ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χαμένοι στο δίκτυο

Η Μάρσα Στόλτμαν δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο σαφής. «Ύστερα από τρία
χρόνια συνεχούς προσπάθειας και πειραματισμών, οι εφημερίδες δείχνουν να
εγκαταλείπουν το Ίντερνετ την κρισιμότερη στιγμή», είπε παρουσιάζοντας τα
πρώτα αποτελέσματα έρευνας πάνω στις ηλεκτρονικές εφημερίδες που διενήργησε το
περασμένο φθινόπωρο το περιοδικό «Έντιτορ & Πάμπλισερ», του οποίου είναι αντιπρόεδρος.

Η παρουσίαση έγινε κατά τη διάρκεια του παγκοσμίου συνεδρίου για τις
ηλεκτρονικές εκδόσεις που οργάνωσε η Διεθνής Ένωση Εφημερίδων τον Οκτώβριο,
στο Άμστερνταμ. Παρά το γεγονός ότι τα αποτελέσματα της έρευνας δεν προκάλεσαν
μεγάλη έκπληξη, η αμηχανία των συνέδρων ήταν εμφανής. Στα περισσότερα σημεία,
η έρευνα έδινε την εικόνα της στασιμότητας ή, ακόμα χειρότερα, της υποχώρησης.
Οι δαπάνες προώθησης και προβολής των ηλεκτρονικών εκδόσεων, που έχουν
αναπτύξει στο Ίντερνετ οι εφημερίδες, έχουν μειωθεί κατά 50%, το προσωπικό
πλήρους απασχόλησης το οποίο δουλεύει για αυτές τις εκδόσεις παραμένει κατά
μέσο όρο σταθερό στον πενιχρό αριθμό των τεσσάρων υπαλλήλων, ενώ το προσωπικό
μερικής απασχόλησης έχει μειωθεί. Επιπλέον, το νέο έτος δεν δείχνει να
υπόσχεται πολλά: οι δαπάνες για εξοπλισμό και νέες υπηρεσίες αναμένεται να
μειωθούν αντί να μείνουν τουλάχιστον στα ίδια, όχι ιδιαίτερα υψηλά, επίπεδα.

«Φαίνεται ότι τα μικρά έσοδα γεννούν εξίσου μικρές επενδύσεις», παρατήρησε
εύστοχα ένας σύνεδρος, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων που ακολούθησαν. Η
υπομονή των εφημερίδων φαίνεται να εξαντλείται: η απουσία ενός ξεκάθαρου
μοντέλου εσόδων – εξόδων έχει οδηγήσει σε ευρύτερη σύγχυση, καθώς η κατά
κανόνα δωρεάν προσφορά περιεχομένου στον χρήστη και η απουσία σημαντικών
διαφημιστικών εσόδων σημαίνει πως τα ηλεκτρονικά εγχειρήματα παραμένουν στη
συντριπτική τους πλειοψηφία ζημιογόνα, χωρίς άμεση προοπτική ανάκαμψης.
Συνέπεια αυτού είναι οι εφημερίδες να εξακολουθούν να βλέπουν τις εκδόσεις στο
Ίντερνετ σαν ένα πείραμα που προσδίδει μόνο κύρος ή σαν ένα υπαρκτό, αλλά
σαφέστατα δευτερεύον μέσο. Σε χώρες που οι εφημερίδες είναι στο Χρηματιστήριο
­ και συνεπώς η τιμή των μετοχών τους εξαρτάται άμεσα από το οικονομικό τους
αποτέλεσμα ­ οι πιέσεις για «συντηρητική» πολιτική είναι ακόμα ισχυρότερες.

Εύλογα δημιουργείται το ερώτημα εάν το Ίντερνετ είναι ακατάλληλο ως μέσο για
τις εφημερίδες ­ αφού τα κερδοφόρα παραδείγματα τείνουν να είναι μη
δημοσιογραφικά εγχειρήματα, όπως οι μηχανές αναζήτησης πληροφοριών ­ ή εάν,
απλούστατα, οι εφημερίδες ακολουθούν λανθασμένη προσέγγιση. Αυτό το οποίο όμως
δεν αμφισβητείται, είναι ότι οι χρήστες του Ίντερνετ συνεχίζουν να αυξάνονται.
Οι πιο πρόσφατοι υπολογισμοί μιλάνε για 60 εκατομμύρια στα τέλη του περασμένου
έτους και οι προβλέψεις για την επόμενη τριετία είναι ιδιαίτερα αισιόδοξες:
«Το 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες το 42% των σπιτιών θα έχει σύνδεση στο
Ίντερνετ», είπε ο αντιπρόεδρος της Αμερικανικής Ενώσεως Ιδιοκτητών κ. Ράντι
Μπένετ στο ίδιο συνέδριο, «ενώ στην Ευρώπη ο αριθμός των χρηστών αναμένεται να
οκταπλασιαστεί». Εάν σ’ αυτό προστεθούν και οι εκτιμήσεις της εταιρείας
ερευνών Φόρεστερ που προβλέπει τη διαφημιστική δαπάνη, σε παγκόσμιο επίπεδο,
στο Ίντερνετ να πλησιάζει ή ακόμα και να ξεπερνά τα 5 δισ. δολάρια, τότε
γίνεται σαφές ότι το συγκεκριμένο μέσο μετεξελίσσεται γοργά σε «μαζικό» και οι
εφημερίδες πρέπει άμεσα να αποφασίσουν εάν και πώς θέλουν να είναι παρούσες.

Το πρόβλημα ξεκινάει από το γεγονός ότι οι περισσότερες εφημερίδες δεν έχουν
κατανοήσει πλήρως το συγκεκριμένο μέσο, δηλαδή τα εγγενή συγκριτικά
πλεονεκτήματά του, όπως οι δυνατότητες αναζήτησης, άμεσης ενημέρωσης και
αμφίδρομης επικοινωνίας, καθώς και η έλλειψη περιορισμών χώρου και χρόνου στην
παροχή «περιεχομένου». Με δεδομένο ότι αυτές οι δυνατότητες καθορίζουν και τη
συμπεριφορά των χρηστών, δεν προκαλεί έκπληξη ότι η πλειοψηφία των
ηλεκτρονικών εκδόσεων δεν συγκινεί, αφού συνήθως περιέχει μόνο ή κυρίως την
ύλη της έντυπης εφημερίδας. «Αυτό μπορώ να το αγοράσω και στο περίπτερο και να
το διαβάσω χωρίς να κουράσω τα μάτια μου στην οθόνη», δείχνει να λέει ο μέσος χρήστης.

Αντίθετα, επιτυχία σημειώνουν οι υπηρεσίες που ενσωματώνουν τα χαρακτηριστικά
του Ίντερνετ μέσω της δημιουργίας, για παράδειγμα, «εικονικών» κοινοτήτων
χρηστών, αναλυτικών τοπικών οδηγών ή σελίδων θεματικού ενδιαφέροντος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ­ εξαιρετικά επιτυχημένες ­ ειδικές σελίδες
για το ποδόσφαιρο της αγγλικής «Ντέιλι Μέιλ», των οποίων ο υπεύθυνος βρήκε,
ίσως, τον καλύτερο τρόπο για να ξεπερασθεί η κατεστημένη νοοτροπία: ανέθεσε
τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη της υπηρεσίας στον δωδεκάχρονο γιο του.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.