού από την ηγεσία της ΚΥΠ. Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από τη δίκη ΑΣΠΙΔΑ. Ο συνταγματάρχης Αλ. Παπατέρπος μεταξύ των συνηγόρων του, Σταύρου Κανελλόπουλου (δεξιά) και Άγγελου Αγγελούση (αριστερά)

Ο «ΓΕΡΟΣ», χωρίς να παραβλέπει τα «κακά προμηνύματα», πίστευε στις ικανότητές
του να «οδηγήσει το καράβι σε ήρεμα νερά».

­ «Αφήστε με να οδηγήσω το καράβι σε ήρεμα νερά», ανταπαντούσε στις
παρατηρήσεις στενών συνεργατών του να ληφθούν δραστικά μέτρα. Να εκκαθαρισθεί
το στράτευμα από τον εναγκαλισμό του νεοΙΔΕΑ. Ο πρωθυπουργός ενθαρρύνει μεν
από τη μία πλευρά το «μάτι» του στο υπουργείο Άμυνας, τον υφυπουργό Μιχάλη
Παπακωνσταντίνου, να προωθήσει τα μέτρα για την αποκομματικοποίηση του
Στρατού, αλλά από την άλλη παραμένει ανενεργός όταν ο Γαρουφαλιάς,
πραξικοπηματικά, θέτει φραγμό σε αυτές τις προσπάθειες. Ακόμη κι όταν ο
υπουργός Άμυνας σε συνεργασία με τον γραμματέα του βασιλιά, ταγματάρχη Μάκη
Αρναούτη, εξουδετερώνει τα «δυναμικά ερείσματα» της δημοκρατικής παράταξης
στην ΚΥΠ (Παπατέρπο και Τσεπαπαδάκη), αλλά και κατατρέχει καταξιωμένους
αξιωματικούς, που δεν εννούν να προσκυνήσουν την «ανακτορική καμαρίλα».

ΟΙ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ

Αφηγείται ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου: «15 Μαΐου 1965. Είχα προγραμματίσει
ομιλία στους αξιωματικούς της Καβάλας για αργά το απόγευμα, θα έφευγα την άλλη
μέρα πρωί για την Αθήνα, όταν ξαφνικά, γύρω στις 5 ή 6 το ίδιο απόγευμα, με
ειδοποίησαν ότι ο υπασπιστής μου, ο λοχαγός Τσίρκας, με ζητούσε στο τηλέφωνο
επειγόντως από την Αθήνα. Κατάπληκτος άκουσα τον Τσίρκα, φανερά ανήσυχο, να
μου λέει:

­ Κύριε υπουργέ, πρέπει να επιστρέψετε αμέσως στην Αθήνα. Ο Παπατέρπος, ο
Τσεπαπαδάκης και άλλοι αξιωματικοί μετατίθενται. Ξέρω πως ο Παπατέρπος φεύγει
από την ΚΥΠ και δεν έμαθα ακόμα πού μετατίθεται και πού πάνε οι άλλοι.
Φοβούμαι πως δεν ειδοποιηθήκατε. Δεν ήταν δυνατόν να το πιστέψω.

­ Είσαι στα καλά σου; ρώτησα. Είσαι βέβαιος; Πώς τα έμαθες όλα αυτά;

­ Έχω μια απόφαση του υπουργού μπροστά μου, συνέχισε ο Τσίρκας, κατά την οποία
το δικαίωμα μεταθέσεως από αντισυνταγματάρχη και πάνω γίνεται δική του
αρμοδιότητα με δική του υπογραφή. Έμαθα από τον υπασπιστή του πως τις διαταγές
μεταθέσεων υπέγραψαν ο ΑΓΕΣ μετά την ιεραρχία και η τελική υπογραφή είναι του
υπουργού. Η δική σας δεν υπάρχει. Η είδηση ήταν απίστευτη, μου αφαιρούσαν
αρμοδιότητες. Εν γνώσει τού πρωθυπουργού; Προσπαθούσαν να επωφεληθούν από την
απουσία μου; Το μυαλό μου πήγε στην Επιτροπή Λουκάκη. Και ρώτησα:

­ Τι γίνεται με τον Λουκάκη;

­ Τίποτα μέχρις στιγμής, απάντησε ο Τσίρκας. Από ό,τι ξέρω παραμένει στη θέση
του στην ΑΣΔΕΝ, το ΑΣΕΑ δεν έχει κληθεί σε συνεδρίαση.

Ο ΑΣΠΙΔΑ

Θυμήθηκα, φυσικά, πως μετακίνηση ή αποστράτευση αντιστρατήγου ήταν θέμα του
ΑΣΕΑ και τέτοιο δεν είχε συνέλθει, ο Σωματάρχης του Γ’ ΣΣ ήταν συνεχώς μαζί
μου εκείνες τις μέρες και ο ίδιος ήταν μέλος του ΑΣΕΑ, όπως μέλη ήταν και
άλλοι υπουργοί εκτός εκείνου της Άμυνας. Ο Τσίρκας συνέχισε ακατάσχετα:

­ Πρέπει να επιστρέψετε αμέσως. Πρέπει να επικοινωνήσετε με τον πρωθυπουργό.
Κάτι ακούω πως ανακατεύουν και την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Εδώ είμαστε όλοι ανάστατοι.
Ζήτησα να μιλήσω αμέσως και με τον αντισυνταγματάρχη Σερβετιάδη, τον διευθυντή
του στρατιωτικού μου γραφείου. Μου επανέλαβε όσα μου είπε ο Τσίρκας και πρόσθεσε:

­ Φαίνεται πως ο ΙΔΕΑ ξαναζωντάνεψε και ασφαλώς ο πρωθυπουργός βρίσκεται κάτω
από τρομερή πίεση. Είμαι σχεδόν βέβαιος πως ο βασιλιάς επιμένει για την
Επιτροπή Λουκάκη, αλλά οι δημοσιογράφοι μιλούν και για τον ΑΣΠΙΔΑ.

Τα νέα ήταν όχι μόνο πολύ δυσάρεστα, αλλά και συγκλονιστικά. Όταν τελείωσαν οι
συνομιλίες μου με το προσωπικό του γραφείου μου, δεν ήξερα τι να υποθέσω.
Υποχώρησε ξαφνικά ο πρωθυπουργός και σαν προϊστάμενος της ΚΥΠ δέχθηκε να
απομακρυνθεί από την υπηρεσία αυτή ο Παπατέρπος; Ότι κάποια σκευωρία ή
συνωμοσία ήταν σε εξέλιξη, δεν είχα πια αμφιβολίες. Με ποιον να μιλήσω στην
Καβάλα εκτός από τον Τσολάκα; Αλλά και αυτός δεν ήξερε τίποτα. Τον παρακάλεσα
μόνο να αναβάλει ή και να ματαιώσει τη συγκέντρωση των αξιωματικών στην οποία
θα μιλούσα. Και άρχισα τις προσπάθειές μου να επικοινωνήσω με τον πρωθυπουργό
όπου αυτός και αν βρισκόταν, στο σπίτι του, στο γραφείο του της Βουλής, σε
εκδήλωση, οπουδήποτε. Ύστερα από προσπάθειες περίπου μισής ώρας τον πέτυχα.
Τον ρώτησα αμέσως αν αληθεύουν αυτά που άκουσα, αν πράγματι φεύγουν οι
αξιωματικοί στους οποίους είχαμε εμπιστοσύνη και γιατί μου αφαιρέθηκαν οι
αρμοδιότητες που είχα χωρίς να ερωτηθώ και κατά την απουσία μου. Είναι αλήθεια
πώς συμβαίνουν όλα αυτά; Άκουσα την καταπονημένη φωνή του “Γέρου”:

Ο “ΓΕΡΟΣ”

­ Ναι, έτσι είναι.

Τόσο λιγόλογα, τόσο απλά. Και, ύστερα από μια μικρή παύση, πρόσθεσε εξίσου καταπονημένα.

­ Έλα αμέσως στην Αθήνα για να συζητήσουμε, η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή. Δεν
θυμούμαι να μίλησα ποτέ ως τότε τόσο σκληρά και τόσο άγρια στον Πρόεδρο.

Του είπα ότι είμαστε θύματα κάποιας σκευωρίας ή κάποιας συνωμοσίας καλά
προετοιμασμένης, ότι διώχνουν τους μοναδικούς ανθρώπους που εμπιστευόμαστε,
μας παίρνουν τα μάτια μας και τα αυτιά μας, εγώ μ’ αυτές τις συνθήκες δεν
είναι δυνατόν πια να εκτελέσω τη δική του εντολή. Καταφέρθηκα κατά του
Γαρουφαλιά και κατά του Γεννηματά και, στο τέλος, του τόνισα ότι εγώ είμαι πια
σε παντελή αδυναμία, δεν έχω κανένα λόγο να παραμένω υφυπουργός Άμυνας και,
επί πλέον, θεωρώ πως μειώθηκα, πως μου έγινε βαρύτατη προσβολή και η μόνη
διέξοδος που έχω για να διατηρήσω την αξιοπρέπειά μου είναι να παραιτηθώ.

­ Μιχάλη, άκουσέ με, άρχισε. Δεν πιστεύω πως πας να κάνεις αυτή την πολιτική
ανοησία αυτή τη στιγμή, να παραιτηθείς δηλαδή. Γιατί θα πρόκειται για πολιτική
αδεξιότητα. Ύστερα, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό σε μένα που σε θεωρώ παιδί
μου. Πρέπει να έλθεις τώρα αμέσως στην Αθήνα να σου εξηγήσω.

Προσπάθησα να είμαι αμετακίνητος. Του είπα πως αποφάσισα να πάω στην Κοζάνη
και μπορεί, όποτε θελήσει, να με ειδοποιήσει εκεί για να κατέβω στην Αθήνα και
να παραδώσω σε όποιον ορίσει ως αντικαταστάτη μου. Τελικά, πρότεινα να με
αντικαταστήσει ή ο Γιώργος Μυλωνάς ή ο Παύλος Βαρδινογιάννης, ή, τέλος πάντων,
όποιος ο ίδιος έκρινε.

Ο Πρόεδρος με άκουσε χωρίς να με διακόπτει. Όταν τελείωσα, ξανάκουσα την ίδια
κουρασμένη φωνή:

­ Άκουσε, σου λέω. Τώρα σε χρειάζομαι περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Αν
φύγεις και συ, χάνεται το παν.

Θυμούμαι σχεδόν ακριβώς αυτή τη στιχομυθία. Είναι από τις στιγμές που δεν
ξεχνιούνται. Τόλμησα να ρωτήσω:

­ Είναι η κατάσταση τόσο σοβαρή;

­ Περισσότερο από όσο φαντάζεσαι.

Και πριν κλείσει, είπε απλά, σίγουρος ότι κι αυτή τη φορά θα υπάκουα:

­ Λοιπόν, σε περιμένω αύριο το πρωί στο γραφείο μου».