Με… βραδυκαρδία τα ελληνικά νοσοκομεία

Πάνω από 9.000 εγχειρήσεις καρδιάς γίνονται κάθε χρόνο στη χώρα μας, με το
72% από αυτές να εκτελούνται σε ιδιωτικές κλινικές. Τα κρατικά νοσοκομεία
αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες, επειδή έχουν
ελλείψεις κυρίως σε νοσηλευτικό προσωπικό αλλά και σε κρεβάτια εντατικής.
Έτσι, οι καρδιοχειρουργοί του Εθνικού Συστήματος Υγείας και των
Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων κάνουν τις μισές σχεδόν εγχειρήσεις από αυτές που
θα μπορούσαν.

Τα καρδιοχειρουργικά κέντρα της χώρας μας είναι συσσωρευμένα σε δύο πόλεις:
στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Η Αθήνα έχει τα περισσότερα ­ οκτώ συνολικά, με
τα μισά να είναι δημόσια. Η πρωτεύουσα της Μακεδονίας έχει πέντε, εκ των
οποίων τα δύο είναι δημόσια. Οι λίστες αναμονής σε όλα αυτά τα κέντρα
κυμαίνονται από 2-3 ημέρες έως έναν χρόνο. Την ίδια στιγμή, τα
καρδιοχειρουργικά κέντρα των Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων της Πάτρας, των
Ιωαννίνων και του Ηρακλείου της Κρήτης δεν λειτουργούν, είτε διότι δεν έχει
πάει να αναλάβει τα καθήκοντά του ο καρδιοχειρουργός που έθεσε υποψηφιότητα
για τη θέση και επελέγη γι’ αυτή (!), είτε διότι δεν έχει προκηρυχθεί ακόμη η
θέση του.

Βαριά περιστατικά. Στα κρατικά νοσοκομεία παραπέμπονται συνήθως τα πιό βαριά περιστατικά, αλλά και αρκετοί ασθενείς από ιδιωτικά καρδιοχειρουργικά κέντρα που παρουσιάζουν εμπλοκές, λένε οι γιατροί του ΕΣΥ. Και αυτό επιβαρύνει ακόμα περισσότερο τις λίστες αναμονής που στον Ευαγγελισμό.λ.χ., είναι 2-3 μήνες

«Υπάρχει πρόβλημα», λέει ο κ. Δημήτριος Κάκαβος, διευθυντής της Α’
Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Ευαγγελισμός. «Σε δύο περιπτώσεις
απ’ όσο ξέρω, έχουν επιλεγεί καθ’ όλα άξιοι συνάδελφοι, οι οποίοι όμως δεν
έχουν αναλάβει καθήκοντα».

Όπως εξηγεί ο κ. Κάκαβος, «η δική μας κλινική μπορεί να χειρουργεί μόλις 18
περιστατικά τον μήνα, ενώ ημέρα παρά ημέρα εφημερεύουμε, οπότε εξυπηρετούμε
και τους ασθενείς που έρχονται από την επαρχία». Άλλα τόσα περιστατικά
εξυπηρετούνται στη Β’ Καρδιοχειρουργική Κλινική του Ευαγγελισμού, στην οποία
διευθυντής είναι ο κ. Χρήστος Λόλας.

Την κατάσταση επιδεινώνει το γεγονός ότι το καλοκαίρι κλείνουν και οι δύο
καρδιοχειρουργικές κλινικές του Ευαγγελισμού για έναν μήνα (εφέτος θα κλείσουν
τον Ιούλιο).

Η περίπτωση του Νοσηλευτικού Ιδρύματος του Μετοχικού Ταμείου Στρατού (ΝΙΜΤΣ)
είναι μάλλον ειδική. Και αυτό, διότι ναι μεν οι γιατροί του υπάγονται στο ΕΣΥ,
αλλά το ίδιο το νοσοκομείο υπάγεται στο υπουργείο Εθνικής Αμύνης. Οπότε; «Δεν
μπορεί ένας ασθενής να έρθει απ’ ευθείας σε εμάς από τα εξωτερικά ιατρεία»,
λέει ο κ. Γιώργος Σανούδος, διευθυντής της Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του
ΝΙΜΤΣ. «Για να τον χειρουργήσουμε, χρειαζόμαστε την έγκριση της διοικήσεως.
Έτσι, εμείς εφημερεύουμε καθημερινώς μόνον για τους ασφαλισμένους του
Μετοχικού Ταμείου Στρατού και επιλεκτικά για ορισμένες άλλες περιπτώσεις». Στο
ΝΙΜΤΣ γίνονται… 20 καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις τον μήνα, ήτοι μία την
ημέρα(!), ενώ η λίστα αναμονής των ασθενών φθάνει τις 40 ημέρες. «Αν είχαμε
περισσότερα κρεβάτια εντατικής και τρεις ακόμα νοσηλεύτριες, η λίστα μας θα
μειωνόταν στις επτά ημέρες», λέει ο κ. Σανούδος.

το ΙΠΠΟΚΡΑτειο Τα προβλήματα είναι παρόμοια και στο Ιπποκράτειο. «Αυτή τη
στιγμή κάνουμε μόνο δύο χειρουργεία την ημέρα, ενώ θα μπορούσαμε να κάνουμε τα
διπλάσια», λέει ο κ. Εμμανουήλ Χλαπουτάκης, διευθυντής του Α’ Τμήματος της
Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του Ιπποκρατείου. «Έτσι, ο χρόνος αναμονής των
ασθενών που δεν χρειάζονται επείγουσα εγχείρηση είναι από 1,5 έως 2 μήνες».

Η αναμονή, πάντως, δεν εξαρτάται μόνον από τις λειτουργικές δυνατότητες του
νοσοκομείου. «Κατά τη διάρκεια του χρόνου συμβαίνουν διάφορες καθυστερήσεις,
όπως οι διακοπές (σ.σ.: εφέτος, η Καρδιοχειρουργική Κλινική του Ιπποκρατείου
θα κλείσει τον Αύγουστο), οι απεργίες και οι στάσεις εργασίας», λέει ο κ.
Γιάννης Παπαϊωάννου, διευθυντής (με προσωποπαγή θέση) στην Κλινική. Πολλά
εξαρτώνται επίσης και από τα επείγοντα περιστατικά που θα φθάσουν στο
Ιπποκράτειο, κατά τον κ. Ανδρέα Βομβογιάννη, διευθυντή του Β’ Τμήματος της
Κλινικής. «Τα επείγοντα περιστατικά χειρουργούνται αμέσως ­ και εμείς έχουμε
αρκετά, καθώς εφημερεύουμε ημέρα παρά ημέρα, εναλλάξ με τον Ευαγγελισμό», εξηγεί.

Και οι ασθενείς της Βόρειας Ελλάδας, πάντως, πρέπει να περιμένουν λίγο καιρό
έως ότου χειρουργηθούν. Στην Πανεπιστημιακή Θωρακοκαρδιοχειρουργική Κλινική
του Νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ, λ.χ., υπάρχει λίστα αναμονής 10-15 ημερών, η οποία
οφείλεται κυρίως στην έλλειψη κρεβατιών.

«Πρόβλημα μας δημιουργεί και το ότι δεν έχουμε τη δυνατότητα να ανανεώσουμε τα
μηχανήματά μας», λέει ο καθηγητής και διευθυντής της Κλινικής κ. Φώτης
Παναγόπουλος. Παρ’ όλα αυτά, «κατορθώνουμε και τα επείγοντα να αντιμετωπίζουμε
το ταχύτερο δυνατόν και τους υπόλοιπους ασθενείς να εξυπηρετούμε μέσα σε δύο
το πολύ εβδομάδες», προσθέτει.

Λίστα αναμονής, εξάλλου, υπάρχει και στο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο του
Νοσοκομείου Παπανικολάου, στο οποίο διευθυντής είναι ο κ. Παναγιώτης Σπύρου.

Όπως λέει ο συνεργάτης του κ. Γιάννης Φεσατίδης «τα μη επείγοντα περιστατικά
εξυπηρετούνται σε 3-4 εβδομάδες, ενώ τα επείγοντα (όπως τα ανευρύσματα της
ανιούσης αορτής) αντιμετωπίζονται αμέσως».

Από τα ιδιωτικά κέντρα, τον μεγαλύτερο χρόνο αναμονής και τον μεγαλύτερο
αριθμό επεμβάσεων έχει το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. Πέρυσι,
χειρουργήθηκαν σε αυτό 1.600 ασθενείς, ενώ εφέτος ­ που οι μόνιμες
καρδιοχειρουργικές ομάδες αυξήθηκαν κατά μία ­ υπολογίζεται ότι θα
χειρουργηθούν 2.000 ασθενείς.

Οι ασθενείς περιμένουν για να χειρουργηθούν από 1 έως 12 μήνες (αναλόγως με
τον γιατρό που έχουν επιλέξει). Ωστόσο, το Ωνάσειο παρέχει και την εναλλακτική
λύση της «αναβάθμισης θέσεως», η οποία συνήθως συνοδεύεται από σημαντική
μείωση του χρόνου αναμονής.

Η «επιλογή» ασθενούς, πάντως, έχει και το τίμημά της, που ισούται με 1,3
εκατομμύριο δραχμές, 1,8 εκατομμύρια ή 2,5 εκατομμύρια. Η βράχυνση του χρόνου
αναμονής είναι ανάλογη με το καταβληθέν ποσόν: με το 1.300.000 η αναμονή
μειώνεται σε 1 έως 3 μήνες, με το 1.800.000 σε 1 έως 1,5 μήνα και με τα
2.500.000 σε 7 έως 15 ημέρες.

Ο ΕΝΑΣ του είπε ότι το πρόβλημά του είναι πολύ δύσκολο. Ο άλλος τον
διαβεβαίωσε ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Και ο τρίτος δήλωσε με έμμεσο
τρόπο ότι δεν μπορεί να τον χειρουργήσει. Έτσι, ο Ν.Κ. εμπιστεύθηκε τη ζωή του
στα χέρια ενός καρδιοχειρουργού που έρχεται στην Ελλάδα για επτά ημέρες τον
μήνα ­ και δικαιώθηκε.

«Όλα ξεκίνησαν από μία ακτινογραφία θώρακος που έκανα στο ΙΚΑ», λέει ο
35χρονος ηλεκτρολόγος, ο οποίος θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του επειδή
ακόμα τον παρακολουθούν οι γιατροί. «Μόλις την είδε ο γιατρός, μου είπε να
κάνω έναν υπέρηχο καρδιάς, μετά μια αξονική και τελικά ένα στεφανιαιογράφημα».
Η διάγνωση; Σοβαρό πρόβλημα στην αορτή. «Το πρώτο πράγμα που πέρασε από το
μυαλό μου ήταν πού θα έβρισκα χρήματα για να κάνω εγχείρηση», παραδέχεται ο Ν.
«Είχα ακούσει ότι χρειάζονται 3-4 εκατομμύρια, αλλά τελικά υπάρχει διατίμηση:
όλοι ξεκινάνε από το 1.300.000. Τόσα μου ζήτησε ο πρώτος γιατρός που είδα, στο
Ιατρικό Κέντρο, για να με χειρουργήσει σε 1-1,5 μήνα. Όμως, μου είπε ότι το
πρόβλημά μου ήταν πολύ σοβαρό και δύσκολο, και με αποκαρδίωσε».

Στη συνέχεια, ο Ν. πήγε στο Ωνάσειο. «Ο γιατρός του Ωνασείου μού είπε ­
μπροστά σε κόσμο ­ ότι δεν παίρνει λεφτά και ότι όλα θα πάνε μια χαρά. Όταν,
όμως, ο ένας σου λέει μαύρο και ο άλλος άσπρο, γίνεσαι ακόμα πιο δύσπιστος.
Έτσι έφυγα».

Από το Ωνάσειο, ο Ν. βρέθηκε στο ΥΓΕΙΑ. «Εκεί κατάλαβα ότι ο γιατρός δεν
μπορεί να με χειρουργήσει», λέει. «Μου είπε ότι η εγχείρηση χωρίς ασφαλιστικό
ταμείο κοστίζει 8 με 10 εκατομμύρια, οπότε καλύτερα είναι να πάω στο Ωνάσειο
και να αναζητήσω τον κ. Αναγνωστόπουλο, που συνεργάζεται με το κέντρο. Αυτός
ήταν και ο τελευταίος μου σταθμός. Ο κ. Αναγνωστόπουλος μου είπε, κατ’ ιδίαν,
ότι δεν θέλει λεφτά και έτσι το μόνο μου κόστος ήταν το 1.300.000 που έδωσα
στο Ωνάσειο για να αναβαθμιστεί η θέση μου και να χειρουργηθώ σε 20 ημέρες».

ΟΚΤΩ στα 1.000 νεογέννητα έχουν κάποιο πρόβλημα στην καρδιά τους. Το ένα τρίτο
από αυτά πρέπει να χειρουργηθεί στον πρώτο χρόνο της ζωής του, για να
επιβιώσει. Έτσι, δεν είναι σπάνιο να δει κάποιος στην Παιδοκαρδιοχειρουργική
Κλινική του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία» ασθενείς ηλικίας μίας έως 15 ημερών.

Όπως είπε στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής της Κλινικής, κ. Ιωάννης Στήνιος, «η
παιδοκαρδιοχειρουργική είναι η πιο απαιτητική χειρουργική που υπάρχει σήμερα
και χρειάζεται την υποστήριξη από τις άλλες κλινικές του νοσοκομείου. Οι
ασθενείς μας μένουν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας μετά την εγχείρηση από μία
έως 60 ημέρες κατά μέσον όρο ­ αν και έχουμε κρατήσει κάποια παιδιά στη Μονάδα
επί 90 ημέρες».

Η λίστα της Παιδοκαρδιοχειρουργικής Κλινικής συμπεριλαμβάνει ανά πάσα στιγμή
30 έως 40 παιδιά. «Πολλά είναι Αλβανάκια, τα οποία είναι σε βαρύτατη κατάσταση
εφόσον δεν έχουν καμία ιατρική περίθαλψη έως ότου έλθουν στη χώρα μας»,
εξήγησε ο κ. Στήνιος. «Έχουμε περιθάλψει ακόμα και παιδιά Κούρδων προσφύγων».

Η προτεραιότητα δίνεται, βεβαίως, στα νεογέννητα, τα οποία χειρουργούνται
αμέσως. Ωστόσο, «τα νεογέννητα δεν χρειάζονται εγχειρήσεις ανοικτής καρδιάς,
διότι συνήθως έχουν εξωκαρδιακά νοσήματα, όπως η στένωση της αορτής», τόνισε ο
κ. Στήνιος.

Τα υπόλοιπα παιδιά μπαίνουν σε σειρά, αναλόγως με τη βαρύτητα της κατάστασής
τους. Εγχειρήσεις γίνονται καθημερινώς, εκτός από τα Σαββατοκύριακα, ενώ σε
ετήσια βάση χειρουργούνται 200 περίπου παιδιά. Η αναμονή για τα μη επείγοντα
περιστατικά δεν υπερβαίνει τον 1 με 1,5 μήνα.

Εκτός από την Κλινική αυτή, υπάρχει Τμήμα Παιδοκαρδιοχειρουργικής στο Ωνάσειο
Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, με επικεφαλής τον κ. Γιώργο Σαρρή. Τα περιστατικά
που αντιμετωπίζονται στο Ωνάσειο δεν είναι πολλά και έτσι δεν υπάρχει λίστα αναμονής.

ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ είναι πλέον οι Έλληνες καρδιοπαθείς που φεύγουν στο εξωτερικό για να
υποβληθούν σε εγχείρηση καρδιάς. Η μείωση της «φυγής» αποδίδεται από τους
ειδικούς κυρίως στην καταξίωση των Ελλήνων καρδιοχειρουργών στα μάτια των
ασθενών, αλλά και στη ραγδαία ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

«Η ευελιξία του ιδιωτικού τομέα είναι μεγάλη», λέει χαρακτηριστικά ο κ.
Γιώργος Σανούδος, διευθυντής της Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του ΝΙΜΤΣ. «Έχει
τη δυνατότητα να προσαρμόζει τις υπηρεσίες του στη ζήτηση, ώστε να εξυπηρετεί
ολοένα και περισσότερους ασθενείς».

«Αν δεν υπήρχαν οι ιδιωτικές κλινικές, οι περισσότεροι καρδιοχειρουργοί θα
ήσαν άνεργοι», επισημαίνει ο κ. Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος, θωρακοχειρουργός
και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Θώρακος, Καρδιάς, Αγγείων.
«Και αυτό, διότι, σύμφωνα με τους μετριότερους υπολογισμούς, τα ιδιωτικά
κέντρα απασχολούν αυτή τη στιγμή 75 καρδιοχειρουργούς. Ο αριθμός αυτός
προκύπτει από το δεδομένο ότι κάθε καρδιοχειρουργική ομάδα αποτελείται το
λιγότερο από τρεις καρδιοχειρουργούς: τον επικεφαλής και τους δύο βοηθούς του.
Στα δε βαριά περιστατικά, μπορεί να συμμετάσχει και τέταρτος».

Ποιοι ασθενείς, λοιπόν, φεύγουν τώρα πια στο εξωτερικό; «Εμείς δίνουμε χαρτί
μόνον για τη μετάβαση βρεφών, τα οποία πάσχουν από συγγενείς καρδιοπάθειες και
είναι πολύ βαριά ή πολύπλοκα περιστατικά», λέει ο κ. Γιάννης Φεσατίδης, από το
Νοσοκομείο Παπανικολάου της Θεσσαλονίκης. Ενώ ο κ. Δημήτρης Κάκαβος,
διευθυντής της Α’ Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του Ευαγγελισμού από την πλευρά
του λέει ότι «τώρα πια βάζουμε μία υπογραφή κάθε τρεις μήνες».